محمدجواد بلاغی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (مهدی موسوی صفحهٔ علامه محمد جواد بلاغی را به محمدجواد بلاغی منتقل کرد)
(ویرایش)
سطر ۱: سطر ۱:
محمدجواد بلاغی متکلم، مفسر، فقیه، اصولی، شاعر و ادیب، (زاده ۱۲۸۲ و درگذشته ۱۳۵۲ در [[نجف]]) روحانی شیعه عراقی است.
+
علامه محمدجواد بلاغی (۱۲۸۲-۱۳۵۲ ق) متکلم، مفسر، [[فقیه]]، اصولی، شاعر، ادیب و روحانی [[شیعه]] عراقی است. این متعهد وظیفه شناس از تبار روحانیتی بیدار و آگاه بود که در پی استقلال طلبی کشور [[عراق]] از یوغ استعمار انگلیس در سال ۱۳۳۶ ق. آهنگ شهر [[کاظمین]] کرد و در جرگه [[جهاد]] و دفاع از ثغور اسلامی حضور یافت و به صف مجاهدان پیوست. «[[آلاء الرحمن فى تفسير القرآن (کتاب)|آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن]]» از آثار مهم اوست.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
|نام کامل = علامه محمدجواد بلاغی
 +
||تصویر=[[پرونده:Balaghi.jpg|۲۷۰px|center]]
 +
|زادروز =  ۱۲۸۲ قمری
 +
|زادگاه = نجف
 +
|وفات =  ۱۳۵۲ قمری
 +
|مدفن = نجف
 +
|اساتید =  شیخ محمد طه نجف، آقا رضا همدانی، میرزا حسین نوری، میرزا محمدتقی شیرازی و ...
 +
|شاگردان =  سید شهاب الدین مرعشی نجفی، سید ابوالقاسم خویی، سید هادی میلانی و ...
 +
|آثار = آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن، الهدی الی دین المصطفی، التوحید و التثلیت، انوار الهدی و ...  
 +
}}
  
==خاندان و تولد بلاغی==
+
==ولادت و خاندان ==
  
در روز چهارشنبه از ماه [[رجب]]، در یكی از محله‎های [[نجف]] (محله براق) در خانه دانشمند عامل و روحانی فاضل، علامه شیخ حسن بلاغی، ستاره‎ای چشم به جهان گشود كه امید آن می‎رفت تا گمشدگان وادی شب گون نادانی را به كرانه‎های صبح امید رساند. این نور رسیده را محمدجواد نام نهادند. و بدین سان در سال 1282 ق.<ref> طبقات اعلام الشیعه، [[آقا بزرگ تهرانی]]، ج1، ص323.</ref> خداوند نعمتی دیگر به جامعه شیعه عنایت كرد.
+
محمدجواد در روز چهارشنبه از ماه [[رجب]] سال ۱۲۸۲ ق، در یکی از محله های [[نجف]] (محله براق) در خانه دانشمند عامل و روحانی فاضل، علامه شیخ حسن بلاغی چشم به جهان گشود.
  
آل بلاغی یكی از خاندان‌های نجیب، شریف و قدیمی شهر [[نجف]] بوده‎اند. این دودمان پاك بسان چشمه‎ای پربركت همراه جوشیده و طراوت بخشیده‎اند و تشنگان را سیراب كرده و همگی به جلال و بزرگی در علم و ادب شهرت داشته‎اند.
+
آل بلاغی یکی از خاندان های نجیب، شریف و قدیمی شهر نجف بوده اند. این دودمان پاک بسان چشمه ای پربرکت همراه جوشیده و طراوت بخشیده اند و تشنگان را سیراب کرده و همگی به جلال و بزرگی در علم و ادب شهرت داشته اند.
  
==تحصیلات==
+
==تحصیلات و استادان==
  
محمدجواد پس از آن كه نشو و نما یافت و دوران كودكی را پشت سر گذاشت در بوستان همیشه سبز حوزه قدم نهاد و به شاگردی مكتبی رفت كه پدرانش سال‌های سال شاگرد آن مكتب بودند. علوم مقدماتی را در حضور نورانی علمای [[نجف]] فرار گرفت و تا 24 سالگی از اساتید بزرگ آن حوزه عظیم، استفاده‎های علمی و معنوی فراوانی برد.
+
شیخ محمدجواد بلاغی به شاگردی مکتبی رفت که پدرانش سال های سال شاگرد آن مکتب بودند. علوم مقدماتی را در حضور نورانی علمای [[نجف]] فرار گرفت و تا ۲۴ سالگی از اساتید بزرگ آن حوزه عظیم، استفاده های علمی و معنوی فراوانی برد.
  
روان پاك بلاغی كه شیفته كسب معارف و درك فضایل بود او را در سال 1306 ق. مجبور به ترك زادگاهش كرد و او با دلی مالامال از عشق و علاقه به فراگیری دانش و خودسازی، وارد شهر مقدس [[كاظمین]] شد تا بتواند در سایه اندیشه‎های بلند آن دیار، به اهداف عالیه‎اش نایل آید. ایشان شش سال از عمر مباركش را در این شهر صرف تحصیل و تهذیب نمود و تا سال 1312 ق. در كاظمین ماند. او در همان شهر با خانواده شریف عالم بزرگوار سید موسی جزایری وصلت نمود.
+
روان پاک بلاغی که شیفته کسب معارف و درک فضایل بود او را در سال ۱۳۰۶ ق. مجبور به ترک زادگاهش کرد و او با دلی مالامال از عشق و علاقه به فراگیری دانش و خودسازی، وارد شهر مقدس [[کاظمین]] شد تا بتواند در سایه اندیشه های بلند آن دیار، به اهداف عالیه اش نایل آید. ایشان شش سال از عمر مبارکش را در این شهر صرف تحصیل و [[تهذیب نفس|تهذیب]] نمود و تا سال ۱۳۱۲ ق. در کاظمین ماند. او در همان شهر با خانواده شریف عالم بزرگوار سید موسی جزایری وصلت نمود.
  
