عبدالله بن سلام

عبدالله بن سلام
نام کامل	عبدالله بن سلام بن حارث اسرائیلی
زادروز	نامعلوم
زادگاه	مدینه
وفات	نامعلوم (در مدینه)
مدفن	مدینه
آثار
شناخته‌شده برای	از عالمان یهود مدینه که اسلام آورد، پیامبر (ص) او را «عبدالله» نامید و به بهشت بشارت داد

عبدالله بن سلام، از عالمان و احبار یهود مدینه بود که در آغاز هجرت به پیامبر (ص) ایمان آورد. نام اصلی او «حصین» بود و پیامبر (ص) او را «عبدالله» نامید. او از صحابه پیامبر (ص) شمرده می‌شود و در منابع، بشارت پیامبر (ص) به بهشت دربارهٔ او نقل شده است.

نام و نسب

ابن هشام او را «عبدالله بن سلام بن الحارث» و از بنی قینقاع دانسته و می‌نویسد که او حبر (دانشمند) و داناترین آنان بود و نامش «حصین» بود؛ چون اسلام آورد، پیامبر (ص) او را عبدالله نامید. ابن عبدالبر نیز همین نام و نسب را آورده و او را از عالمان یهود شمرده است.

اسلام آوردن

عبدالله بن سلام خود ماجرای اسلام آوردنش را چنین نقل می‌کند: هنگامی که پیامبر (ص) در قباء، نزدیک مسجد قبا، فرود آمد، او بالای نخل بود و عمه‌اش خالده دختر حارث پایین آن نشسته بود. چون خبر آمد، عمه‌اش تکبیر گفت و او نیز تکبیر گفت. عمه‌اش گفت: «خدا تو را ناامید کند! اگر خبر آمدن موسی بن عمران را می‌شنیدی، بیش از این نمی‌کردی.» عبدالله گفت: «او به خدا برادر موسی و بر دین اوست و به همان چیزی فرستاده شده که موسی فرستاده شد.» سپس نزد پیامبر (ص) رفت و اسلام آورد و به خانواده‌اش دستور داد مسلمان شوند.

او اسلام خود را از یهود پنهان کرد و از پیامبر (ص) خواست او را در خانه‌ای پنهان کند و سپس یهود را دربارهٔ او بپرسد. پیامبر (ص) چنین کرد؛ یهود گفتند: «او سرور ما و پسر سرور ما، و عالم و دانشمند ماست.» سپس عبدالله بیرون آمد و اسلام خود را اعلام کرد و آنان او را تکذیب کردند و بر او حمله بردند.

جایگاه نزد پیامبر

ابن عبدالبر می‌نویسد که عبدالله بن سلام از جمله کسانی بود که چون پیامبر (ص) وارد مدینه شد، برای دیدن او بیرون رفت و با تأمل در چهرهٔ آن حضرت دانست که چهرهٔ دروغگو نیست. نخستین سخنی که از پیامبر (ص) شنید این بود: «أَفْشُوا السَّلَامَ، وَ أَطْعِمُوا الطَّعَامَ، وَ صِلُوا الْأَرْحَامَ، وَ صَلُّوا بِاللَّيْلِ وَ النَّاسُ نِيَامٌ، تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ»؛ «سلام را آشکار کنید، غذا دهید، پیوند خویشاوندی را نگه دارید و شب هنگامی که مردم خواب‌اند نماز بگزارید تا به سلامت به بهشت درآیید.»

به گزارش ابن عبدالبر، پیامبر (ص) به بهشت بودن او شهادت داد و در روایتی از معاذ بن جبل آمده است که پیامبر (ص) فرمود او «دهم از ده تن در بهشت» است. سعد بن ابی وقاص نیز می‌گوید: از پیامبر (ص) نشنیدم که دربارهٔ کسی که بر زمین راه می‌رود، بگوید او از اهل بهشت است، جز دربارهٔ عبدالله بن سلام.

آیات مرتبط

برخی مفسران، آیهٔ سوره احقاف «وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّن بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَىٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ»؛ «و شاهدی از بنی‌اسرائیل بر مانند آن گواهی داد و ایمان آورد و شما تکبر کردید» را دربارهٔ عبدالله بن سلام دانسته‌اند. برخی نیز آیهٔ «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ» را بر او تطبیق کرده‌اند. ابن عبدالبر این دو قول را نقد می‌کند و می‌گوید این سوره‌ها مکی‌اند و اسلام آوردن عبدالله بن سلام پس از هجرت بوده است؛ هرچند ممکن است در سوره‌ای مکی، آیه‌ای مدنی باشد.

وفات

ابن عبدالبر در شرح حال او تاریخ دقیق وفات را نیاورده است. تنها گزارش می‌کند که عبدالله بن سلام گفته بود: میان شما و قریش جنگی خواهد بود؛ اگر آن جنگ را درک کردم و توانی نداشتم، مرا بر تختی بگذارید و میان دو صف قرار دهید.

ارزیابی

عبدالله بن سلام در منابع اسلامی، نمونهٔ عالم یهودی‌ای است که به پیامبر (ص) ایمان آورد و در برابر انکار قوم خود ایستاد. بشارت پیامبر (ص) به بهشت دربارهٔ او و روایت‌هایش، جایگاه ویژهٔ او را در میان صحابه نشان می‌دهد. با این حال، تطبیق برخی آیات بر او در منابع اختلافی است و ابن عبدالبر آن را نقد کرده است.

منابع

• قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
• ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۳.
• ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۲.