عبدالله بن سلام
| عبدالله بن سلام | |
| نام کامل | عبدالله بن سلام بن حارث اسرائیلی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | مدینه |
| وفات | نامعلوم (در مدینه) |
| مدفن | مدینه |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از عالمان یهود مدینه که اسلام آورد، پیامبر (ص) او را «عبدالله» نامید و به بهشت بشارت داد |
عبدالله بن سلام، از عالمان و احبار یهود مدینه بود که در آغاز هجرت به پیامبر (ص) ایمان آورد. نام اصلی او «حصین» بود و پیامبر (ص) او را «عبدالله» نامید.[۱] او از صحابه پیامبر (ص) شمرده می‌شود و در منابع، بشارت پیامبر (ص) به بهشت دربارهٔ او نقل شده است.[۲]
محتویات
نام و نسب
ابن هشام او را «عبدالله بن سلام بن الحارث» و از بنی قینقاع دانسته و می‌نویسد که او حبر (دانشمند) و داناترین آنان بود و نامش «حصین» بود؛ چون اسلام آورد، پیامبر (ص) او را عبدالله نامید.[۳] ابن عبدالبر نیز همین نام و نسب را آورده و او را از عالمان یهود شمرده است.[۴]
اسلام آوردن
عبدالله بن سلام خود ماجرای اسلام آوردنش را چنین نقل می‌کند: هنگامی که پیامبر (ص) در قباء، نزدیک مسجد قبا، فرود آمد، او بالای نخل بود و عمه‌اش خالده دختر حارث پایین آن نشسته بود. چون خبر آمد، عمه‌اش تکبیر گفت و او نیز تکبیر گفت. عمه‌اش گفت: «خدا تو را ناامید کند! اگر خبر آمدن موسی بن عمران را می‌شنیدی، بیش از این نمی‌کردی.» عبدالله گفت: «او به خدا برادر موسی و بر دین اوست و به همان چیزی فرستاده شده که موسی فرستاده شد.» سپس نزد پیامبر (ص) رفت و اسلام آورد و به خانواده‌اش دستور داد مسلمان شوند.[۵]
او اسلام خود را از یهود پنهان کرد و از پیامبر (ص) خواست او را در خانه‌ای پنهان کند و سپس یهود را دربارهٔ او بپرسد. پیامبر (ص) چنین کرد؛ یهود گفتند: «او سرور ما و پسر سرور ما، و عالم و دانشمند ماست.»[۶] سپس عبدالله بیرون آمد و اسلام خود را اعلام کرد و آنان او را تکذیب کردند و بر او حمله بردند.[۷]
جایگاه نزد پیامبر
ابن عبدالبر می‌نویسد که عبدالله بن سلام از جمله کسانی بود که چون پیامبر (ص) وارد مدینه شد، برای دیدن او بیرون رفت و با تأمل در چهرهٔ آن حضرت دانست که چهرهٔ دروغگو نیست. نخستین سخنی که از پیامبر (ص) شنید این بود: «أَفْشُوا السَّلَامَ، وَ أَطْعِمُوا الطَّعَامَ، وَ صِلُوا الْأَرْحَامَ، وَ صَلُّوا بِاللَّيْلِ وَ النَّاسُ نِيَامٌ، تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ»؛ «سلام را آشکار کنید، غذا دهید، پیوند خویشاوندی را نگه دارید و شب هنگامی که مردم خواب‌اند نماز بگزارید تا به سلامت به بهشت درآیید.»[۸]
به گزارش ابن عبدالبر، پیامبر (ص) به بهشت بودن او شهادت داد و در روایتی از معاذ بن جبل آمده است که پیامبر (ص) فرمود او «دهم از ده تن در بهشت» است.[۹] سعد بن ابی وقاص نیز می‌گوید: از پیامبر (ص) نشنیدم که دربارهٔ کسی که بر زمین راه می‌رود، بگوید او از اهل بهشت است، جز دربارهٔ عبدالله بن سلام.[۱۰]
آیات مرتبط
برخی مفسران، آیهٔ سوره احقاف «وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّن بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَىٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ»؛ «و شاهدی از بنی‌اسرائیل بر مانند آن گواهی داد و ایمان آورد و شما تکبر کردید» را دربارهٔ عبدالله بن سلام دانسته‌اند.[۱۱] برخی نیز آیهٔ «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ» را بر او تطبیق کرده‌اند.[۱۲] ابن عبدالبر این دو قول را نقد می‌کند و می‌گوید این سوره‌ها مکی‌اند و اسلام آوردن عبدالله بن سلام پس از هجرت بوده است؛ هرچند ممکن است در سوره‌ای مکی، آیه‌ای مدنی باشد.[۱۳]
وفات
ابن عبدالبر در شرح حال او تاریخ دقیق وفات را نیاورده است. تنها گزارش می‌کند که عبدالله بن سلام گفته بود: میان شما و قریش جنگی خواهد بود؛ اگر آن جنگ را درک کردم و توانی نداشتم، مرا بر تختی بگذارید و میان دو صف قرار دهید.[۱۴]
ارزیابی
عبدالله بن سلام در منابع اسلامی، نمونهٔ عالم یهودی‌ای است که به پیامبر (ص) ایمان آورد و در برابر انکار قوم خود ایستاد. بشارت پیامبر (ص) به بهشت دربارهٔ او و روایت‌هایش، جایگاه ویژهٔ او را در میان صحابه نشان می‌دهد.[۱۵] با این حال، تطبیق برخی آیات بر او در منابع اختلافی است و ابن عبدالبر آن را نقد کرده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۳۶۰.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۳۶۰.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۳۶۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۳۶۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۳۶۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ قرآن کریم، سورهٔ احقاف، آیهٔ ۱۰ (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲-۹۲۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۳.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۹۲۲-۹۲۳.
منابع
- قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۳.
- ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۲.
