علی بن رئاب
| علی بن رئاب | |
| نام کامل | علی بن رئاب بن ابی‌حیان طحان |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | نامعلوم |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار |
کتاب الوصیة و الإمامة، کتاب الدیات |
| شناخته‌شده برای |
از راویان کوفی امام صادق علیه السلام و امام کاظم علیه السلام و نویسندهٔ کتاب‌هایی در امامت و دیات |
علی بن رئاب، از راویان کوفی امام صادق علیه السلام و امام کاظم علیه السلام در سدهٔ دوم هجری بود. او از موالی جُرم، شاخه‌ای از قضاعه، یا از موالی بنی‌سعد بن بکر شمرده می‌شد و به «طحان» (آسیاب‌گر) معروف بود.[۱] او صاحب کتاب‌هایی در امامت و دیات است و روایت‌هایش در اسناد حدیثی شیعه فراوان است.[۲]
نام و نسب
نجاشی او را «علی بن رئاب، ابوالحسن، مولای جُرم — بطنی از قضاعه — و به گفته‌ای مولای بنی‌سعد بن بکر، طحان، کوفی» خوانده است.[۳] او از امام صادق علیه السلام و امام کاظم علیه السلام روایت کرده و در منابع رجالی، از راویان شناخته‌شدهٔ کوفه شمرده می‌شود.[۴] رجال طوسی او را «علی بن رئاب الطحان السعدی، مولاهم کوفی» ثبت کرده است.[۵]
جایگاه روایی
علی بن رئاب در اسناد بسیاری از روایات شیعه دیده می‌شود. نجاشی می‌نویسد که کتاب‌های او را کسانی چون حسن بن محبوب، محمد بن ابی‌عمیر و احمد بن الحسن میثمی روایت کرده‌اند.[۶] کشی نیز در سندی، از طریق یونس بن عبدالرحمن از علی بن رئاب روایت می‌کند.[۷]
ارزش حدیث او
کشی گزارش جالبی دربارهٔ ارزش روایت‌های او آورده است: «سَمِعْتُ أَصْحَابَنَا أَنَّ مَحْبُوباً أَبَا حَسَنٍ كَانَ يُعْطِي الْحَسَنَ بِكُلِّ حَدِيثٍ يَكْتُبُهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ دِرْهَماً وَاحِداً»؛ «از اصحاب ما شنیدم که محبوب، پدر حسن [بن محبوب]، برای هر حدیثی که حسن از علی بن رئاب می‌نوشت، یک درهم می‌داد.»[۸] این گزارش نشان می‌دهد که روایت‌های علی بن رئاب در محافل حدیثی کوفه ارزشمند و مورد توجه بوده است.
آثار
نجاشی دو کتاب برای او نام می‌برد: کتاب الوصیة و الإمامة و کتاب الدیات.[۹] این دو عنوان نشان می‌دهد که او در دو حوزهٔ مهم عقیدتی و فقهی — امامت و احکام دیات — اثر داشته است.[۱۰] نجاشی سند خود به این کتاب‌ها را از طریق احمد بن عبدالواحد، علی بن محمد بن زبیر، علی بن الحسن بن فضال، عمرو بن عثمان خراز و حسن بن محبوب آورده است.[۱۱]
نمونهٔ روایت
یکی از روایت‌های او، گزارش ورود زرارة بن اعین بر امام صادق علیه السلام و پرسش‌های او دربارهٔ ازدواج است. این روایت را حسن بن محبوب از علی بن رئاب نقل کرده است و نشان می‌دهد که او در محافل اصحاب امام صادق علیه السلام حاضر و از راویان آنان بوده است.[۱۲]
ارزیابی
علی بن رئاب از راویان کوفی است که نامش در اسناد روایات بسیاری از امام صادق و امام کاظم علیهما السلام آمده و آثارش در دو حوزهٔ امامت و فقه شناخته شده است.[۱۳] گزارش یک‌درهمی برای هر حدیث، جایگاه روایی او را در میان اصحاب حدیث کوفه نشان می‌دهد و رواج نسخه‌های کتاب‌هایش با چند سند، گواه حضور آثار او در محافل حدیثی شیعه است.[۱۴] با این حال، آگاهی ما از جزئیات زندگی او، مانند تاریخ تولد و وفات، محدود به همین گزارش‌های رجالی است.
پانویس
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۲۴۳.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ص۲۴۳.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۷۱۱.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۵۱.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۳۵۲-۳۵۳.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۵۱؛ نجاشی، رجال النجاشی، ص۲۵۰.
منابع
- نجاشی، احمد بن علی؛ رجال النجاشی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق؛ ص۲۵۰.
- طوسی، محمد بن حسن؛ رجال الطوسی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۵ق؛ ص۲۴۳.
- کشی، محمد بن عمر؛ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۲.
