نفس زکیه

«نفْس زکیّه» به معنای «انسان پاک و بی‌گناه» است و در قرآن کریم در داستان حضرت موسی و خضر (علیهماالسلام)، به کار رفته است که موسی در مقام اعتراض به قتل نوجوانی توسط خضر می گوید: «قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ» (آيا انسان پاكی را بی آنكه قتلی كرده باشد كشتی؟!).

«نفس زکیه» در روایات به عنوان یکی از یاران امام زمان (علیه السلام) معرفی شده که نام او را گاهی «محمد بن حسن» می‌دانند. قتل او در مکه، پیش از ظهور امام زمان (عج)، به عنوان یکی از نشانه‌های قطعی ظهور آن حضرت ذکر شده است.

طبق بيان روايات، اين رخداد بين ركن و مقام- در بهترين مكان‏هاى زمين- اتفاق مى‏‌افتد. فرد ياد شده، از اولاد امام حسن مجتبى عليه السّلام است كه در روايات، گاهى از او به عنوان «نفس زكيّه» و «سيد حسنى» ياد كرده‏‌اند.

قتل نفس زكيّه، از نشانه‏‌هاى حتمى و متصل به ظهور است. در منابع اهل سنّت كمتر نامى از آن برده شده؛ ولى در منابع شيعه روايات آن فراوان است؛ ازاين‏رو، در اصل تحقق چنين حادثه ‏اى- به عنوان علامت قيام- شكى نيست؛ هر چند اثبات جزئيات آن و نيز زمان تحقق آن و ويژگى‏‌هاى مقتول، مشكل است.

برخى گمان كرده‏‌اند که مراد از «نفس زكيّه»، محمد بن عبداللّه بن حسن -معروف به نفس زكيّه- است كه در زمان امام صادق (علیه السلام) قیام کرد و در منطقه «احجار زيت» در نزديكى مدينه كشته شد. اما اين احتمال، به چند دليل درست نيست:

۱. لازمه‏‌اش اين است كه پيش از تولد حضرت مهدى عليه السّلام؛ بلكه پيش از آن‏كه امامان از آن خبر دهند، اين نشانه رخ داده باشد.

۲. در روايات تصريح شده است كه «نفس زكيّه»، بين ركن و مقام كشته مى‏ شود؛ حال آن‏كه محمد بن عبداللّه بن حسن در منطقه «احجار زيت» (در نزديكى مدينه) كشته شده است.

۳. همان‏گونه كه در روايات اشاره شده، قتل نفس زكيّه از نشانه‌‏هاى حتمى و متصل به ظهور است؛ حال آن‏كه محمد بن عبداللّه، سال‏ها پيش از تولد حضرت مهدى عليه السّلام به قتل رسيده است. امام باقر (علیه السلام) فرمود: «ليس بين قيام قائم آل محمّد و بين قتل النّفس الزّكيّة الّا خمس عشرة ليلة»؛ بين قيام مهدى عليه السّلام و كشته شدن نفس زكيّه، بيش از پانزده شبانه‌‏روز فاصله نيست.

منابع

• فرهنگ‌نامه مهدويت، خدامراد سليميان، بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود(عج)، تهران، ۱۳۸۸ش، ص۳۴۵.