شیخ ابوعلی حائری
«محمد بن اسماعیل حائری» مشهور به «ابوعلی حائری» (۱۲۱۵-۱۱۵۹ ق)، فقیه و رجالی بزرگ شیعه در قرن ۱۳ قمری و از شاگردان وحید بهبهانی و علامه بحرالعلوم بود. کتاب رجالی «منتهی المقال فی احوال الرجال» از مهمترین آثار اوست.
| نام کامل | ابوعلی محمد بن اسماعیل حائری |
| زادروز | ۱۱۵۹ قمری |
| زادگاه | کربلا |
| وفات | ۱۲۱۵ قمری |
| مدفن | نجف یا کربلا |
|
| |
| اساتید |
وحید بهبهانی، سید محمدمهدی بحرالعلوم، سید محسن اعرجی کاظمی، سید علی طباطبایی،... |
| شاگردان |
عبدالعلی رشتی، درویشعلی بغدادی حائری،... |
| آثار |
منتهی المقال فی احوال الرجال، زهر الریاض، العذاب الواصب علی الجاحد الناصب، عقداللآلی البهیّة،... |
محتویات
زندگینامه
محمد بن اسماعیل مازندرانی مشهور به «ابوعلی حائری» در سال ۱۱۵۹ هجری به دنیا آمد. پدرش مازندرانی بود،[۱] اما او خود در کربلا زاده شد و کمتر از ۱۰ سال داشت که پدرش را از دست داد.
ابوعلی حائری پس از کسب مقدمات علوم نزد فقهای آن زمان به ویژه وحید بهبهانی، به فراگیری دانش پرداخت.[۲] همچنین گفته شده که نزد سید مهدی بحرالعلوم، سید علی طباطبایی (صاحب «ریاض المسائل») و سید محسن اعرجی کاظمی نیز دانش آموخت.[۳]
ابوعلی يکى از انديشمندان نامآور و از مدافعان مکتب تشيع بود و براى تحصيل معارف دينى هجرتهاى پى در پى نمود. اين دانشمند معروف شيعه، در زمانى حساس، يعنى در زمان ظهور اخباریان، زندگى مىکرد. بدين جهت، ايشان نيز همچون ديگر طرفداران علماى اصولى به دفاع از مکتب اصولى پرداخت و اولين کتاب خود را به نام «عقداللآلی البهیّة فی الرد علی الطائفة الغبیة» در رد اخباریان نگاشت. او به گفته خود، سفرهای چندی نیز به نقاط مختلف چون حجاز و یمن داشته است.
در میان شاگردان ابوعلی حائری، تنها از عبدالعلی رشتی و درویشعلی بغدادی حائری نام برده شده است.[۴]
بر پایه نوشته فرزندش در حاشیه «منتهی المقال»، وی در سال ۱۲۱۶ قمری هنگام بازگشت از سفر حج در نجف درگذشت و همانجا مدفون شد؛[۵] اما برخی از جمله سید محمدباقر خوانساری در «روضات الجنات»، مرگ وی را در ۱۲۱۵ قمری و در کربلا دانسته اند[۶] و محمدعلی مدرس تبریزی نیز تأکید کرده است که او در کربلا به خاک سپرده شده است.[۷]
آثار و تألیفات
شیخ ابوعلی حائری تألیفاتی داشته که عبارتند از:
- منتهی المقال فی احوال الرجال؛ معروف ترین اثر حائری در زمینه رجال شیعه است. وی در تألیف این کتاب بیش از هر چیز به «منهج المقال» و «تعلیقۀ» وحید بهبهانی نظر داشته است.
- زهر الریاض؛ رساله ای است فارسی در طهارت، صلات و صوم که آن را از کتاب «ریاض المسائل» سید علی طباطبائی انتخاب کرده است. نسخه هایی از این کتاب در کتابخانه های دانشکده ادبیات تهران و مجلس شورای اسلامی نگهداری می شود.[۸]
- العذاب الواصب علی الجاحد الناصب؛ که ردّیه ای است بر «نواقض الروافض» میرزا مخدوم شریفی که از آن به «النقض علی نواقض الروافض» نیز تعبیر می شود و نسخه ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوى مضبوط است.[۹]
ابوعلی حائری در «منتهی المقال» برخی از تألیفات دیگر خود را نیز نام برده است که عبارتند از:
- ترجمه رساله مناسک حج اثر وحید بهبهانی؛
- ترجمه رساله دیگری در مناسک حج، از آقا محمدعلی فرزند وحید بهبهانی؛
- رساله ای در بیان واجبات حج و محرّمات و مکروهات و مستحبات آن، که از «ریاض المسائل» سید علی طباطبائی انتخاب کرده است؛
- عقداللآلی البهیّة فی الرد علی الطائفة الغبیة (در ردّ اخباریان)؛[۱۰]
- النخبة الوجیزة، که خلاصهای از ابواب کتاب حج «ریاض المسائل» است.
پانویس
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۴۰۲؛ امین، اعیان الشیعة، ج۹، ص۱۲۴
- ↑ ابوعلی، منتهی المقال،ج۴، ص ۳۴۸
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، همانجا؛ مدرس، ریحانة الادب، ج۷، ص۲۱۰
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، همانجا
- ↑ نک: کشمیری، نجوم السماء، ص۳۲۹؛ آقابزرگ، الذریعه؛ همو، مصفی المقال، ص۳۹۴
- ↑ خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۴۰۵؛ خراسانی، منتخب التواریخ، ص۳۱۴.
- ↑ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۷، ص۲۱۰
- ↑ شورا، فهرست نسخه های خطی کتابخانه وزیری یزد ج۷، ص۱۳۷- ۱۳۸
- ↑ آستان، فهرست، ج۴، ص۲۰۵- ۲۰۶؛ نوری، مستدرک الوسائل، همانجا
- ↑ ابوعلی، منتهی المقال،ص۳۴۸
منابع
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۶، ص۳۶، علی رفیعی، مدخل "ابوعلی حائری".
- "مازندرانی حائری، محمد بن اسماعیل"، ویکی نور.
