سید محمدهاشم چهارسوقی

«آیت‌الله سید محمدهاشم خوانساری چهارسوقی» (۱۲۳۵-۱۳۱۸ ق) -فرزند میرزا زین العابدین خوانساری-، فقیه اصولی، محدث رجالی و از مراجع شیعه در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان شیخ مرتضی انصاری بود. این عالم ربانی، آثار متعددی در فقه و اصول و حدیث و رجال تألیف نمود. سید محمدباقر خوانسارى مؤلف «روضات الجنات»، برادر بزرگتر اوست.

نام کامل	سید محمدهاشم موسوی خوانساری
زادروز	۱۲۳۵ قمری
زادگاه	خوانسار
وفات	۱۳۱۸ قمری
مدفن	نجف، وادی السلام
اساتید	شیخ مرتضی انصاری، سید صدرالدین عاملی، محمدابراهیم کرباسی، سید محمدباقر خوانساری،...
شاگردان	سیدمحمدکاظم طباطبائی یزدی، شیخ الشریعه اصفهانی، شیخ محمدهادی تهرانی، سید ابوتراب خوانساری،...
آثار	احکام الایمان، معدن الفوائد و مخزن الفرائد، اصول آل الرسول، حاشیه بر معالم الدین، شرح زبدة الاصول، میزان الانساب،...

ولادت و خاندان

سید محمدهاشم فرزند آیت‌الله میرزا زین العابدین خوانساری، در ۱۲۳۵ هجری قمری در خوانسار به دنیا آمد. پدر عالمش استاد و هدایتگر فکری و عملی سید محمدهاشم بود.

این دانشمند اهل معرفت از خاندان معروف روضاتی و دارای هفت برادر بود که جملگی اهل علم و اجتهاد و از بزرگان خطه اصفهان و همگی جزء فحول علوم و معارف اسلامی بودند؛ از جمله این برادران می توان به میرزا محمدباقر خوانساری (۱۲۲۶-۱۳۱۳ ق) صاحب کتاب معروف «روضات الجنات» اشاره نمود.

خاندان خوانساری یکی از خاندان‌های شیعی در ایران است که نسب آنها به امام کاظم (علیه السلام) می‌رسد.

تحصیل و استادان

سید محمدهاشم خوانساری پس از مدتى از زادگاه خویش، براى کسب تحصیل به اصفهان آمد. بعد از پدرش میرزا زین العابدین خوانساری که استاد اعظم او و مرشد و هدایتگرش بود، از اساتید دیگر محمدهاشم در اصفهان می توان به برادر بزرگترش سید محمدباقر خوانساری، سید صدرالدین عاملی اصفهانی و شیخ محمدابراهیم کرباسی اشاره کرد.

آیت الله خوانساری چهارسوقی در سال ۱۲۷۴ هجری قمری به نجف اشرف هجرت نمود و چند سالی را در این خطه عالم پرور نزد شیخ مرتضی انصاری به تحصیل و تهذیب گذراند. میرزای بزرگ سید محمدحسن شیرازی هم مباحثه و رفیق علمی او در نجف بود.

حافظه فوق العاده در کنار استعداد عجیب و قابل توجه و علاوه بر این تسلط بر ابواب فقهی مختلف و تبحر در علوم و معارف گوناگون، از آیت الله چهارسوقی عالمی ذوفنون و متخصصی هوشمند ساخت که بتواند با ذهنی منتظم و فهمی متشکل از مجموعه علوم اسلامی، اندیشه ای کامل و خردی جامع فراهم آورده و به عالمی ذوابعاد تبدیل شود.

تدریس و شاگردان

آیت الله محمدهاشم خوانساری چهارسوقی در بازگشت به ایران به اصفهان رفت و رحل اقامت افکند و کرسی تدریس و تحقیق و تعامل با مردم و درمانگری دردهای معنوی و ایمانی و اعتقادی برپا کرد.

از جمله شاگردان ایشان نیز می‌توان به علمای بزرگی چون سیدمحمدکاظم طباطبائی یزدی صاحب عروةالوثقی، شیخ الشریعه اصفهانی، شیخ محمدهادی تهرانی، سید ابوتراب خوانساری اشاره نمود.

آثار و تألیفات

آیت الله محمدهاشم خوانساری آثاری در فقه، حدیث، اصول، کلام، رجال و فلسفه دارد، از جمله:

• رسالة الذّبیحیة؛ نخستین اثر فقهی او دربارۀ حکم ذبایح اهل کتاب است که آن را به توصیۀ استادش، سید صدرالدین عاملی تألیف کرد.
• احکام الایمان؛ رساله عملیه او به فارسی است که احکام عبادات تا آخر روزه را در بردارد. وی این رساله را به درخواست ناصرالدین شاه قاجار نوشت.
• حاشیه بر ریاض المسائل
• شرح الدرة النجفیة اثر سید محمدمهدی بحرالعلوم.
• الاستصحاب
• حاشیه بر معالم الدین اثر حسن بن زین الدین عاملی
• شرح زبدة الاصول اثر شیخ بهائی.
• معدن الفوائد و مخزن الفرائد یا مبانی الاصول؛ به نظر مؤلف، بسیاری از مباحث اصول فقه در منابع اصولی، طولانی و بی‌فایده بود، از این رو در صدد برآمد اثری فشرده و جامع دربارۀ اصول اجتهادی و اصول عملی بنگارد.
• اصول آل الرسول؛ در آن مجموعه‌ای از احادیث امامان شیعه را دربارۀ قواعد فقهی و اصول فقه گرد آورده و به ترتیب مباحث اصولی تنظیم کرده است. شیخ انصاری اتمام این کتاب را به وی توصیه کرده بود.
• رساله‌ای دربارۀ اعتبار کتاب «فقه الرضا» منسوب به امام رضا (علیه السلام) است. میرزا هاشم در این رساله صحت انتساب کتاب را به امام رضا (علیه السلام) نپذیرفته است.
• حلّ العسیر فی حلّ العصیر
• اربعون حدیثاً، دیگر اثر حدیثی خوانساری است که آن را تألیف و شرح کرده است.
• شرح مشیخة الفقیه
• اجازاتی برای برخی علما از جمله میرزا ابوالهدی کلباسی
• الفوائد الرجالیة در رجال
• الفلاحة، در رجال، که خلاصۀ دو کتاب نفائس الفنون و ازهار الجنان است.
• رساله در اعتبار و وثاقت ابوبصیر مرادی، در رجال
• میزان الانساب، خوانساری در ۱۲۹۹ ق. آن را در شرح حال امامزاده‌های معتبر در اصفهان نگاشت.
• تنبیه الحکماء الابرار، که حاشیه بر «الاسفار الاربعة» اثر صدرالدین شیرازی می‌باشد.

وفات

مرحوم آیت الله سید محمدهاشم چهارسوقی، سرانجام در مسیر سفر به بیت الله الحرام، که قصد داشت ابتدا به زیارت عتبات عالیات برود، در نجف اشرف بیمار گشت و در سال ۱۳۱۸ قمری، جان به جان آفرین تسلیم نمود و پیکر مطهرش در وادی السلام به خاک سپرده شد.

منابع

• "سید محمدهاشم خوانساری چهارسوقی"، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
• اثرآفرینان، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۲، ص۲۲۵.

آرشیو عکس و تصویر

• 

  معدن الفوائد و مخزن الفرائد یا مبانى الاصول - یکی از آثار سید محمدهاشم موسوی خوانسارى