در سی سالگی به زادگاهش نجف اشرف بازگشت و در درس سرآمدترین استوانه‎های علمی و عملی عصر خویش حاضر شد و سرزمین سبز فكرش را با زلال آب‌های باصفای آن حوزه طراوت بخشید و مدت 14 سال در این دانشگاه بزرگ اسلامی ماند و از باغ و بوستان‌های نجف خوشه‎های فراوان علم و معنویت چید.
+
در سی سالگی به زادگاهش نجف اشرف بازگشت و در درس سرآمدترین استوانه های علمی و عملی عصر خویش حاضر شد و مدت ۱۴ سال در این دانشگاه بزرگ اسلامی ماند و از باغ و بوستان های نجف خوشه های فراوان علم و معنویت چید.
  
شیخ محمدجواد بلاغی كه سال‌های متمادی را در پی علم و عمل گذرانده بود در سال 1326 ق. وارد شهر مقدس سامرا شد و در درس مرجع مجاهد و رهبر انقلابی، میرزا محمدتقی شیرازی شركت جست و ده سال بر سفره علمی این مجتهد سترگ و بیدار مهمان بود و با استفاده از جنبه‎های روحی و معنوی آن بزرگوار، خویشتن را تقویت كرد. این دانشمند وارسته آن ‌چنان شیفته دانش و یادگرفتن بود كه تا 45 سالگی در درس میرزای شیرازی شركت نمود.
+
شیخ محمدجواد بلاغی که سال های متمادی را در پی علم و عمل گذرانده بود، در سال ۱۳۲۶ ق. وارد شهر مقدس [[سامرا]] شد و در درس مرجع مجاهد و رهبر انقلابی، [[میرزا محمد تقی شیرازی|میرزا محمدتقی شیرازی]] شرکت جست و ده سال بر سفره علمی این مجتهد سترگ و بیدار مهمان بود و با استفاده از جنبه های روحی و معنوی آن بزرگوار، خویشتن را تقویت کرد. این دانشمند وارسته آن چنان شیفته دانش و یادگرفتن بود که تا ۴۵ سالگی در درس میرزای شیرازی شرکت نمود.
  
==اساتید==
+
اندیشمندان و فرزانگانی که علامه بلاغی در حضور نورانی آنان نشست و آموخت عبارت اند از:
  
اندیشمندان و فرزانگانی كه علامه بلاغی در حضور نورانی آنان نشست و آموخت عبارت‎اند از:
+
#فقیه بزرگوار شیخ [[آیت‌الله محمد طه نجف|محمد طه نجف]] (متوفی ۱۳۲۳ ق)
 
+
#فقیه محقق [[آقا رضا همدانی|حاج آقا رضا همدانی]] (متوفی ۱۳۲۲ ق)
# فقیه بزرگوار شیخ محمد طه نجف (متوفی 1323 ق)
+
#عالم و اصولی مدقق شیخ محمدکاظم خراسانی (متوفی ۱۳۲۹ ق)
# فقیه محقق حاج آقا رضا همدانی (متوفی 1322 ق)
+
#علامه فقیه سید حسن صدرالدین کاظمی (متوفی ۱۳۵۴ ق)
# عالم و اصولی مدقق شیخ محمدكاظم خراسانی (متوفی 1329 ق)
+
#فقیه بزرگ شیخ محمدحسین مامقانی (متوفی ۱۳۲۳ ق)
# علامه فقیه سید حسن صدرالدین كاظمی (متوفی 1354 ق)
+
#علامه محدث [[محدث نوری|میرزا حسین نوری]] (متوفی ۱۳۲۰ ق)
# فقیه بزرگ شیخ محمدحسین مامقانی (متوفی 1323 ق)
+
#فقیه عالی مقام سید محمدحسن هاشم هندی غروی (متوفی ۱۳۲۳ ق)
# علامه محدث میرزا حسین نوری (متوفی 1320 ق)
+
#مرجع مجاهد [[میرزا محمد تقی شیرازی|میرزا محمدتقی شیرازی]] (متوفی ۱۳۳۸ ق)<ref>الکنی والالقاب، شیخ عباس قمی، ج۲، ص۹۴؛ اعیان الشیعه، محسن امین عاملی، ج۴، ص۲۵۶.</ref>
# فقیه عالی‌مقام سید محمدحسن هاشم هندی غروی (متوفی 1323 ق)
 
# مرجع مجاهد میرزا محمدتقی شیرازی (متوفی 1338 ق)<ref>الكنی والالقاب، شیخ عباس قمی، ج2، ص94؛ اعیان الشیعه، محسن امین عاملی، ج4، ص256.</ref>
 
 
 
'''پیوند دانش و مبارزه'''
 
 
 
این متعهد وظیفه‌شناس از تبار روحانیتی بیدار و آگاه بود كه در پی استقلال طلبی كشور [[عراق]] از یوغ استعمار انگلیس در سال 1336 ق. برای بار دوم آهنگ شهر [[كاظمین]] كرد و در جرگه جهاد و دفاع از ثغور اسلامی حضور یافت و به صف مجاهدان پیوست.
 
  
 
==شاگردان==
 
==شاگردان==
  
اینك نام تنی چند از پروردگان آن فقیه آینده ساز را ذكر می‎نماییم.
+
اینک نام تنی چند از پروردگان آن فقیه آینده ساز را ذکر می نماییم:
 
