منابع و پی نوشتهای متوسط
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

چاه زمزم: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} '''موقعيت جغرافيايي:''' چاه زمزم در مقابل ضلع حجرالاسود و در ...' ایجاد کرد)
 
جز
 
(۱۴ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{بخشی از یک کتاب}}
+
{{خوب}}
'''موقعيت جغرافيايي:'''
 
  
چاه زمزم در مقابل ضلع [[حجرالاسود]] و در جنوب مقام ابراهيم قرار گرفته است. بنايی بر چاه ساخته شده است؛ به طوری كه زاويه شمال غربی آن مقابل حجرالاسود و به فاصله 12 متری آن قرار دارد.
+
«زمزم» چاهی است که در کنار [[کعبه]] و در جنوب [[مقام ابراهيم|مقام ابراهیم]] در مقابل ضلع [[حجرالاسود]] و در فاصله ۲۱ متری آن قرار دارد. پیدایش این چاه به روزگار [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام و ماجرای رها کردن [[حضرت اسماعیل علیه السلام|اسماعیل]] و [[هاجر]] در بیابان مربوط می شود. چاه زمزم به نامهای دیگری مانند «چاه اسماعیل»، «حفیرة [[عبدالمطلب]]»، «شفاء سقم»، «عافیه»، «میمونه»، «طعم»، «برکه»، «بره» و... شناخته می شود. در گذشته، این چاه آب [[مکه|مکه]] را تأمین می کرد؛ گرچه بعدها چاههای دیگری نیز در مکه و اطراف آن ایجاد شد.
 +
[[پرونده:Zamzam.jpg|بندانگشتی|موقعیت چاه زمزم]]
 +
==اهمیت چاه زمزم==
 +
عربها برای این چاه تقدس بسیار قائل بودند و حتی گویند که ساسان بن بابکان جد سلسله ساسانی نیز از این چاه آب نوشیده است! وجود این چاه و اهمیت آن برای مردم [[مکه]] باعث شد تا در [[قریش]] منصب سقایت به وجود آید. این منصب در اوان ظهور [[اسلام]]، در دست [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] عموی [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه و آله بود. گفته شده که در [[جاهلیت]] مدت زمانی این چاه پر شده بود و سپس [[عبدالمطلب]] آن را از نو گشود. از آن زمان تا به امروز این چاه مورد استفاده قرار می گیرد، گرچه هر از گاهی آب آن پایین و بالا می شود.  
  
'''تاريخچه زمزم:'''
+
در روایات [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام، نوشیدن از آب زمزم سفارش شده و همه مسلمانان به [[تبرک|متبرک]] بودن آن باور دارند. اکنون دولت سعودی نیز ظرفهایی از آب زمزم را به عنوان هدیه در اختیار حجاج قرار می دهد.
  
پيدايش اين چاه به روزگار [[حضرت ابراهيم]] علیه‌السلام بازمي‌گردد. چون ذخيره آب و غذا به پايان رسيد، هاجر محل اقامت خود را رها كرد و ميان دو كوه [[صفا و مروه]] از اين سو بدان سو دويد تا مگر آبی بيابد. بعد از هفت بار تلاش نااميد به سوی اسماعيل بازگشت؛ در حالی كه اسماعيل با پاهای خود به زمين مي‌زد ناگهان آب از زير پای اسماعيل جوشيد و چاه زمزم نمايان شد.
+
==تاریخچه چاه زمزم==
  
هاجر از اين بيم كه مبادا تا آوردن مشك اين آب از ميان برود. بر گرد آن با خاك حصاری ساخت. هم‌چنان كه گفته مي‌شود پس از اين كه آب از چشمه جوشيد ابراهيم علیه‌السلام چاه را حفر كرد.
+
پیدایش این چاه به روزگار [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام بازمی‌گردد. چون ذخیره آب و غذا به پایان رسید، [[هاجر]] محل اقامت خود را رها کرد و میان دو کوه [[صفا و مروه]] از این سو بدان سو دوید تا مگر آبی بیابد. بعد از هفت بار تلاش ناامید به سوی [[حضرت اسماعیل علیه السلام|اسماعیل]] بازگشت؛ در حالی که اسماعیل با پاهای خود به زمین می‌زد، ناگهان آب از زیر پای اسماعیل جوشید و چاه زمزم نمایان شد. هاجر از این بیم که مبادا تا آوردن مشک این آب از میان برود، بر گرد آن با خاک حصاری ساخت. هم‌چنان که گفته می‌شود پس از این که آب از چشمه جوشید ابراهیم علیه‌السلام چاه را حفر کرد.
  
