مهریه
مهریه (به عربی: مَهر، صَداق، فَریضه، نِحلَه) مالی است که مرد در عقد نکاح، خود را ملزم به پرداخت آن به زن میکند. مهریه از حقوق مالی زن در اسلام است و به محض انعقاد عقد، زن مالک آن میشودو مرد ملزم به پرداخت آن به زن میباشد.
قرآن کریم میفرماید: «وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً »؛ مهر زنان را به عنوان بخششی خالصانه به آنان بپردازید.
محتویات
انواع مهریه
مهریه بر حسب این که در زمان عقد تعیین شود یا تعیین آن به بعد موکول شود، انواعی دارد:
مهر المُسمّی
مهری است که میزان و نوع آن در هنگام عقد نکاح یا پس از آن (قبل از نزدیکی) با توافق طرفین مشخص و معین میشود.
در شرع و قوانین ایران، برای مهرالمسمی حداکثری مشخصی نشده است و زوجین میتوانند به هر مقداری که مایل باشند توافق کنند، مشروط بر اینکه چیزی باشد که ارزش مالی داشته باشد.[۱] از نظر قانون مدنی محدودیتی برای تعیین مهر نیست، ولی طبق روایات ما مستحب است که مهرالسنّه ملاک قرار بگیرد.
مهر المثل
مهری که بر حسب عرف و عادت و با توجه به وضع زن از لحاظ سن، زیبایی، تحصیلات، موقعیت خانوادگی و اجتماعی و مقتضیات زمان و مکان در موارد زیر تعیین میگردد:
- أ) مهر المسمّی تعیین نشده و نزدیکی واقع شده باشد.
- ب) در عقد نکاح شرط عدم مهر شده باشد، پس از وقوع نزدیکی مهرالمثل ثابت میشود.
- ج) در مواردی که مهر المسمّی به جهتی از جهات باطل باشد، پس از نزدیکی، طبق ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی، زن مستحق مهرالمثل میباشد.
- د) موردی که مهر تعیین نشده و مرد پس از نزدیکی، زن خود را طلاق دهد.
مهرالمتعه
هرگاه در هنگام عقد، میزان مهر مشخص نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر، زن خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه است.
میزان: برخلاف مهرالمثل که وضعیت زن ملاک است، در تعیین مهرالمتعه، وضعیت مالی و استطاعت مرد (فقر یا غنا) لحاظ میگردد.
مورد اختصاص: مهرالمتعه ویژه نکاح دائم است؛ زیرا در نکاح منقطع، اگر مهر تعیین نشود، عقد باطل است. [۲]
مهرالسنة (مهر محمدی)
مهری است که پیامبر اسلام (ص) برای دختران و همسران خود قرار دادند و میزان آن پانصد درهم نقره (معادل حدود ۲۶۲.۵ مثقال نقره مسکوک) است.[۳]
تعیین مهرالسنة مستحب است و در روایات بر سبک بودن مهر و رعایت میانهروی تأکید شده است.[۴]
شرایط صحت مهریه
هر چیزی که دارای دو شرط زیر باشد، میتواند مهریه قرار گیرد:
مالیت داشتن: باید ارزش اقتصادی داشته باشد (حتی اگر اندک باشد).
قابل تملک بودن: باید شرعاً و عقلاً قابل انتقال و تملک باشد.[۵]
مصادیق مهریه
- اعیان (مانند طلا، نقره، ملک، خودرو).
- منافع (مانند سکونت در خانه، آموزش قرآن یا یک فن).
- حقوق مالی (مانند سهم مشاع از املاک).
- انجام عملی که هزینه مالی دارد (مانند سفر حج).