 
# آیت الله العظمی آقای سید شهاب الدین مرعشی نجفی (متوفی 1411 ق)
 
# آیت الله العظمی آقای حاج سید ابوالقاسم خویی (متوفی 1414 ق)
 
# آیت الله العظمی آقای حاج سید هادی میلانی (متوفی 1395 ق)
 
# علامه ادیب آقای میرزا محمدعلی اردوبادی نجفی (متوفی 1380 ق)
 
# علامه سید محمدصادق بحرالعلوم (متوفی 1390 ق)
 
# آیت الله شیخ محمدرضا آل فرج الله نجفی (متوفی 1386 ق)
 
# آیت الله شیخ محمد مهدوی لاهیجی (متوفی 1403 ق)
 
# آیت الله شیخ نجم‌الدین جعفر عسكری تهرانی (متوفی 1395 ق)
 
# حاج شیخ ذبیح الله محلاتی (متوفی 1405 ق)
 
# آیت الله حاج شیخ محمدرضا طبسی نجفی (متوفی 1405 ق)
 
# میرزا محمدعلی مدرس خیابانی
 
# استاد ادیب علی خاقانی
 
# آیت الله شیخ علی محمد بروجردی (متوفی 1395 ق)
 
# شیخ مهدی بن داوود الحجار (متوفی 1358 ق)
 
# علامه محقق حاج شیخ مجتبی لنكرانی نجفی
 
# آیت الله سید صدرالدین جزایری (متوفی 1388 ق)
 
# شیخ ابراهیم بن شیخ مهدی قریشی
 
# شیخ مرتضی مظاهری نجفی
 
# آیت الله سید مرتضی لنگرودی (متوفی 1383 ق)
 
# علامه میرزا محمدعلی ادبی تهرانی
 
 
 
==آثار سبز==
 
 
 
آثار سبز او در زمینه‎های [[فقه]]، [[تفسیر]]، تاریخ، [[اصول فقه]]، عقاید و رد یهود و نصارا و مادیون و بابیت و بهائیت تدوین یافته است. نشانه‎های ماندگار ایشان عبارت است از:
 
 
 
# [[تفسیر آلاء الرحمن]]
 
# رساله‎ای در پاسخ به پرسش‌هایی كه از جبل عامل برای ایشان فرستاده و در آن شبهاتی درباره [[قرآن]] نموده بودند.
 
# الرحمه المدرسیه یا المدرسه السیاره
 
# الهدی الی دین المصطفی
 
# التوحید والتثلیت
 
# اعاجیب الاكاذیب
 
# [[انوار الهدی]]
 
# البلاغ المبین
 
# نصایح الهدی
 
# المسیح والانجیل
 
# نسمات الهدی
 
# المصابیح فی بعض من ابدع فی الدین فی القرن الثالث عشر
 
# مصباح الهدی
 
# مسئله فی البداء
 
# نورالهدی
 
# اجویه المسائل البغدادیه
 
# داعی الاسلام و داعی النصرانیه
 
# مجموعه از تعلیقه، حاشیه و رساله‎های فقهی، در این میان رساله‎ای در [[احكام]] [[وضو]] به چشم می‎خورد كه علامه خود آن را به زبان انگلیسی ترجمه كرده است.
 
# رساله‎ای درباره اوامر و نواهی در علم اصول
 
# رساله‎ای در نفی تزویج ام‎كلثوم با عمر بن خطاب
 
# رساله‎ای درباره عدم اعتبار تفسیر منسوب به [[امام حسن عسکری]] علیه السلام
 
# رد بر كتاب «تعلیم العلماء» نوشته غلام احمد قادیانی
 
# رد بر كتاب «حیاه المسیح» نوشته غلام احمد قادیانی
 
# رد بر كتاب «ینابیع الكلام»
 
# رساله‎ای در رد جرجیس سائل و هاشم عربی(این چهار رساله در رد شبه‎های مخالفان اسلام به ویژه مبلغان مسیحی نوشته است).
 
# رساله‎ای در رد حسیون (رد بر فرقه قادیانیه است).
 
# داروین و اصحابه.<ref> ر.ك: به كتاب‌های اعیان الشیعه، ج 4، ص 256؛ الكنی والالقاب، ج 2، ص 94؛ مجله نور علم، ش 41؛ مجله مشكوه، شماره اول، پاییز 1361.</ref>
 
  
==علم و صفات و اخلاق علامه==
+
#آیت الله العظمی [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی]] (متوفی ۱۴۱۱ ق)
 +
#آیت الله العظمی حاج [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|سید ابوالقاسم خویی]] (متوفی ۱۴۱۴ ق)
 +
#آیت الله العظمی حاج [[سید محمدهادی میلانی|سید هادی میلانی]] (متوفی ۱۳۹۵ ق)
 +
#علامه ادیب میرزا محمدعلی اردوبادی نجفی (متوفی ۱۳۸۰ ق)
 +
#علامه سید محمدصادق بحرالعلوم (متوفی ۱۳۹۰ ق)
 +
#آیت الله شیخ محمدرضا آل فرج الله نجفی (متوفی ۱۳۸۶ ق)
 +
#آیت الله شیخ محمد مهدوی لاهیجی (متوفی ۱۴۰۳ ق)
 +
#آیت الله شیخ نجم الدین جعفر عسکری تهرانی (متوفی ۱۳۹۵ ق)
 +
#حاج شیخ ذبیح الله محلاتی (متوفی ۱۴۰۵ ق)
 +
#آیت الله حاج شیخ محمدرضا طبسی نجفی (متوفی ۱۴۰۵ ق)
 +
#میرزا محمدعلی مدرس خیابانی
 +
#استاد ادیب علی خاقانی
 +
#آیت الله شیخ علی محمد بروجردی (متوفی ۱۳۹۵ ق)
 +
#شیخ مهدی بن داوود الحجار (متوفی ۱۳۵۸ ق)
 +
#علامه محقق حاج شیخ مجتبی لنکرانی نجفی
 +
#آیت الله سید صدرالدین جزایری (متوفی ۱۳۸۸ ق)
 +
#شیخ ابراهیم بن شیخ مهدی قریشی
 +
#شیخ مرتضی مظاهری نجفی
 +
#آیت الله سید مرتضی لنگرودی (متوفی ۱۳۸۳ ق)
 +
#علامه میرزا محمدعلی ادبی تهرانی
  
آموختن زبان‌های خارجی با امكانات محدود آن روز، كاری بسیار مشكل بوده است. علامه بلاغی علاوه بر زبان عربی، زبان‌های عبری، انگلیسی و فارسی<ref> طبقات اعلام الشیعه، ج 1، ص 325.</ref> را خوب می‎دانست و به آن ها تسلط داشت و فراگیری آن ها به شخصیت علمی ایشان برجستگی ویژه‎ای بخشیده بود.
+
==آثار و تألیفات==
  