'''مشخصات بنا:'''
+
هنگامی که [[حکومت بنی عباس|بنی عباس]] سقایت را حق خانوادگی خویش می دانستند، قبه ای بر روی زمزم ساختند که قرنها برپا بود و بازسازی می شد. در طرح توسعه ای که در عهد سعودی ها به اجرا درآمد، در کنار تخریب قبه [[مقام ابراهيم|مقام ابراهیم]]، ساختمانی نیز که بر چاه زمزم بود، خراب شد و تنها پلکانی برای رفتن به زیرزمین و استفاده از آب نصب گردید. به علاوه، آب زمزم به وسیله لوله کشی به خارج از [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] انتقال داده شد.
  
چاه زمزم يكی از برجسته‌ترين آثار [[مسجدالحرام]] است كه در اعماق آن سه چشمه قرار دارد. چشمه‌ای در جوار زاويه [[حجرالاسود]]. چشمه‌ای در جوار كوه ابي‌قبيس و صفا و چشمه‌ای مقابل مروه وجود دارد. چاه زمزم همچنين دو حوضچه داشت؛ يكی از آن‌ها ميان چاه و زاويه حجرالاسود قرار دارد؛ كه از آن آب نوشيده مي‌شود؛ و دومی در پشت آن قرار دارد و دارای مجرايی است كه آب از طريق آن از باب صفا خارج مي‌شود. به طوری كه مردم برای [[وضو]] از آن استفاده مي‌كنند و آب اضافه به چاه مي‌ريزد، كه روی آن دريچه‌ای قرار ندارد. محل آبياری ميان زاويه حجرالاسود و زمزم و آنچه كه به منطقه صفا ملحق مي‌شود قرار داشت.
+
==مشخصات بنا==
  
در اوايل قرن نهم هجری بنای چهارگوشی به ضلع 5/25 متر روی چاه قرار گرفت و با سنگ مرمر پوشانده شد اين بنا از دو طبقه ساخته شده است: در طبقه اول آن خدمه چاه و در طبقه دوم آن خدمه‌ای از متوليان قرار دارد. برای استحمام در قسمت بالای آن بايستی از يك پلكان چوبی بالا رفت. عمق آن 43 متر بوده، به وسيله يك گنبد ظريف و خوش منظر احاطه شده است. در آن نه حوضچه كه از آب چاه برای وضو پر شده‌اند قرار دارد.  
+
چاه زمزم یکی از برجسته‌ترین آثار [[مسجدالحرام]] است که در اعماق آن سه چشمه قرار دارد. چشمه‌ای در جوار زاویه [[حجرالاسود]]، چشمه‌ای در جوار [[کوه ابوقبیس|کوه ابوقبیس]] و [[صفا و مروه|صفا]] و چشمه‌ای مقابل [[صفا و مروه|مروه]] وجود دارد. چاه زمزم همچنین دو حوضچه داشت؛ یکی از آن‌ها میان چاه و زاویه حجرالاسود قرار دارد؛ که از آن آب نوشیده می‌شود؛ و دومی در پشت آن قرار دارد و دارای مجرایی است که آب از طریق آن از [[باب صفا‌|باب صفا]] خارج می‌شود. به طوری که مردم برای [[وضو]] از آن استفاده می‌کنند و آب اضافه به چاه می‌ریزد که روی آن دریچه‌ای قرار ندارد. محل آبیاری میان زاویه حجرالاسود و زمزم و آنچه که به منطقه صفا ملحق می‌شود قرار داشت.
  
