جواهر المطالب فی مناقب الامام علی بن ابی‌طالب (کتاب)
«جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی‌طالب (علیه‌السلام)» تألیف محمد بن احمد دمشقی باعونی شافعی (م، ۸۷۱ ق)، کتابی با موضوع بررسى زندگى و فضائل امام على علیه‌السلام، بر اساس منابع اهل سنت است.
 | |
| نویسنده | محمد دمشقی باعونی |
| موضوع | فضائل امام على علیه‌السلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۲ |
|
| |
محتویات
معرفی کتاب
انگیزه محمد دمشقی باعونی از نگارش کتاب «جواهر المطالب فی مناقب الإمام علی بن أبی‌طالب»، دیدن کتاب عبدالرحمن ابن جوزى در مناقب عمر بن خطاب است؛ از این رو تصمیم گرفته کتابى در فضایل و مناقب امام على علیه السلام بنویسد. این مطلب را آقا بزرگ طهرانى از نسخه خطى کتاب باعونى نقل کرده، که اینک در نسخه چاپى کتاب موجود نیست.
نویسندگان شیعى در ادوار بعد، از این کتاب استفاده کرده‌اند. علامه مجلسى در یاد از منابع خویش «جواهر المطالب» را نیز نام مى برد و مواردى را در «بحارالانوار» از این کتاب نقل مى‌کند. همچنین نویسندگان معاصر شیعه مانند آیت الله مرعشى نجفى در شرح «احقاق الحق» و سید محسن امین در «اعیان الشیعة» به طور گسترده مطالبى از این کتاب نقل کرده‌اند.
محتوای کتاب
کتاب «جواهر المطالب» چنانکه مؤلف در فهرست عناوین مشخص کرده در هشتاد باب تنظیم شده است، اما در چاپ موجود که بر اساس نسخه ناقصى انجام گرفته، داراى هفتاد و نه باب مى باشد. هر باب به موضوعى خاص و یا منقبتى ویژه از امام على علیه السلام اختصاص دارد و چند باب آخر به گوشه‌هایى از زندگانى امام حسن و امام حسین علیهما السلام پرداخته است.
نویسنده در نقل فضائل امام على گاه به افراط گراییده و مطالبى نقل کرده که امام را فراتر از بشر قرار داده است. وى اعتقاد و احترامى براى شخصیت‌هایى مانند معاویه، عمرو عاص و مروان حکم قائل نیست و سمت و سوى گزارشهاى گردآورى شده در این کتاب به زیان آنهاست. چنان که مروان را از مسببان فتنه قتل عثمان مى داند.
او بر خلاف پاره‌اى نویسندگان افراطى اهل سنت، هنگام یاد کردن از شیعه، از آنان بدگویى نکرده است. در این کتاب، گوشه‌هایى از اختلافات و درگیرى میان صحابه آمده و در خطبه کتاب، منزلت والاى امام على را یاد مى‌کند و با توجه به صفاتى که براى امام مى‌شمرد، وى را در ردیف انبیاء قرار مى دهد.
بررسى نسب، نام و قیافه ظاهرى امام على علیه السلام در ابواب اولیه کتاب صورت گرفته است و در ادامه، هر یک از مناقب حضرت على(ع) یا مقاطع زندگى وى در یک باب بررسى شده، که حجم هر باب از یک صفحه تا چندین صفحه است. نویسنده آن حضرت را اولین مرد مسلمان مى‌داند و مواردى چون حدیث ردّ شمس را نیز در فضائل امام على نقل مى‌کند. همچنین برخى از کرامات و ویژگیهاى عامیانه نیز براى حضرت یاد مى‌کند.
منابع کتاب
نویسنده براى نگارش کتاب خویش از منابع بسیارى استفاده کرده و در متن کتاب از نام نویسنده یا کتاب نام برده که اکثر این کتب اینک در دسترس است و جزو منابع مفقوده محسوب نمى شود. منابع مورد استفاده وى را مى توان در چهار دسته منابع حدیثى، منابع تاریخى، منابع شرح حال و منابع فرهنگ و ادب دسته بندى کرد.
بیشترین استفاده را وى از کتاب مسند احمد بن حنبل و الفضایل او بوده و سپس به ترتیب از کتاب ترمذى، مسلم، ابوحاتم (ابن حبان)، بخارى و مواردى از ابن اسحاق، طبرى، ابن اثیر، سبط بن جوزی، ابن عبد ربه اندلسی و... نقل مى‌کند. منبع باعونى در نقل خطبه مفصل حضرت زهرا علیهاالسلام و سخنان ایشان، «نثر الدُرر فی المحاضرات» نوشته منصور بن حسین آبی است، که نویسنده‌اى شیعى محسوب مى شود.
منابع
- نرم افزار سیره معصومان، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