درباره چگونگی آموختن زبان عبری چنین نگاشته‎اند: «زبان عبری را از یهود دوره گرد آموخته است. در آن روزگار گروهی یهودی در شهرهای عراق بودند كه مقداری جنس، پارچه و امثال آن، بر دوش داشتند و در كوچه و بازار می‎گشتند و می‎فروختند. بلاغی از این فرصت استفاده می‎كرد و درباره مفردات و جمله‎بندی زبان عبری از آنان چیزهایی می‎پرسید. گاه مجبور می‎شد همه اجناس یك یهودی دوره‎ گرد را بخرد تا از او درباره یك واژه یا تركیب سخنی بشنود. چون یهودیان در آموختن لغت خود به دیگران بسیار بخل می‎ورزیدند. بلاغی گاه شیرینی و شكلات می‎خرید تا اگر بچه‎ای یهودی ببیند به او بدهد و چیزی از او بپرسد».<ref>بیدارگران اقالیم قبله، محمدرضا حكیمی، ص 209.</ref>
+
آثار او در زمینه های [[فقه]]، [[تفسیر]]، [[تاریخ]]، [[اصول فقه]]، [[عقاید]] و رد [[یهود]] و [[نصاری|نصارا]] و مادیون و [[بابیه|بابیت]] و [[بهائیت]] تدوین یافته است. نشانه های ماندگار ایشان عبارت است از:
  
آری او گمنام زیست و بی‎هیاهو، ولی نامش در گمنامی اوست و هنرش در اخلاص والایش ...شكوه گمنامی و حماسه اخلاص او در شعار معروفش تجلی كرده كه می‎فرمود: «انی لااقصد الا الدفاع من الحق لافرق عندی بین ان یكون باسمی او اسم غیری»<ref> [[نقباءالبشر]]، آقا بزرگ تهرانی، ج ص 324.</ref>؛ من جز دفاع از حق انگیزه‎ای نداشتم. بنابراین هیچ فرقی نیست كه كتاب به نام من یا نام دیگری منتشر شود.
+
#تفسیر «[[آلاء الرحمن فى تفسير القرآن (کتاب)|آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن]]»
 +
#رساله ای در پاسخ به پرسش هایی که از جبل عامل [[لبنان]] برای ایشان فرستاده و در آن شبهاتی درباره [[قرآن]] نموده بودند.
 +
#الرحمه المدرسیه یا المدرسه السیاره
 +
#الهدی الی دین المصطفی
 +
#التوحید و التثلیت
 +
#اعاجیب الاکاذیب
 +
#انوار الهدی
 +
#البلاغ المبین
 +
#نصایح الهدی
 +
#المسیح و الانجیل
 +
#نسمات الهدی
 +
#المصابیح فی بعض من ابدع فی الدین فی القرن الثالث عشر
 +
#مصباح الهدی
 +
#مسئله فی البداء
 +
#نورالهدی
 +
#اجوبة المسائل البغدادیه
 +
#داعی الاسلام و داعی النصرانیه
 +
#مجموعه از تعلیقه، حاشیه و رساله های [[فقه|فقهی]]، در این میان رساله ای در احکام [[وضو]] به چشم می خورد که علامه خود آن را به زبان انگلیسی ترجمه کرده است.
 +
#رساله ای درباره اوامر و نواهی در [[اصول فقه    |علم اصول]]
 +
#رساله ای در نفی تزویج [[ام کلثوم دختر علی بن ابی طالب|ام کلثوم]] با [[عمر بن خطاب]]
 +
#رساله ای درباره عدم اعتبار [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام]]
 +
#رد بر کتاب «تعلیم العلماء» نوشته غلام احمد قادیانی
 +
#رد بر کتاب «حیاة المسیح» نوشته غلام احمد قادیانی
 +
#رد بر کتاب «ینابیع الکلام»
 +
#رساله ای در رد جرجیس سائل و هاشم عربی (این چهار رساله در رد شبهه های مخالفان [[اسلام]] به ویژه مبلغان [[مسیحیت|مسیحی]] نوشته است).
 +
#رساله ای در رد حسیون (رد بر فرقه قادیانیه است).
 +
#داروین و اصحابه.<ref> ر.ک: به کتاب های اعیان الشیعه، ج ۴، ص ۲۵۶؛ الکنی والالقاب، ج ۲، ص ۹۴؛ مجله نور علم، ش ۴۱؛ مجله مشکوه، شماره اول، پاییز ۱۳۶۱.</ref>
  
درباره ساده‌زیستی‎اش گویند: «اتاقی كوچك داشت و محقر. در آن جز بوریایی و روفرشی‎یی كه بر آن می‎نشست هیچ چیز نبود. در زمستان وسایل گرم كردن و در تابستان وسایل سرد كردن نداشت؛ با این كه مزاجی ضعیف داشت و بیمار بود. با این احوال، هیچ گاه از این اتاق بیرون نمی‎رفت مگر برای نیازهای ضروری».<ref> بیدارگران اقالیم قبله، ص 212 و 213.</ref>
+
==ویژگی‌های علامه بلاغی==
  
==خنیاگر بیداری==
+
علامه بلاغی علاوه بر زبان عربی، زبان های عبری، انگلیسی و فارسی<ref> طبقات اعلام الشیعه، ج ۱، ص ۳۲۵.</ref> را خوب می دانست و به آن ها تسلط داشت و فراگیری آن ها به شخصیت علمی ایشان برجستگی ویژه ای بخشیده بود. آموختن زبان های خارجی با امکانات محدود آن روز، کاری بسیار مشکل بوده است. 
  