در ديواری كه مقابل كعبه قرار دارد دريچه‌هايی وجود دارد. بالای چاه سرايی به نام «مقام شافعي» ساخته شده است كه در آن محل رئيس مؤذنان حرم اذان مي‌گويد و پس از او بقيه مؤذنان اذان را دوباره بازگو مي‌كنند. در جريان توسعه و نوسازی حرم در دوران خاندان سعودی اين مقام برچيده شد و تكرار  اذان نيز لغو شد و از آن پس اذان به صورت انفرادی سر داده می‌شد.
+
در اوایل قرن نهم هجری بنای چهارگوشی به ضلع ۵/۲۵ متر روی چاه قرار گرفت و با سنگ مرمر پوشانده شد. این بنا از دو طبقه ساخته شده است: در طبقه اول آن خدمه چاه و در طبقه دوم آن خدمه‌ای از متولیان قرار دارد. برای استحمام در قسمت بالای آن بایستی از یک پلکان چوبی بالا رفت. عمق آن ۴۳ متر بوده به وسیله یک گنبد ظریف و خوش منظر احاطه شده است. در آن نه حوضچه که از آب چاه برای [[وضو]] پر شده‌اند قرار دارد. در دیواری که مقابل [[کعبه]] قرار دارد دریچه‌هایی وجود دارد. بالای چاه سرایی به نام «مقام شافعی» ساخته شده است که در آن محل رئیس مؤذنان حرم [[اذان]] می‌گوید و پس از او بقیه مؤذنان اذان را دوباره بازگو می‌کنند. در جریان توسعه و نوسازی حرم در دوران خاندان سعودی این مقام برچیده شد و تکرار اذان نیز لغو شد و از آن پس اذان به صورت انفرادی سر داده می‌شود.  
  
==منابع:==
+
==منابع==
  
(1). مرآة الحرمين، ج 1، ص 255.
+
#مرآة الحرمین، ج۱، ص۲۵۵.
 +
#اخبار مکة، الفاکهی، ج۴، ص۱۰۰.
 +
#الحجاز فی صدرالاسلام، د.أحمد العلی، ص۶۰۴.
 +
#معجم معالم الحجاز، عاتق بن غیث البلادی، ج۴، ص۱۳۸.
 +
#معجم مااستعجم، ج۲، ص۷۰۰.
 +
#آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان.
  
(2). اخبار مكة، الفاكهي، ج 4، ص 100.
+
==آرشیو عکس و تصویر==
  
(3). الحجاز فی صدر الاسلام، د.أحمد العلي، ص 604.
+
<gallery mode="packed" heights="170">
 +
پرونده:زمزم3.jpg|چاه زمرم نزدیک باب بنی شیبه
 +
پرونده:زمزم2.jpg|چاه زمرم
 +
پرونده:زمزم.jpg|دریچه قدیمی چاه زمرم که در موزه مکه نگهداری می شود
 +
پرونده:زمزم4.jpg|موقعیت مکانی چاه زمرم در مسجدالحرام نسبت به کعبه و مقام حضرت ابراهیم علیه السلام
  
(4). معجم معالم الحجاز، عاتق بن غيث البلادي، ج 4، ص 138.
+
</gallery>
  
(5). معجم ما استعجم، ج 2، ص 700.
+
[[رده:اماکن مقدسه مکه]]
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
 
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۷


«زمزم» چاهی است که در کنار کعبه و در جنوب مقام ابراهیم در مقابل ضلع حجرالاسود و در فاصله ۲۱ متری آن قرار دارد. پیدایش این چاه به روزگار حضرت ابراهیم علیه‌السلام و ماجرای رها کردن اسماعیل و هاجر در بیابان مربوط می شود. چاه زمزم به نامهای دیگری مانند «چاه اسماعیل»، «حفیرة عبدالمطلب»، «شفاء سقم»، «عافیه»، «میمونه»، «طعم»، «برکه»، «بره» و... شناخته می شود. در گذشته، این چاه آب مکه را تأمین می کرد؛ گرچه بعدها چاههای دیگری نیز در مکه و اطراف آن ایجاد شد.

موقعیت چاه زمزم

اهمیت چاه زمزم

عربها برای این چاه تقدس بسیار قائل بودند و حتی گویند که ساسان بن بابکان جد سلسله ساسانی نیز از این چاه آب نوشیده است! وجود این چاه و اهمیت آن برای مردم مکه باعث شد تا در قریش منصب سقایت به وجود آید. این منصب در اوان ظهور اسلام، در دست عباس عموی پیامبر صلی الله علیه و آله بود. گفته شده که در جاهلیت مدت زمانی این چاه پر شده بود و سپس عبدالمطلب آن را از نو گشود. از آن زمان تا به امروز این چاه مورد استفاده قرار می گیرد، گرچه هر از گاهی آب آن پایین و بالا می شود.

