هند
هند، کشوری در جنوب آسیا و یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های اسلامی از نظر شمار مسلمانان است.[۱] اسلام از سدهٔ نخست هجری به این سرزمین راه یافت و در طول چند سده، حکومت‌های اسلامی در بخش‌های بزرگی از آن شکل گرفت.[۲] تشیع نیز از دیرباز در مناطقی از هند، به‌ویژه دکن و نواحی لکهنو، حضور داشته و حکومت‌های شیعی در آن‌جا پدید آمده‌اند.[۳]
محتویات
نام و موقعیت
«هند» نام سرزمینی است که در منابع جغرافیایی مسلمانان، از سند و مولتان تا سواحل مالابار را در بر می‌گرفت.[۴] جغرافی‌نگاران مسلمان، هند را سرزمینی پهناور با شهرهای بسیار و ادیان گوناگون وصف کرده‌اند و از بتکده‌ها و آیین‌های هندوان سخن گفته‌اند.[۵] در دورهٔ معاصر، هند کشوری مستقل با اکثریت هندو و اقلیت بزرگ مسلمان است.[۶]
ورود اسلام
بر پایهٔ گزارش‌های کهن، بازرگانان عرب از سدهٔ نخست هجری در سواحل مالابار و سند رفت‌وآمد داشتند و اسلام را در همان مناطق پراکندند.[۷] در سال ۹۳ق، محمد بن قاسم به فرمان حجاج بن یوسف، سند را گشود و شهرهای مهم آن ناحیه به دست مسلمانان افتاد.[۸] این فتح، آغاز حضور سیاسی اسلام در شبه‌قاره بود.[۹]
در سدهٔ چهارم هجری، برخی نواحی مانند مولتان در اختیار دعوت اسماعیلی قرار گرفت و مرکزیت دینی یافت.[۱۰] در سدهٔ پنجم، سلطان محمود غزنوی چند لشکرکشی به هند کرد و نواحی پنجاب را به قلمرو خود افزود.[۱۱]
حکومت‌های اسلامی
از سدهٔ هفتم هجری، سلاطین دهلی (خاندان‌های مملوک، خلجی، تغلق، سید و لودی) بر بخش‌های گسترده‌ای از هند حکومت کردند.[۱۲] در سال ۹۳۲ق، بابُر با تأسیس سلسلهٔ مغولان، حکومتی بزرگ در هند بنیاد نهاد که تا سدهٔ نوزدهم دوام یافت.[۱۳] در دورهٔ استعمار بریتانیا، هند زیر سلطهٔ این کشور رفت و در سال ۱۹۴۷م به استقلال رسید و به دو کشور هند و پاکستان تقسیم شد.[۱۴]
تشیع در هند
تشیع در هند، هم از راه مهاجرت سادات و عالمان و هم از راه حکومت‌های شیعی گسترش یافت.[۱۵] در دکن، بهمنیان (سدهٔ هشتم تا دهم هجری) زمینهٔ حضور تشیع را فراهم کردند و پس از آنان، عادلشاهیان بیجاپور و نظام‌شاهیان احمدنگر، دو حکومت شیعی مهم در جنوب هند بودند.[۱۶] در شمال هند، نوابان اوده در سدهٔ دوازدهم و سیزدهم هجری، لکهنو را به یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در جهان اسلام تبدیل کردند.[۱۷] حیدرآباد دکن نیز در دورهٔ آصف‌جاهیان حکومتی شیعی داشت.[۱۸]
مهم‌ترین نهادهای شیعی در هند، حوزه‌های علمیهٔ لکهنو و مکتب کلامی آن بودند.[۱۹] در سدهٔ سیزدهم هجری، سید دلدار علی نقوی از عالمان برجستهٔ شیعهٔ هند بود که مکتب لکهنو را سامان داد و شاگردانی تربیت کرد.[۲۰] پس از او، فرزندانش میراث علمی او را ادامه دادند.[۲۱]
فرهنگ شیعی
عاشورا و واقعه کربلا، محور فرهنگ شیعی در هند است.[۲۲] مجالس عزاداری، دسته‌های محرم و «تعزیه» از آیین‌های رایج شیعیان هند شمرده می‌شود.[۲۳] در لکهنو، سنت «مرثیه‌سرایی» به اوج رسید و شاعرانی چون میر انیس و میرزا دبیر، مرثیه‌های بلند در وصف کربلا سرودند.[۲۴] زبان فارسی، در دورهٔ حکومت‌های اسلامی، زبان اداری و فرهنگی هند بود و آثار دینی بسیاری به فارسی در آن سرزمین نوشته شد.[۲۵]
وضعیت معاصر
امروز شیعیان هند اقلیتی در میان مسلمانان این کشورند و در ایالت‌هایی مانند اوتار پرادش (لکهنو)، بیهار، ماهاراشترا و تلنگانه حضور دارند.[۲۶] حوزه‌های علمیه، حسینیهها و مجالس عزاداری، نهادهای اصلی حیات دینی شیعیان هند به شمار می‌روند.[۲۷] در دورهٔ معاصر، عالمان شیعهٔ هند در نشر معارف اهل بیت (علیهم‌السلام) و گفت‌وگوی میان مذاهب نقش داشته‌اند.[۲۸]
پانویس
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند».
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة، بخش هند.
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک، بخش هند.
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «هند»؛ اصطخری، المسالک والممالک.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند؛ ابن بطوطه، الرحلة.
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتح السند.
- ↑ همان؛ یاقوت حموی، معجم البلدان.
- ↑ ابن بطوطه، الرحلة، بخش مولتان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش غزنویان.
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش سلاطین دهلی.
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش مغولان هند.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش دکن؛ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، بخش عادلشاهیان و نظام‌شاهیان؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ همان.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند»؛ فرشته، تاریخ فرشته.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ همان.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ همان؛ مرثیه.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ فرشته، تاریخ فرشته، مقدمه؛ دانشنامهٔ جهان اسلام.
- ↑ دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «هند».
- ↑ همان.
- ↑ همان.
منابع
- ابن بطوطه، محمد بن عبدالله؛ الرحلة، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
- اصطخری، ابراهیم بن محمد؛ المسالک والممالک، قاهره: دار القلم، بی‌تا.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ فتوح البلدان، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
- دانشنامهٔ جهان اسلام، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، مدخل «هند».
- فرشته، محمدقاسم؛ تاریخ فرشته، بمبئی: چاپ سنگی، بی‌تا.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله؛ معجم البلدان، بیروت: دار صادر، ۱۹۹۵م.