موارد باطل:
اشیایی که شرعاً حرام هستند (مانند خمر، خوک، آلات قمار). اموال عمومی و مشترکات که قابل تملک شخصی نیستند.[۶]
زمان پرداخت مهریه
عندالمطالبه: اگر در عقد، زمانی برای پرداخت مهر تعیین نشده باشد، زن هر وقت بخواهد میتواند مهر را مطالبه کند، مگر اینکه شوهر توانایی پرداخت نداشته باشد.[۷]
نقد یا نسیه: پرداخت مهر به صورت نقد، قسطی یا مدتدار (مثلاً تا زمان طلاق یا فوت) صحیح است.[۸]
مهریه در طلاق و مرگ شوهر
طلاق قبل از نزدیکی: اگر مهر تعیین شده باشد، نصف آن به زن تعلق میگیرد. اگر مهر تعیین نشده باشد، زن مستحق مهرالمتعه است.[۹]
طلاق بعد از نزدیکی: زن مستحق کل مهر (مهرالمسمی یا مهرالمثل) است. [۱۰]
مرگ شوهر قبل از نزدیکی: زن نصف مهر را به ارث میبرد.[۱۱]
نحوه وصول مهریه
- أ) طرح دعوی در دادگاه: با تقدیم دادخواستِ مطالبه مهریه به استناد دلائل و مدارک از جمله سند ازدواج به دادگاه، حکم پرداخت مهریه و اجرائیه صادر و به محکوم علیه ابلاغ و اجرا میشود، همزمان میتواند تقاضای تأمین مهریه را هم بکند تا این که وصول آن سهلتر باشد.
- ب) از طریق اجرای ثبت: در مورد اموال منقول مثل پول و سکه، مرجع صدور اجرائیه، دفترخانه ازدواج که سند ازدواج را تنظیم کرده میباشد. در مورد اموال غیرمنقول، اگر ملک در دفتر املاک ثبت شده توسط دفترخانه ای که سند را تنظیم کرده اجرائیه صادر میشود، ولی اگر مال ثبت نشده باشد باید از طریق دادگاه اقدام نمود.[۱۲]
محاسبه مهریه به نرخ روز
مهریه اگر سکه یا عین معین باشد، به همان اندازه پرداخت می شود؛ ولی در مواردی که مهریه وجه رایج باشد، به لحاظ تغییرات اوضاع اقتصادی کشور و نرخ تورم، طبق قرار زیر محاسبه و پرداخت میشود: مبلغ مهریه به نرخ روز = شاخص قیمت در سال قبل از تأدیه مبلغ مندرج در عقدنامه. (شاخص قیمت سالانه، توسط بانک مرکزی همه ساله اعلام میشود.)[۱۳]
پانویس
- ↑ محقق داماد، مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده، ج1، ص197
- ↑ سیدی، رقیه، مشارکت اجتماعی زنان از منظر قرآن و روایات، ج1، ص137
- ↑ شفق، غلامرضا، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، ج1، ص29
- ↑ شفق، غلامرضا، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، ج1، ص31.
- ↑ بررسی فقهی حقوق خانواده، ج1، ص197
- ↑ بررسی فقهی حقوق خانواده، ج1، ص197
- ↑ توضیح المسائل (مظاهری)، ج1، ص312
- ↑ شفق، غلامرضا، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، ج1، ص39.
- ↑ توضیح المسائل (مظاهری)، ج1، ص312
- ↑ توضیح المسائل (مظاهری)، ج1، ص312
- ↑ توضیح المسائل (مظاهری)، ج1، ص313
- ↑ "مهریه"، شعبانعلی جباری، دانشنامه پژوهه
- ↑ "مهریه"، شعبانعلی جباری، دانشنامه پژوهه
منابع
- سیدی، رقیه، مشارکت اجتماعی زنان از منظر قرآن و روایات، کتاب مبین، رشت، 1390ش.
- شعبانعلی جباری، "مهریه"، دانشنامه پژوهه، تاریخ بازیابی: ۹ آذر ۱۳۹۲.
- محقق داماد، مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، 1400 ش.
- مظاهری، حسین، توضیح المسائل، موسسه الزهرا، اصفهان، 1389 ش.