در روایات اهل بیت علیهم السلام، نوشیدن از آب زمزم سفارش شده و همه مسلمانان به متبرک بودن آن باور دارند. اکنون دولت سعودی نیز ظرفهایی از آب زمزم را به عنوان هدیه در اختیار حجاج قرار می دهد.

تاریخچه چاه زمزم

پیدایش این چاه به روزگار حضرت ابراهیم علیه‌السلام بازمی‌گردد. چون ذخیره آب و غذا به پایان رسید، هاجر محل اقامت خود را رها کرد و میان دو کوه صفا و مروه از این سو بدان سو دوید تا مگر آبی بیابد. بعد از هفت بار تلاش ناامید به سوی اسماعیل بازگشت؛ در حالی که اسماعیل با پاهای خود به زمین می‌زد، ناگهان آب از زیر پای اسماعیل جوشید و چاه زمزم نمایان شد. هاجر از این بیم که مبادا تا آوردن مشک این آب از میان برود، بر گرد آن با خاک حصاری ساخت. هم‌چنان که گفته می‌شود پس از این که آب از چشمه جوشید ابراهیم علیه‌السلام چاه را حفر کرد.

هنگامی که بنی عباس سقایت را حق خانوادگی خویش می دانستند، قبه ای بر روی زمزم ساختند که قرنها برپا بود و بازسازی می شد. در طرح توسعه ای که در عهد سعودی ها به اجرا درآمد، در کنار تخریب قبه مقام ابراهیم، ساختمانی نیز که بر چاه زمزم بود، خراب شد و تنها پلکانی برای رفتن به زیرزمین و استفاده از آب نصب گردید. به علاوه، آب زمزم به وسیله لوله کشی به خارج از مسجدالحرام انتقال داده شد.

مشخصات بنا

چاه زمزم یکی از برجسته‌ترین آثار مسجدالحرام است که در اعماق آن سه چشمه قرار دارد. چشمه‌ای در جوار زاویه حجرالاسود، چشمه‌ای در جوار کوه ابوقبیس و صفا و چشمه‌ای مقابل مروه وجود دارد. چاه زمزم همچنین دو حوضچه داشت؛ یکی از آن‌ها میان چاه و زاویه حجرالاسود قرار دارد؛ که از آن آب نوشیده می‌شود؛ و دومی در پشت آن قرار دارد و دارای مجرایی است که آب از طریق آن از باب صفا خارج می‌شود. به طوری که مردم برای وضو از آن استفاده می‌کنند و آب اضافه به چاه می‌ریزد که روی آن دریچه‌ای قرار ندارد. محل آبیاری میان زاویه حجرالاسود و زمزم و آنچه که به منطقه صفا ملحق می‌شود قرار داشت.

در اوایل قرن نهم هجری بنای چهارگوشی به ضلع ۵/۲۵ متر روی چاه قرار گرفت و با سنگ مرمر پوشانده شد. این بنا از دو طبقه ساخته شده است: در طبقه اول آن خدمه چاه و در طبقه دوم آن خدمه‌ای از متولیان قرار دارد. برای استحمام در قسمت بالای آن بایستی از یک پلکان چوبی بالا رفت. عمق آن ۴۳ متر بوده به وسیله یک گنبد ظریف و خوش منظر احاطه شده است. در آن نه حوضچه که از آب چاه برای وضو پر شده‌اند قرار دارد. در دیواری که مقابل کعبه قرار دارد دریچه‌هایی وجود دارد. بالای چاه سرایی به نام «مقام شافعی» ساخته شده است که در آن محل رئیس مؤذنان حرم اذان می‌گوید و پس از او بقیه مؤذنان اذان را دوباره بازگو می‌کنند. در جریان توسعه و نوسازی حرم در دوران خاندان سعودی این مقام برچیده شد و تکرار اذان نیز لغو شد و از آن پس اذان به صورت انفرادی سر داده می‌شود.

منابع

  1. مرآة الحرمین، ج۱، ص۲۵۵.
  2. اخبار مکة، الفاکهی، ج۴، ص۱۰۰.
  3. الحجاز فی صدرالاسلام، د.أحمد العلی، ص۶۰۴.
  4. معجم معالم الحجاز، عاتق بن غیث البلادی، ج۴، ص۱۳۸.
  5. معجم مااستعجم، ج۲، ص۷۰۰.
  6. آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان.

آرشیو عکس و تصویر