عبدالله بن سنان

عبدالله بن سنان
نام کامل	عبدالله بن سنان بن طریف
زادروز	نامعلوم
زادگاه	کوفه
وفات	نامعلوم
مدفن	نامعلوم
آثار	کتاب الصلاة (عمل یوم و لیلة)، کتاب الصلاة الکبیر، کتاب فی سائر الأبواب
شناخته‌شده برای	از راویان مورد اعتماد شیعه و از اصحاب امام صادق علیه السلام، خزانه‌دار چهار خلیفهٔ عباسی

عبدالله بن سنان، از راویان و فقیهان شیعه در سدهٔ دوم هجری و از اصحاب امام صادق علیه السلام بود. او در کوفه می‌زیست و خزانه‌داری منصور، مهدی، هادی و هارون الرشید، خلفای عباسی، را بر عهده داشت. رجالیان شیعه او را «ثقه» و «جلیل» دانسته‌اند و تصریح کرده‌اند که هیچ طعنی بر او نیست.

نام و نسب

نجاشی او را «عبدالله بن سنان بن طریف، مولای بنی‌هاشم» خوانده و افزوده است که برخی او را مولای بنی‌ابی‌طالب و برخی مولای بنی‌عباس دانسته‌اند. او کوفی بود و پدرش سنان بن طریف نیز از موالی بنی‌هاشم شمرده می‌شد. عبدالله از راویان امام صادق علیه السلام است؛ برخی گفته‌اند از امام کاظم علیه السلام نیز روایت کرده، اما نجاشی این را ثابت ندانسته است.

جایگاه رجالی

نجاشی او را چنین وصف می‌کند: «كَانَ خَازِناً لِلْمَنْصُورِ وَ الْمَهْدِيِّ وَ الْهَادِي وَ الرَّشِيدِ، كُوفِيٌّ، ثِقَةٌ، مِنْ أَصْحَابِنَا، جَلِيلٌ، لَا يُطْعَنُ عَلَيْهِ فِي شَيْءٍ»؛ «او خزانه‌دار منصور و مهدی و هادی و رشید بود؛ کوفی، مورد اعتماد، از اصحاب ما، بزرگ‌قدر، و هیچ طعنی بر او نیست.» این وصف، او را در شمار راویان برجستهٔ امامیه قرار می‌دهد.

در منابع روایی

کشی دو گزارش دربارهٔ او آورده است. در یکی، امام صادق علیه السلام به او فرمود: «يَا عَبْدَ اللَّهِ، الْزَمْ أَبَاكَ، فَإِنَّ أَبَاكَ لَا يَزْدَادُ عَلَى الْكِبَرِ إِلَّا كِبَراً»؛ «ای عبدالله، به پدرت بچسب، زیرا پدرت با افزایش سن جز بزرگی‌اش افزوده نمی‌شود.» در گزارش دیگر، چون امام علیه السلام از او یاد کرد، فرمود: «أَمَا أَنَّهُ يَزِيدُ عَلَى السِّنِّ خَيْراً»؛ «او با افزایش سن، خیرش افزون می‌شود.» در همین گزارش آمده است که او مولای قریش و متصدی خزانه‌های منصور و مهدی بود.

خزانه‌داری خلفای عباسی

عبدالله بن سنان در دستگاه خلافت عباسی سمت خزانه‌داری داشت و در دورهٔ چهار خلیفهٔ نخست عباسی این مسئولیت را بر عهده داشت. این گزارش نشان می‌دهد که برخی از راویان شیعه در دستگاه خلافت نیز حضور داشتند، بی‌آنکه در منابع رجالی، این حضور سبب طعن آنان شود.

آثار

به گزارش نجاشی، او کتاب‌هایی در فقه داشت: کتاب الصلاة که به «عمل یوم و لیلة» شناخته می‌شود، کتاب الصلاة الکبیر، و کتابی در دیگر ابواب حلال و حرام. نجاشی می‌افزاید که گروه‌هایی از اصحاب، این کتاب‌ها را از او روایت کرده‌اند.

جایگاه در فقه

کتاب الصلاة او با نام «عمل یوم و لیلة» در فهرست آثار امامیه جای دارد و نشان می‌دهد که او در تدوین منابع فقهی نماز نقش داشته است. نجاشی تأکید می‌کند که گروه‌هایی از اصحاب، این کتاب‌ها را از او روایت کرده‌اند؛ این نکته از رواج آثار او در محافل حدیثی شیعه حکایت دارد.

ارزیابی

عبدالله بن سنان از چهره‌های مورد اعتماد حدیث شیعه است که در کنار فعالیت روایی، در دستگاه خلافت نیز خدمت می‌کرد. آثار او بیشتر در باب نماز و ابواب فقهی است و روایت‌هایش در منابع حدیثی شیعه بازتاب یافته است. با این حال، آگاهی ما از جزئیات زندگی او، مانند تاریخ تولد و وفات، محدود به همین گزارش رجالی است.

منابع

• نجاشی، احمد بن علی؛ رجال النجاشی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق؛ ص۲۱۴.
• کشی، محمد بن عمر؛ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۲.