حیاتش تركیبی از دو عنصر عقیده و جهاد بود و حركتش بر مبنای این دو عنصر هیچ‌گاه گوشه‎نشینی را نگزید و آرام نگرفت و پیوسته حریت آمیخته با حیات را بر سر و روی جامعه اسلامی می‎پاشید و خواب‌های گران را برمی‎آشفت گویند: «برخی از بهائیان جاسوس استعمار در محله‎ای در [[بغداد]]، مكانی را به نام حظیره برای اجتماع خود بنا نهادند. بلاغی با شنیدن این خبر دیگر آرام نگرفت و استراحت را بر خود روا نداشت تا با مراجعه به دادگاه و قانون آنان را به ترك آن محل واداشت و پس از مدتی آن جا را به مسجدی تبدیل كرد و در آن [[نماز]] و شعایر حسینی اقامه می‎شد».<ref> ماضی النجف و حاضرها، جعفر آل محبوبه، ج2، ص62.</ref>
+
درباره چگونگی آموختن زبان عبری چنین نگاشته اند: «زبان عبری را از [[یهود]] دوره گرد آموخته است. در آن روزگار گروهی یهودی در شهرهای [[عراق]] بودند که مقداری جنس، پارچه و امثال آن، بر دوش داشتند و در کوچه و بازار می گشتند و می فروختند. بلاغی از این فرصت استفاده می کرد و درباره مفردات و جمله بندی زبان عبری از آنان چیزهایی می پرسید. گاه مجبور می شد همه اجناس یک یهودی دوره  گرد را بخرد تا از او درباره یک واژه یا ترکیب سخنی بشنود. چون یهودیان در آموختن لغت خود به دیگران بسیار بخل می ورزیدند. بلاغی گاه شیرینی و شکلات می خرید تا اگر بچه ای یهودی ببیند به او بدهد و چیزی از او بپرسد».<ref>بیدارگران اقالیم قبله، محمدرضا حکیمی، ص ۲۰۹.</ref>
  
این روحانی آگاه، مرز و بوم را هماره نگهبان بود و برای بیدارساختن جامعه دل می‎سوزاند و تمام هستی خود را فدای خدمت به حق و خلق كرد. وی برای چاپ كتاب «الهدی» (در رسواسازی خدعه‎ها و توطئه‎های مبلغان مسیحی) پولی نداشت. به ناچار هر چه در خانه داشت به قیمت ارزان فروخت و كتاب را به چاپخانه فرستاد تا خداوند اندك اندك اثاثیه خانه و زندگانی وی را فراهم ساخت.<ref> تاریخ روابط اجتماعی ایران و عراق، مرتضی مدرسی، ص 329.</ref>
+
حیات علامه بلاغی ترکیبی از دو عنصر عقیده و [[جهاد]] بود و حرکتش بر مبنای این دو عنصر هیچ گاه گوشه نشینی را نگزید و آرام نگرفت و پیوسته حریت آمیخته با حیات را بر سر و روی جامعه اسلامی می پاشید و خواب های گران را برمی آشفت. گویند: «برخی از بهائیان جاسوس استعمار در محله ای در [[بغداد]]، مکانی را به نام حظیره برای اجتماع خود بنا نهادند. بلاغی با شنیدن این خبر دیگر آرام نگرفت و استراحت را بر خود روا نداشت تا با مراجعه به دادگاه و قانون آنان را به ترک آن محل واداشت و پس از مدتی آن جا را به [[مسجد|مسجدی]] تبدیل کرد و در آن [[نماز]] و شعایر [[امام حسین علیه السلام|حسینی]] اقامه می شد».<ref> ماضی النجف و حاضرها، جعفر آل محبوبه، ج۲، ص۶۲.</ref>
  
==آخرین هجرت وفات==
+
این روحانی آگاه، مرز و بوم را هماره نگهبان بود و برای بیدارساختن جامعه دل می سوزاند و تمام هستی خود را فدای خدمت به حق و خلق کرد. وی برای چاپ کتاب «الهدی» (در رسواسازی خدعه ها و توطئه های مبلغان مسیحی) پولی نداشت. به ناچار هر چه در خانه داشت به قیمت ارزان فروخت و کتاب را به چاپخانه فرستاد تا خداوند اندک اندک اثاثیه خانه و زندگانی وی را فراهم ساخت.<ref> تاریخ روابط اجتماعی ایران و عراق، مرتضی مدرسی، ص ۳۲۹.</ref>
  
آسمان شهر غم رنگ بود اندوهبار. اشك هجران برگونه‎های شهر جاری بود. زیرا خورشید اندیشه‎ای رو به غروب بود كه هفتاد سال در آسمان علمی [[شیعه]] نور بخشیده بود.
+
آری او گمنام زیست و بی هیاهو، ولی نامش در گمنامی اوست و هنرش در [[اخلاص]] والایش ... شکوه گمنامی و حماسه اخلاص او در شعار معروفش تجلی کرده که می فرمود: «انی لا اقصد الا الدفاع من الحق لافرق عندی بین أن یکون باسمی او اسم غیری»<ref> نقباءالبشر، آقا بزرگ تهرانی، ج ۱، ص ۳۲۴.</ref>؛ من جز دفاع از [[حق]] انگیزه ای نداشتم. بنابراین هیچ فرقی نیست که کتاب به نام من یا نام دیگری منتشر شود.
  
تقویم عمری رو به پایان می‎شد كه برگ برگ وجودش را وقف خدمت كرده بود. باد خزان بر باغ پرشكوفه رادمردی وزیدن گرفته بود كه سراسر عمرش بهار بود و بیداری فصل فراق در گوش جان علامه آهنگ وداع می‎نواخت و نسیم «ارجعی»<ref> اشاره است به آیات «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّهُ ارْجِعِی إِلى رَبِّكِ راضِیَهً مَرْضِیَّهً» فجر آیات 27 و 28.</ref> جانان در بوستان جانش وزیدن داشت و در حیاط «حیاتش» می‎رفت كه با قفل [[مرگ]] بسته شود.
+
درباره ساده زیستی اش گویند: «اتاقی کوچک داشت و محقر. در آن جز بوریایی و روفرشی ای که بر آن می نشست هیچ چیز نبود. در زمستان وسایل گرم کردن و در تابستان وسایل سرد کردن نداشت؛ با این که مزاجی ضعیف داشت و بیمار بود، هیچ گاه از این اتاق بیرون نمی رفت مگر برای نیازهای ضروری».<ref> بیدارگران اقالیم قبله، ص ۲۱۲ و ۲۱۳.</ref>
  
