طبقات مفسران شیعه (کتاب)
کتاب «طبقات مفسران شيعه» تألیف قرآنپژوه معاصر، عبدالرحيم عقيقى بخشايشى (۱۳۲۰-۱۳۹۱ ش) به زبان فارسى است. در این کتاب، شرح حال ٢٠٠٢ نفر از مفسران شيعه -از قرن اول هجری تا عصر مؤلف- به همراه معرفی تفاسیر ایشان آمده است.
 | |
| نویسنده | عبدالرحيم عقيقى بخشايشى |
| موضوع | مفسران و تفاسیر شیعه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ١ |
|
| |
معرفى كتاب
كتاب «طبقات مفسران شيعه» محصول پنج سال تلاش و كوشش مرحوم حجةالاسلام عبدالرحيم عقيقى بخشايشى است و عالمان بزرگى بر آن تقريظ نگاشتهاند.
نويسنده از مطالعه كتاب ارزشمند «تفسير و تفاسير جديد» تأليف آقاى بهاءالدين خرمشاهى كه در زمينهی تفاسير قرآن مجيد در عصر حاضر مىباشد، به عنوان انگيزه نگارش اين اثر ياد مىكند، بدين هدف كه با نگارش آن، حلقۀ اتصال بين تفاسير گذشته و حال ايجاد شود.
اين كتاب ابتدا در مجموعهاى پنج جلدى منتشر شده بود، اما در چاپ جدید آن، مجموعه در يک مجلد قطع وزيرى در ۱۳۴۴ صفحه گردآورى شده است. ظاهراً نقايصى كه در چاپ قبلى كتاب وجود داشت تا حدودى در اين چاپ مرتفع شده است. وجود اغلاط چاپى، فقدان ويرايش دقيق و نيز نبود فهرستهاى فنى جزء نقايص طبع قبلى كتاب به شمار رفته كه در اين چاپ تا حدودى برطرف شده است.
علاوه بر اين، شماره مفسران از ٢٠٠۶ مفسر (در چاپ قبلى) به ٢٠٠٢ مفسر در چاپ فعلى تقليل يافته، اما تعداد منابع و مآخذى كه در چاپ گذشته ١٧٣ عنوان معرفى شده بود، در اين چاپ به ۵٠۶ عنوان افزايش يافته است. همچنين ارائه فهرستى جامع از منابع و مآخذ، اَعلام و اشخاص و اماكن، از وجوه تمايز اين چاپ با چاپ قبلى به شمار مىآيد. در اين چاپ مطالب به صورت دائرة المعارفي (ستونى) منظم گرديده و پانوشتها و منابع كتاب به صورت پاورقى در ذيل صفحات درج شده است.
محتواى كتاب
كتاب «طبقات مفسران شیعه» از معرفی مفسران قرن اول هجرى آغاز شده و تا قرن حاضر ادامه داشته است. در این اثر ارزشمند، شرح حال ٢٠٠٢ تن از مفسران شيعه فراهم آمده است. اين كتاب تقريبا به صورت جامع و كامل و به ترتيب قرون، به معرفى مفسران شيعه و تفاسير آنان پرداخته، و در واقع نشانگر تلاش و توجه عالمان شيعى در طول قرون و اعصار به معارف قرآنى مىباشد.
مؤلف در پيشگفتار كتاب، به موضوعاتى پرداخته است، از جمله: بررسى تاريخ تفسير و مفسران از دو بعد اجتماعى و بعد ادبى و معرفى نمونهاى از تفاسير فارسى قرون اوليه اسلام نظير ترجمه تفسير طبرى، تفسير سورآبادى و...، تعريف واژۀ «طبقات».
همچنین بخشهاى ذيل، ساختار كتاب حاضر را شكل مىدهند:
تدوين و گردآورى قرآن، علوم و معارف پيشنياز مفسر قرآن، اعترافات دانشمندان خارجى، طبقات و ادوار تاريخى مفسران، سلسله نور و روشنگرى، امام على(ع) صدر المفسرين، حضرت فاطمه(س) و تفسير قرآن، امام حسن مجتبى(ع) در پيشگاه قرآن، امام حسين عليهالسلام و تفسير قرآن، امام سجاد(ع) و تفسير قرآن، امام محمد باقر(ع) و تفسير قرآن، امام جعفر صادق(ع) و تفسير قرآن، امام موسى بن جعفر(ع) و تفسير قرآن، امام رضا(ع) و تفسير قرآن، امام محمدتقى(ع) و تفسير قرآن، امام على النقى الهادى(ع) و تفسير، امام حسن عسکری(ع) و تفسير قرآن.
پس از آن به ترتيب قرون اسلامى، از قرن اول هجرى تا قرن پانزدهم هجرى به معرفى مفسران و تفاسير شيعه پرداخته مىشود. ذيل هريک از عناوين فوق، موضوعات فراوانى وجود دارد. نویسنده قبل از شروع بحث در تفاسير هر قرن، مختصرى دربارۀ ويژگىها و شرايط آن قرن به سخن پرداخته، سپس به معرفى تفاسير و مفسران مىپردازد.
منابع
- دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، بهاءالدين خرمشاهى، ج٢، ص١۴٠۵ .
- نرم افزار جامع تفاسیر نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
