خباب بن ارت
| خباب بن ارت | |
| نام کامل | خباب بن الأرت بن جندلة تمیمی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | مکه (به بردگی) |
| وفات | ۳۷ق، کوفه |
| مدفن | کوفه |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از نخستین مسلمانان و مهاجران، آهنگر شکنجه‌دیده در راه خدا، آموزگار قرآن و از حاضران در بدر و دیگر جنگ‌ها |
خباب بن ارت، از نخستین مسلمانان و از مهاجران صدر اسلام بود که در مکه به سبب اسلام آوردن شکنجه شد.[۱] او پیش از اسلام آهنگر بود و شمشیر می‌ساخت، در بدر و دیگر جنگ‌های پیامبر (ص) شرکت کرد و در سال ۳۷ق در کوفه درگذشت و امام علی علیه السلام بر او نماز گزارد.[۲]
محتویات
نام و نسب
ابن عبدالبر نسب او را «خباب بن الأرت بن جندلة بن سعد بن خزیمة بن کعب بن سعد بن زید مناة بن تمیم» آورده است.[۳] او نسباً تمیمی بود، اما در جاهلیت اسیر شد و زنی از خزاعه او را خرید و آزاد کرد؛ از این رو به ولاء خزاعی و به حلف، زهری شمرده می‌شد.[۴] کنیهٔ او را ابوعبدالله، ابویحیی و ابومحمد گفته‌اند.[۵]
اسلام و شکنجه
خباب از پیشگامان اسلام بود. ابن عبدالبر او را «از مهاجران نخستین و از فضلا» می‌داند و می‌نویسد: «کَانَ قَدِيمَ الْإِسْلَامِ مِمَّنْ عُذِّبَ فِي اللَّهِ وَ صَبَرَ عَلَی دِينِهِ»؛ «اسلام او قدیمی بود و از کسانی بود که در راه خدا شکنجه شد و بر دین خود شکیبایی کرد.»[۶] ابن هشام نیز او را در شمار مسلمانانی آورده که قریش آنان را آزار می‌داد.[۷]
آموزگار قرآن و اسلام عمر
خباب در مکه خانه‌ای داشت که مسلمانان در آن قرآن می‌آموختند. ابن هشام گزارش می‌کند که عمر بن خطاب روزی به خانهٔ خواهرش فاطمه و شوهرش سعید بن زید رفت و در آنجا خباب را دید که صحیفه‌ای در دست دارد و برای آنان قرآن می‌خواند. عمر نخست بر آنان درشت گرفت، اما چون قرآن را شنید، نرم شد و از خباب خواست او را به پیامبر (ص) راهنمایی کند.[۸]
خباب به او گفت: «يَا عُمَرُ، وَ اللَّهِ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ يَكُونَ اللَّهُ قَدْ خَصَّكَ بِدَعْوَةِ نَبِيِّهِ، فَإِنِّي سَمِعْتُهُ أَمْسِ وَ هُوَ يَقُولُ: اللَّهُمَّ أَيِّدِ الْإِسْلَامَ بِأَبِي الْحَكَمِ بْنِ هِشَامٍ أَوْ بِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ»؛ «ای عمر، به خدا امیدوارم خدا تو را به دعای پیامبرش اختصاص داده باشد؛ دیشب شنیدم که می‌گفت: خدایا اسلام را به دست ابی‌حکم بن هشام یا عمر بن خطاب تقویت کن.»[۹] سپس او را به خانه‌ای نزدیک صفا راهنمایی کرد و عمر همان‌جا اسلام آورد.[۱۰]
ماجرای طلب از عاص بن وائل
خباب برای عاص بن وائل شمشیرهایی ساخته بود و از او طلبی داشت. چون برای دریافت طلب نزد او رفت، عاص او را مسخره کرد و گفت: «آیا محمد نمی‌گوید در بهشت طلا و نقره و جامه و خدمتکار هست؟» خباب گفت: آری. عاص گفت: «پس مرا تا روز قیامت مهلت ده تا به آن سرا بازگردم و در آنجا حقت را بپردازم.» و افزود که او و پیامبرش نزد خدا از عاص گرامی‌تر نیستند.[۱۱] به گزارش ابن هشام، خداوند در پاسخ او آیات ۷۷ تا ۸۰ سوره مریم را نازل کرد.[۱۲]
جنگ‌ها و کوفه
خباب در بدر و همهٔ جنگ‌های پس از آن همراه پیامبر (ص) بود.[۱۳] پیامبر (ص) میان او و تمیم، مولای خراش بن الصمة، پیوند برادری برقرار کرد.[۱۴] او در پایان عمر به کوفه رفت و در آنجا ساکن شد.[۱۵]
وفات
دربارهٔ سال وفات او اختلاف است. ابن عبدالبر می‌نویسد که او در سال ۳۷ق، پس از بازگشت امام علی علیه السلام از صفین، در کوفه درگذشت و آن حضرت بر او نماز گزارد و سن او ۶۳ سال بود.[۱۶] برخی گفته‌اند در سال ۳۹ق پس از حضور در صفین و نهروان درگذشت و برخی دیگر وفات او را در سال ۱۹ق در مدینه دانسته‌اند که عمر بن خطاب بر او نماز گزارد.[۱۷]
ارزیابی
خباب بن ارت در حافظهٔ مسلمانان، نمونهٔ یک مسلمان نخستین و شکنجه‌دیده در راه عقیده است که پس از هجرت، در جنگ‌ها و آموزش قرآن نقش داشت.[۱۸] نقش او در اسلام آوردن عمر و روایت‌هایش از پیامبر (ص)، جایگاه او را در تاریخ صدر اسلام برجسته کرده است.[۱۹]
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۰-۲۳۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۰-۲۳۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۹.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۹.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۴۳۸؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۱.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۱ و ۲۳۹.
منابع
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق؛ ج۲.
- ابن هشام، عبدالملک؛ السیرة النبویة، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۱.
