التنقیح فی شرح العروة الوثقی (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
نسخهٔ تاریخ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۸ توسط مهدی موسوی (بحث | مشارکت‌ها)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
التنقیح فی شرح العروه الوثقی.png
نویسنده سید ابوالقاسم خویی
موضوع فقه استدلالی شیعه
زبان عربی
تعداد جلد ۶
تقریر و ت‍دوین ع‍ل‍ی غ‍روی تبریزی

«التنقیح فی شرح العروةالوثقی»، کتابی با موضوع فقه استدلالى در شرح کتاب «العروة الوثقى» است. این کتاب در واقع، تقریر درس آیت‌الله سید ابوالقاسم خوئی (م، ۱۴۱۳ ق) است، که توسط میرزا على غروى تبریزى یکى از شاگردان وى نگاشته شده است.

مؤلف

سید ابوالقاسم موسوی خوئی (۱۳۱۷-۱۴۱۳ ق)، مفسر، فقیه، رجالی و مرجع تقلید شیعه و از شاگردان علمای بزرگی چون شیخ الشریعه اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی، شیخ محمدحسین نائینی و شیخ محمدجواد بلاغی است. او از اساتید سرشناس حوزه علمیه نجف بود و شاگردان برجسته ای از جمله سید محمدباقر صدر و میرزا جواد تبریزی را تربیت نمود.

آیت الله خویی خدمات ارزشمندی در جهت گسترش اسلام و احداث مراکز مهم اسلامی و تبلیغی در نقاط مختلف جهان در کارنامه خود داشت.

از ایشان آثار علمی ارزشمندی از جمله مجموعه ۲۳ جلدی معجم رجال الحدیث، محاضرات فى اصول الفقه، البیان فی تفسیر القرآن، مستند العروة الوثقى و مصباح الاصول، به یادگار مانده است.

معرفى کتاب

کتاب «التنقیح فى شرح العروة الوثقى» اثر سید ابوالقاسم خوئی (م، ۱۴۱۳ ق) با تقریر میرزا على تبریزى غروى (م، ۱۳۷۷ ش) است که در شش جلد به شرح مباحث فقهى مندرج در کتاب «العروة الوثقى» اثر سید محمدکاظم یزدی پرداخته است.

مؤلف در این کتاب به بحث اجتهاد و تقلید نپرداخته است، زیرا این بحث در مباحث اصولى استاد مطرح شده است؛ البته بعدها مبحث اجتهاد و تقلید بدان ضمیمه شده و انتشار یافته است.

از آن‌جایى که «العروة الوثقی» کتابى توضیح المسائلى است و ادلّه فقهى مربوط به ابواب مختلف فقه عبادات در آن بیان شده، در این مجموعه فقهى (التنقیح) به صورت مبسوطى ادله عقلى و نقلى مباحث بیان گردیده است. این کتاب مرجع مهم براى محققان در حوزه هاى علمیه شیعه است.

محتوای کتاب

در این کتاب، ابواب مختلف فقه عبادات به ترتیب از طهارت و پس از آن مطرح شده و ضمن نقل مطالب کتاب «العروة الوثقی» در ابتداى صفحات، شرح آن در پایین صفحات ذکر گردیده است.

  • در جلد اول، از اجتهاد و تقلید سخن به میان آمده و سیر تحول اجتهاد در دوره‌هاى مختلف بررسى شده و... .
  • در جلد دوم، احکام طهارت و ادله آن تبیین گردیده و احکام آب‌ها اعم از آب جارى، راکد، باران، حمام، چاه، مستعمل (استفاده شده)، مشکوک به نجاست و آب سؤر (آب نیم‌خورده انسان و حیوان) به تفصیل بیان شده و پس از آن احکام مربوط به نجاست و ادله فقهى آنها بررسى شده است. در بحث از نجاسات ابتدا به نجاست بول و غائط انسان و حیوان حلال گوشت و حرام گوشت اشاره شده، آن‌گاه نجاست مردار و شرایط مردار بودن یک حیوان و نجاست آن تبیین گردیده است. نجاست اجزاى کنده شده از بدن مردار، جواز یا عدم جواز بیع مردار و استثناها از نجس بودن مردار، دیگر مباحث مطرح شده در این جلد مى‌باشد.
  • در جلد سوم، به بحث درباره نجاست خون و شروط آن اشاره شده و نجاست خون حیوانات و انسان بررسى گردیده است. در ادامه به نجاست کافر و شروط کفر پرداخته شده و طاهر شدن شخص کافر به وسیله اسلام و امور مستثنى از کفر و نجاست کافر اشاره شده است. نجاست خمر و فقاع (آب جو) و شرایط آن، نجاست عرق جنب از حرام، نجاست عرق حیوان نجاست‌خوار و نجاست منى نیز از دیگر مواردى است که به تفصیل درباره آنها بحث شده است. در قسمت بعد راه‌هاى اثبات نجاست اشیاى مختلف بررسى شده و حکم به احتیاط و هم‌چنین حکم شخص وسواس در این موارد بیان گردیده است. کیفیت نجاست اشیاى نجس، حرمت نجس کردن مساجد و وجوب فورى ازاله نجاست از آن، حرمت نجس کردن مصحف شریف (قرآن) و پاک کردن فورى آن، حکم شرعى خرید و فروش اعیان نجس و شرایط آن، حکم علم یا جهل به نجاست یک شىء خاص، احکام نجاست لباس نمازگزار و مواردى از نجاست در مورد لباس نمازگزار که استثنا شده نیز از مباحث بعدى است که در ادامه جلد سوم به آنها پرداخته شده است.
  • در جلد چهارم، مباحث مربوط به مطهرات به تفصیل بیان شده است و مطهریت آب، خاک (زمین)، آفتاب، استحاله، کم شدن دو سوم از آب انگور (عصیر عنبى)، انقلاب (تبدیل شراب به سرکه)، اسلام، تبعیت، زوال عین نجاست از شىء نجس، خروج خون از حیوان ذبح شده، غایب شدن فرد مسلمان و شرایط مطهریت هر کدام از آنها بررسى گردیده است. احکام مربوط به ظروف در طهارت و نجاست آنها، احکام تخلى و استنجا و مکروهات و مستحبات آنها بیان شده و احکام وضو در ادامه اشاره مى‌گردد.
  • در جلد پنجم، به تفصیل، ادامه احکام وضو مانند کیفیت ساختن وضو و نواقض آن و ترتیب شستن دست‌ها، صورت، مسح سر و پاها و جزییات مربوط به آنها بیان شده است و به احکام و شرایط تیمم نیز پرداخته شده است و توابع وضو و تیمم و احکام نذر در وضو و کیفیت و شرایط وضوى جبیره‌اى بیان گردیده و پس از آن احکام انواع غسل‌ها مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. نگارنده به صورت مبسوط احکام غسل جنابت، کیفیت جنب شدن و مصادیق فرد جنب را بررسى نموده و مکروهات و محرمات جنب، موجبات جنابت و امورى که منجر به وجوب غسل جنابت مى‌شوند را بیان کرده است. کیفیت انجام غسل ترتیبى و ارتماسى و... از جمله مباحث جلد پنجم است.
  • در جلد ششم، مباحث مربوط به نماز، از قبیل اعداد فرائض و نوافل آنها، اعداد نوافل در غیر روز جمعه، اعداد نوافل در روز جمعه، سقوط نافله ظهرین در سفر و... مطرح شده است.

آدرس مستندات فقهى نگارنده در پاورقى کتاب آمده و در پایان هر مجلد نیز فهرستى تفصیلى از عناوین و موضوعات کتاب ارائه گردیده است.

منابع