او كه عمری در وادی رضا حق قدم و قلم زد اكنون مجنون صفت مشتاق نوشیدن جام وصال بود. سرانجام این چكاد تعبد و تخصص، فقیه و ادیب فرزانه و مجاهد زاهد، شب دوشنبه بیست و دوم [[شعبان]] 1352 ق.<ref> اعلام الشیعه، قرن چهاردهم، ص 324.</ref> ندای حضرت دوست را لبیك گفت و مرغ جانش با كوله‎باری از خدمت و خوبی و افتخار به سرای ابدی پر كشید و در آستان دوست جای گرفت.
+
==وفات==
  
خاكیان را در سوگ و عرشیان را در سرور نشاند. حوزه‎های علمیه به ویژه طلاب نجف در این فقدان، غرق در ماتم شد. پس از تجلیل و تشییع، پیكر پاكش را در حجره جنوبی سوم در سمت غربی صحن مبارك حضرت [[امام علی]] علیه السلام در كنار آرامگاه جوادین محمد حسینی (مؤلف كتاب مفتاح الكرامه) به خاك سپردند. روحش شاد، راهش سبز و پررهرو و تربتش از شمع رضای جانان نورانی باد.
+
سرانجام این فقیه و ادیب فرزانه و مجاهد زاهد، که عمری در وادی رضای حق قدم و قلم زد، شب دوشنبه بیست و دوم [[شعبان]] ۱۳۵۲ ق<ref> اعلام الشیعه، قرن چهاردهم، ص ۳۲۴.</ref> ندای حضرت دوست را لبیک گفت. پس از تجلیل و [[تشییع جنازه|تشییع]]، پیکر پاکش را در حجره جنوبی سوم در سمت غربی صحن مبارک حضرت [[امام علی]] علیه السلام در کنار آرامگاه [[سيد جواد عاملی]] (مؤلف کتاب [[مفتاح الکرامه|مفتاح الکرامه]]) به خاک سپردند.  
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
<references/>
+
<references />
  
 
==منابع==
 
==منابع==
* تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد2، زندگی نامه "علامه بلاغي" از علي عليزاده.
+
 
* امیررضا اشرفی، گذری بر «مبانی، قواعد و روش تفسیری علامه بلاغی رحمه الله»، فصلنامه معرفت، شماره 48، در دسترس در [http://www.quranct.com/thread3426.html دانشگاه مجازی المصطفی]، بازیابی: 20 فروردین 1393.
+
*تلخیص از مجموعه [[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد۲، زندگی نامه "علامه بلاغی" از علی علیزاده.
 +
*امیررضا اشرفی، گذری بر «مبانی، قواعد و روش تفسیری علامه بلاغی رحمه الله»، فصلنامه معرفت، شماره ۴۸، در دسترس در [http://www.quranct.com/thread3426.html دانشگاه مجازی المصطفی]، بازیابی: ۲۰ فروردین ۱۳۹۳.
  
 
[[رده:علمای قرن چهاردهم]]
 
[[رده:علمای قرن چهاردهم]]

نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۴۵

علامه محمدجواد بلاغی (۱۲۸۲-۱۳۵۲ ق) متکلم، مفسر، فقیه، اصولی، شاعر، ادیب و روحانی شیعه عراقی است. این متعهد وظیفه شناس از تبار روحانیتی بیدار و آگاه بود که در پی استقلال طلبی کشور عراق از یوغ استعمار انگلیس در سال ۱۳۳۶ ق. آهنگ شهر کاظمین کرد و در جرگه جهاد و دفاع از ثغور اسلامی حضور یافت و به صف مجاهدان پیوست. «آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن» از آثار مهم اوست.

۲۷۰px
نام کامل علامه محمدجواد بلاغی
زادروز ۱۲۸۲ قمری
زادگاه نجف
وفات ۱۳۵۲ قمری
مدفن نجف

Line.png

اساتید

شیخ محمد طه نجف، آقا رضا همدانی، میرزا حسین نوری، میرزا محمدتقی شیرازی و ...

شاگردان

سید شهاب الدین مرعشی نجفی، سید ابوالقاسم خویی، سید هادی میلانی و ...

آثار

آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن، الهدی الی دین المصطفی، التوحید و التثلیت، انوار الهدی و ...


ولادت و خاندان

محمدجواد در روز چهارشنبه از ماه رجب سال ۱۲۸۲ ق، در یکی از محله های نجف (محله براق) در خانه دانشمند عامل و روحانی فاضل، علامه شیخ حسن بلاغی چشم به جهان گشود.

آل بلاغی یکی از خاندان های نجیب، شریف و قدیمی شهر نجف بوده اند. این دودمان پاک بسان چشمه ای پربرکت همراه جوشیده و طراوت بخشیده اند و تشنگان را سیراب کرده و همگی به جلال و بزرگی در علم و ادب شهرت داشته اند.

تحصیلات و استادان

شیخ محمدجواد بلاغی به شاگردی مکتبی رفت که پدرانش سال های سال شاگرد آن مکتب بودند. علوم مقدماتی را در حضور نورانی علمای نجف فرار گرفت و تا ۲۴ سالگی از اساتید بزرگ آن حوزه عظیم، استفاده های علمی و معنوی فراوانی برد.

روان پاک بلاغی که شیفته کسب معارف و درک فضایل بود او را در سال ۱۳۰۶ ق. مجبور به ترک زادگاهش کرد و او با دلی مالامال از عشق و علاقه به فراگیری دانش و خودسازی، وارد شهر مقدس کاظمین شد تا بتواند در سایه اندیشه های بلند آن دیار، به اهداف عالیه اش نایل آید. ایشان شش سال از عمر مبارکش را در این شهر صرف تحصیل و تهذیب نمود و تا سال ۱۳۱۲ ق. در کاظمین ماند. او در همان شهر با خانواده شریف عالم بزرگوار سید موسی جزایری وصلت نمود.

