ثابت نحوی
«ثابت بن اسلم حلبی» (م، ۴۶۰ ق)، از فقها و نحویون بزرگ شیعه در قرن پنجم قمری و از شاگردان ابوالصلاح حلبی بود. ثابت حلبی کتابی در ردّ اسماعیلیه نوشت و به همین سبب، به دستور مستنصر خلیفه فاطمی در مصر به دار آویخته شد.
| نام کامل | ثابت بن اسلم حلبی |
| زادگاه | حلب، سوریه |
| وفات | ۴۶۰ قمری |
| مدفن | مصر |
|
| |
| اساتید |
ابوالصلاح حلبی،... |
|
| |
| آثار |
تعلیل قرائة عاصم، ابتداء دعوة العبیدیین و کشف عُوارهم،... |
زندگی‌نامه
از زمان و مکان تولد ابوالحسن ثابت بن اسلم بن عبدالوهاب سوری حلبی اطلاع دقیقی در دست نیست، ولی با توجه به انتساب او به شهر حلب سوریه و اقامت او در آن شهر، وی را از اهالی این شهر دانسته‌اند.
گویند که ثابت نحوی از شاگردان بزرگ ابوالصلاح حلبی (۳۴۷-۴۴۷ ق) بود و پس از استاد خود، به تربیت شاگردان وی پرداخت.
گرچه ثابت بن اسلم در فقه شیعه در زمان خود شهرت داشت، اما در کتب رجال شیعه مطلبی درباره او نیامده است. وی از بزرگان و دانشمندان علم نحو محسوب می‌شد و کتابی به عنوان «تعلیل قرائة عاصم» -که قرائت قوم قریش بوده-، نوشته است.
ثابت نحوی تصدّی کتابخانه صوفیه را نیز مدتی به عهده داشت. این کتابخانه در قرن ۵ قمری یکی از بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین کتابخانه‌های شهر حلب بود که در کنار مسجد اموی در دمشق قرار داشت و در اواخر دوره حکومت بنی‌امیه ساخته شد. در حدود ده هزار جلد از مجموعه این کتابخانه، اهدایی سیف‌الدوله حمدانی (حک: ۳۳۳-۳۵۷ ق) بود و از این رو به کتابخانه سیف‌الدوله نیز شهرت داشت.
گرایش ثابت به آیین تشیع، زندگی را بر وی تباه کرد، زیرا در روایتی آمده است که وی با آیین اسماعیلیه مخالف بود و می‌کوشید مردم را از گرویدن به آن باز دارد و به همین منظور، کتابی نیز با عنوان «ابتداء دعوة العبیدیین و کشف عُوارهم» در ردّ اسماعیلیه و انتقاد از عقاید آنان نگاشت. این امر موجب شد که وی را از حلب به مصر بردند و در حدود سال ۴۶۰ ق. به فرمان مستنصر بالله خلیفه فاطمی (م، ۴۸۷ ق)، بر دار آویختند.
پس از مرگ ثابت نحوی، کتابخانه صوفیه حلب نیز به سبب خودخواهی و لجاجت المستنصر به آتش کشیده شد؛ زیرا احتمال می‌رفت که با تصدّی ثابت، کتاب‌های ضد اسماعیلیه در آن نگهداری شده باشد.
منابع
- دائرةالمعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی، مدخل "ثابت نحوی" از مژده كمالی‌فرد، بازیابی: ۹ مرداد ۱۳۹۲.
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، هادی نظری‌منظم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸.
