ساختار هندسی قرآن

از دانشنامه‌ی اسلامی
نسخهٔ تاریخ ‏۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۲۴ توسط Behabadi (بحث | مشارکت‌ها)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

شیوه تنظیم قرآن از دو جهت مورد بررسی قرار می‌گیرد ۱-کلی ۲- جزئی که به شرح زیر است.

کل قرآن

از نظر شکلی

  1. از سوره‌های بزرگ آغاز و به سوره‌های کوچک پایان می‌یابد.
  2. از نظر تاریخی از سوره‌های سوره مدنی آغاز وبه سوره‌های سوره مکی ختم می‌شود.
  3. سوره‌های با حروف مقطعه در اوائل قرآن و سوره‌های سوگند دار تماماً در پایان قرار دارند.[۱]

از نظر موضوعی

  1. اوائل قرآن عموماً در خصوص احکام است واواسط قرآن دربارهٔ مسائل اخلاقی و سرانجام قسمتهای پایانی قرآن به مسائل اعتقادی و جهان بینی الهی اختصاص دارد.
  2. نظر دیگری دربارهٔ ساختار هندسی قرآن چنین است: قرآن درابتدا برای مردمانی بیسواد و ضعیف العقول از آیاتی آغاز شد که ساختار فکری و سپس اخلاقی آنان را شکل دهد و در نهایت در نظام حکومتی اسلام ساختار اجتماعی آنان شکل بگیرد یعنی از پایان قرآن بطرف آغاز. اما پس از شکل گیری حکومت اسلامی و در دوره‌های بعدی تاامروز چون ساختار فکری واخلاقی بشر رشد نموده نظام مند شد لذا می‌توانند برای خودسازی کار رااز آغاز قرآن شروع کنند و باانجام عبادات واحکام به سازندگی بپردازند بنابراین قرآن ازانتها بیانگر تاریخ دنیای عرب همانندآشنایی کودکان با قرآن است و شروع آن ازابتدا متعلق به دوران عقل گرایی واجتماعی بودن انسان است.[۲]

ازنظرعلمی

جزئی

سوره

نظریه «ساختار هندسی سوره‌های قرآن» از مباحثی است که در سال‌های اخیر مورد توجه خاص قرآن پژوهان و علاقه مندان به معارف اسلامی قرار گرفته است. اما از آنجا که حدود و ثغور آن به درستی تبیین نگشته، مخالفت‌های بسیاری را علیه خود برانگیخته است. از سوی دیگر موافقان و طرفداران ساختار هندسی سوره‌ها نیز هریک یکی از ابعاد تئوری را در نظر گرفته و به نفی و اثبات جوانب مختلف آن پرداخته‌اند؛ بنابراین تبیین معنای دقیق ساختار هندسی سوره‌ها به عنوان یکی از مقدمات تصوری علم باید مورد توجه و عنایت خاص قرار گیرد.

قرآن پژوهان و مفسران متأخر به این نکته پی برده‌اند که هر سوره دارای یک جامعیت واحد است که در انسجام و به هم پیوستگی آیات نقش دارد. برخی از آنان از این حد جامع به عنوان «جان و روح سوره» یاد کرده‌اند و معتقدند هر سوره‌ای در قرآن کریم دارای جان و روحی است که در کالبد آیات آن سوره جریان دارد و این روح بر مبانی، احکام، توجیهات و اسلوب آن سوره سلطه و اشراف دارد[۳]

دریک سوره مخصوصاً سوره‌های بزرگ با اینکه موضوعات مختلفی مطرح شده است اما میان آن موضوعات یک هماهنگی و وحدتی وجود دارد که حاکم بر نظم کلی سوره می‌باشد[۴]و[۵]

از متأخرین نیز علامه طباطبایی بر این نكته اصرار دارد كه هر سوره صرفاً مجموعه‌ ای از آیات پراكنده و بدون جامعیت واحدی نیست بلكه یك وحدت فراگیر بر هر سوره حاكم است كه پیوستگی آیات را می‌رساند. [۶]

آیه

  1. از مجموع حروف الفبا تنها سه حرف خ٫ غ٫ و درپایان آیات قرار نگرفته‌اند
  2. دو حرف ض وح تنها یکبار در انتهای آیات آمده است

اذا جاء نصرالله والفتح (آیه ۱ نصر)

واذامسه الشر خذوا دعاء عریض (۵۱ فصلت)

  1. بیشترین حروف در پایان آیات ن ٫م والف می‌باشد.
  2. مشترکات حداکثر پایان آیات ۷۲ حرف می‌باشد (هود ۱۱۰ و فصلت ۴۵)[۷]

به عقیده بهاءالدین خرمشاهی، ترتیب و توالی آیه‌ها، اعم از اینکه طی یک فقره وحی یا طی یک سلسله وحی متوالی نازل شده باشد، توقیفی است. یعنی خود این امر نیز جزو وحی است و به امر الله و رهنمایی جبرئیل انجام گرفته‌است. در مواردی هم که پیامبر آیه یا آیاتی را جابجا می‌کرد و می‌گفت این آیه یا آیات را در فلان سوره بین کدام آیات قرار دهید نیز به رهنمود وحی بوده‌است.[۸]


پانویس

  1. تجوید القرآن ازبیگلری
  2. تاریخ قرآن حجتی کرمانی
  3. مدنی، محمد، المجتمع الاسلامی کما تنظمه سورة النسا، ص 5.
  4. تجوید القرآن ازبیگلری
  5. محمود شحاته، عبدالله، اهداف و مقاصد سوره‌های قرآن کریم، ص 27.
  6. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، ج 1، ص 14.
  7. قرآن رایانه‌ای از دکتر اعرابی
  8. بهاءالدین خرمشاهی. «قرآن و قرآن‌پژوهی». وبگاه الشیعه.