در سی سالگی به زادگاهش نجف اشرف بازگشت و در درس سرآمدترین استوانه های علمی و عملی عصر خویش حاضر شد و مدت ۱۴ سال در این دانشگاه بزرگ اسلامی ماند و از باغ و بوستان های نجف خوشه های فراوان علم و معنویت چید.

شیخ محمدجواد بلاغی که سال های متمادی را در پی علم و عمل گذرانده بود، در سال ۱۳۲۶ ق. وارد شهر مقدس سامرا شد و در درس مرجع مجاهد و رهبر انقلابی، میرزا محمدتقی شیرازی شرکت جست و ده سال بر سفره علمی این مجتهد سترگ و بیدار مهمان بود و با استفاده از جنبه های روحی و معنوی آن بزرگوار، خویشتن را تقویت کرد. این دانشمند وارسته آن چنان شیفته دانش و یادگرفتن بود که تا ۴۵ سالگی در درس میرزای شیرازی شرکت نمود.

اندیشمندان و فرزانگانی که علامه بلاغی در حضور نورانی آنان نشست و آموخت عبارت اند از:

  1. فقیه بزرگوار شیخ محمد طه نجف (متوفی ۱۳۲۳ ق)
  2. فقیه محقق حاج آقا رضا همدانی (متوفی ۱۳۲۲ ق)
  3. عالم و اصولی مدقق شیخ محمدکاظم خراسانی (متوفی ۱۳۲۹ ق)
  4. علامه فقیه سید حسن صدرالدین کاظمی (متوفی ۱۳۵۴ ق)
  5. فقیه بزرگ شیخ محمدحسین مامقانی (متوفی ۱۳۲۳ ق)
  6. علامه محدث میرزا حسین نوری (متوفی ۱۳۲۰ ق)
  7. فقیه عالی مقام سید محمدحسن هاشم هندی غروی (متوفی ۱۳۲۳ ق)
  8. مرجع مجاهد میرزا محمدتقی شیرازی (متوفی ۱۳۳۸ ق)[۱]

شاگردان

اینک نام تنی چند از پروردگان آن فقیه آینده ساز را ذکر می نماییم:

  1. آیت الله العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی (متوفی ۱۴۱۱ ق)
  2. آیت الله العظمی حاج سید ابوالقاسم خویی (متوفی ۱۴۱۴ ق)
  3. آیت الله العظمی حاج سید هادی میلانی (متوفی ۱۳۹۵ ق)
  4. علامه ادیب میرزا محمدعلی اردوبادی نجفی (متوفی ۱۳۸۰ ق)
  5. علامه سید محمدصادق بحرالعلوم (متوفی ۱۳۹۰ ق)
  6. آیت الله شیخ محمدرضا آل فرج الله نجفی (متوفی ۱۳۸۶ ق)
  7. آیت الله شیخ محمد مهدوی لاهیجی (متوفی ۱۴۰۳ ق)
  8. آیت الله شیخ نجم الدین جعفر عسکری تهرانی (متوفی ۱۳۹۵ ق)
  9. حاج شیخ ذبیح الله محلاتی (متوفی ۱۴۰۵ ق)
  10. آیت الله حاج شیخ محمدرضا طبسی نجفی (متوفی ۱۴۰۵ ق)
  11. میرزا محمدعلی مدرس خیابانی
  12. استاد ادیب علی خاقانی
  13. آیت الله شیخ علی محمد بروجردی (متوفی ۱۳۹۵ ق)
  14. شیخ مهدی بن داوود الحجار (متوفی ۱۳۵۸ ق)
  15. علامه محقق حاج شیخ مجتبی لنکرانی نجفی
  16. آیت الله سید صدرالدین جزایری (متوفی ۱۳۸۸ ق)
  17. شیخ ابراهیم بن شیخ مهدی قریشی
  18. شیخ مرتضی مظاهری نجفی
  19. آیت الله سید مرتضی لنگرودی (متوفی ۱۳۸۳ ق)
  20. علامه میرزا محمدعلی ادبی تهرانی

آثار و تألیفات

آثار او در زمینه های فقه، تفسیر، تاریخ، اصول فقه، عقاید و رد یهود و نصارا و مادیون و بابیت و بهائیت تدوین یافته است. نشانه های ماندگار ایشان عبارت است از:

  1. تفسیر «آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن»
  2. رساله ای در پاسخ به پرسش هایی که از جبل عامل لبنان برای ایشان فرستاده و در آن شبهاتی درباره قرآن نموده بودند.
  3. الرحمه المدرسیه یا المدرسه السیاره
  4. الهدی الی دین المصطفی
  5. التوحید و التثلیت
  6. اعاجیب الاکاذیب
  7. انوار الهدی
  8. البلاغ المبین
  9. نصایح الهدی
  10. المسیح و الانجیل
  11. نسمات الهدی
  12. المصابیح فی بعض من ابدع فی الدین فی القرن الثالث عشر
  13. مصباح الهدی
  14. مسئله فی البداء
  15. نورالهدی
  16. اجوبة المسائل البغدادیه
  17. داعی الاسلام و داعی النصرانیه
  18. مجموعه از تعلیقه، حاشیه و رساله های فقهی، در این میان رساله ای در احکام وضو به چشم می خورد که علامه خود آن را به زبان انگلیسی ترجمه کرده است.
  19. رساله ای درباره اوامر و نواهی در علم اصول
  20. رساله ای در نفی تزویج ام کلثوم با عمر بن خطاب
  21. رساله ای درباره عدم اعتبار تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام
  22. رد بر کتاب «تعلیم العلماء» نوشته غلام احمد قادیانی
  23. رد بر کتاب «حیاة المسیح» نوشته غلام احمد قادیانی
  24. رد بر کتاب «ینابیع الکلام»
  25. رساله ای در رد جرجیس سائل و هاشم عربی (این چهار رساله در رد شبهه های مخالفان اسلام به ویژه مبلغان مسیحی نوشته است).
  26. رساله ای در رد حسیون (رد بر فرقه قادیانیه است).
  27. داروین و اصحابه.[۲]

ویژگی‌های علامه بلاغی

علامه بلاغی علاوه بر زبان عربی، زبان های عبری، انگلیسی و فارسی[۳] را خوب می دانست و به آن ها تسلط داشت و فراگیری آن ها به شخصیت علمی ایشان برجستگی ویژه ای بخشیده بود. آموختن زبان های خارجی با امکانات محدود آن روز، کاری بسیار مشکل بوده است.

درباره چگونگی آموختن زبان عبری چنین نگاشته اند: «زبان عبری را از یهود دوره گرد آموخته است. در آن روزگار گروهی یهودی در شهرهای عراق بودند که مقداری جنس، پارچه و امثال آن، بر دوش داشتند و در کوچه و بازار می گشتند و می فروختند. بلاغی از این فرصت استفاده می کرد و درباره مفردات و جمله بندی زبان عبری از آنان چیزهایی می پرسید. گاه مجبور می شد همه اجناس یک یهودی دوره گرد را بخرد تا از او درباره یک واژه یا ترکیب سخنی بشنود. چون یهودیان در آموختن لغت خود به دیگران بسیار بخل می ورزیدند. بلاغی گاه شیرینی و شکلات می خرید تا اگر بچه ای یهودی ببیند به او بدهد و چیزی از او بپرسد».[۴]

حیات علامه بلاغی ترکیبی از دو عنصر عقیده و جهاد بود و حرکتش بر مبنای این دو عنصر هیچ گاه گوشه نشینی را نگزید و آرام نگرفت و پیوسته حریت آمیخته با حیات را بر سر و روی جامعه اسلامی می پاشید و خواب های گران را برمی آشفت. گویند: «برخی از بهائیان جاسوس استعمار در محله ای در بغداد، مکانی را به نام حظیره برای اجتماع خود بنا نهادند. بلاغی با شنیدن این خبر دیگر آرام نگرفت و استراحت را بر خود روا نداشت تا با مراجعه به دادگاه و قانون آنان را به ترک آن محل واداشت و پس از مدتی آن جا را به مسجدی تبدیل کرد و در آن نماز و شعایر حسینی اقامه می شد».[۵]

این روحانی آگاه، مرز و بوم را هماره نگهبان بود و برای بیدارساختن جامعه دل می سوزاند و تمام هستی خود را فدای خدمت به حق و خلق کرد. وی برای چاپ کتاب «الهدی» (در رسواسازی خدعه ها و توطئه های مبلغان مسیحی) پولی نداشت. به ناچار هر چه در خانه داشت به قیمت ارزان فروخت و کتاب را به چاپخانه فرستاد تا خداوند اندک اندک اثاثیه خانه و زندگانی وی را فراهم ساخت.[۶]

آری او گمنام زیست و بی هیاهو، ولی نامش در گمنامی اوست و هنرش در اخلاص والایش ... شکوه گمنامی و حماسه اخلاص او در شعار معروفش تجلی کرده که می فرمود: «انی لا اقصد الا الدفاع من الحق لافرق عندی بین أن یکون باسمی او اسم غیری»[۷]؛ من جز دفاع از حق انگیزه ای نداشتم. بنابراین هیچ فرقی نیست که کتاب به نام من یا نام دیگری منتشر شود.

درباره ساده زیستی اش گویند: «اتاقی کوچک داشت و محقر. در آن جز بوریایی و روفرشی ای که بر آن می نشست هیچ چیز نبود. در زمستان وسایل گرم کردن و در تابستان وسایل سرد کردن نداشت؛ با این که مزاجی ضعیف داشت و بیمار بود، هیچ گاه از این اتاق بیرون نمی رفت مگر برای نیازهای ضروری».[۸]

وفات

سرانجام این فقیه و ادیب فرزانه و مجاهد زاهد، که عمری در وادی رضای حق قدم و قلم زد، شب دوشنبه بیست و دوم شعبان ۱۳۵۲ ق[۹] ندای حضرت دوست را لبیک گفت. پس از تجلیل و تشییع، پیکر پاکش را در حجره جنوبی سوم در سمت غربی صحن مبارک حضرت امام علی علیه السلام در کنار آرامگاه سيد جواد عاملی (مؤلف کتاب مفتاح الکرامه) به خاک سپردند.

پانویس

  1. الکنی والالقاب، شیخ عباس قمی، ج۲، ص۹۴؛ اعیان الشیعه، محسن امین عاملی، ج۴، ص۲۵۶.
  2. ر.ک: به کتاب های اعیان الشیعه، ج ۴، ص ۲۵۶؛ الکنی والالقاب، ج ۲، ص ۹۴؛ مجله نور علم، ش ۴۱؛ مجله مشکوه، شماره اول، پاییز ۱۳۶۱.
  3. طبقات اعلام الشیعه، ج ۱، ص ۳۲۵.
  4. بیدارگران اقالیم قبله، محمدرضا حکیمی، ص ۲۰۹.
  5. ماضی النجف و حاضرها، جعفر آل محبوبه، ج۲، ص۶۲.
  6. تاریخ روابط اجتماعی ایران و عراق، مرتضی مدرسی، ص ۳۲۹.
  7. نقباءالبشر، آقا بزرگ تهرانی، ج ۱، ص ۳۲۴.
  8. بیدارگران اقالیم قبله، ص ۲۱۲ و ۲۱۳.
  9. اعلام الشیعه، قرن چهاردهم، ص ۳۲۴.

منابع

  • تلخیص از مجموعه گلشن ابرار، جلد۲، زندگی نامه "علامه بلاغی" از علی علیزاده.
  • امیررضا اشرفی، گذری بر «مبانی، قواعد و روش تفسیری علامه بلاغی رحمه الله»، فصلنامه معرفت، شماره ۴۸، در دسترس در دانشگاه مجازی المصطفی، بازیابی: ۲۰ فروردین ۱۳۹۳.