عمررضا کحاله
«عمر رضا کحاله» (۱۴۰۸-۱۳۲۳ ق)، نویسنده، محقق، مورخ، جغرافیدان و ادیب مشهور اهل سوریه در قرن ۱۴ قمری است. «معجم المؤلفین» -در شرح حال نویسندگان عربی- مهمترین اثر اوست.
| |
| نام کامل | عمر رضا کحاله |
| زادروز | ۱۳۲۳ قمری |
| زادگاه | دمشق، سوریه |
| وفات | ۱۴۰۸ قمری |
| مدفن | دمشق، قبرستان باب الصغیر |
|
| |
|
| |
| آثار |
معجم المؤلفین، العالم الاسلامی، أعلام النساء فی عالم العرب والاسلام، معجم مصنّفی الکتب العربیه، التاریخ و الجغرافیه فیالعصور الاسلامیه، الادب العربی فیالجاهلیه والاسلام،... |
زندگینامه
عمر رضا کحاله در سال ۱۳۲۳ق (۱۹۰۵م) در القیمریه -یکی از محلههای قدیمی دمشق- در خانوادهای بازرگان به دنیا آمد. دورههای ابتدایی و متوسطه را در مدرسههای تجاریه، سلطانیه و عنبر گذارند. بعد از آن مدت یکسال در دانشگاه وطنیه در عالیه از توابع لبنان تحصیل کرد. سپس به سوریه بازگشت و در مدرسه آباءالعازاریین و مدرسه بطریرکیه در دمشق به تحصیل ادامه داد. وی علوم اسلامی و زبان عربی را نزد برخی استادان برجسته دمشق آموخت و مدتی نیز در بعضی مدارس ابتدایی دمشق به تدریس پرداخت.
عمر رضا در ۱۲۹۷ ق، در ۲۲ سالگی و به درخواست عمویش، خیری کحاله به تبعیت از سنت خانوادگی، به کار تجارت روی آورد و به اقتضای این حرفه به ممالک مختلف از جمله انگلستان، نیجریه و سیرالئون سفر کرد و مدت یکسال و هفت ماه در شهر فریتاون از شهرهای سیرالئون اقامت گزید. وی در این سرزمینها به بررسی خلقیات مردمان این نواحی پرداخت. این مطالعات به درک وی از تحولات اجتماعی این جوامع کمک مؤثری کرد.
کحاله در ۱۹۲۹ ق. به دمشق بازگشت و در آنجا سلسله مقالاتی نگاشت که در روزنامه الفبا به صاحب امتیازی یوسفالعیسی به چاپ رسید. در همان سال استاد محمدعلی کردعلی، وزیر معارف سوریه و رئیس مجمعالعلمی العربی از وی برای ایراد سلسله سخنرانیهایی دعوت کرد. بعد از آن در کتابخانه ظاهریه مشغول بکار شد. محیط کتابخانه بهترین فرصت و زمینه را برای مطالعات و تحقیقات تاریخی و اجتماعی وی فراهم آورد. در طول ۳۲ سال اشتغالش در این کتابخانه -چه در سمت کتابدار و چه مدیر کتابخانه- با شمار کثیری از دانشمندان، ادیبان و ناقدان، اعم از شرقی و غربی آشنا شد. این آشنایی در جهتدهی به مطالعات وی تأثیر زیادی داشت. عمررضا سپس به مجمعالعلمی العربی، در دمشق پیوست و در آنجا برای ۴۰ مجلد از مجله این مجمع فهرستهایی تهیه کرد.
عمر رضا به عضویت شماری از انجمنهای علمی و ادبی درآمد که اهم آنها عبارتند از: المجلس الاعلی للعلوم والمجلس الاعلی للفنون، و الآداب والعلوم الاجتماعیه (هر دو واقع در دمشق)، المجمع العلمی العراقی، الجمعیه المصریه للدراسات التاریخیه، المجلس الاعلی للشؤون الاسلامیه بمصر، و مجمع البحوث الاسلامیه بالازهر الشریف و جمعیهالتراث العلمی بحلب در ۱۹۶۶ م. به پاس مشارکتش در مباحثات علمی از سوی مجلس اعلای علوم در دمشق، در نهمین دوره هفته معلم از او تقدیر به عمل آمد. در ۱۹۸۰ق. به پاس تلاشهای علمیاش در عرصه تحقیق و تألیف به دریافت نشان درجه اول علمی سوریه نایل شد.
عمر رضا کحاله در اواخر ۱۴۰۸ق (۱۹۸۷م) در دمشق درگذشت و در مقبره باب الصغیر دمشق دفن شد.
آثار و تألیفات
از کحاله، حدود ۷۰ اثر باقی مانده است. بعضی از آثار مهم این نویسنده پرکار و پرآوازه عرب عبارتند از:
- معجم المؤلفین؛ که مهمترین اثر او در ۱۵ جلد است. کحاله در این کتاب، شرح حال افرادی را که از قدیمیترین روزگار تا زمان مؤلف، به زبان عربی کتاب نوشتهاند، آورده است. در این اثر ارزنده که در حکم زندگینامه علمی دانشوران عربینویس بهشمار میآید، تأکید نویسنده بیشتر بر شرح حال نویسندگان کشورهای سوریه، لبنان، فلسطین، مصر و عربستان سعودی بوده است. کتاب با سرگذشت أبان بن تغلب از اصحاب امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام آغاز و با سرگذشت یوهن بورکهارت (مستشرق اروپایی) خاتمه مییابد. تکملهها و ذیلهایی نیز بر این کتاب نوشتهاند از جمله: تکمله معجم المؤلفین، از محمدخیر رمضان یوسف؛ کشاف معجم المؤلفین لکحاله، از فراج عطا سالم.
- أعلام النساء فی عالم العرب والاسلام،
- معجم مصنّفی الکتب العربیه فیالتاریخ والتراجم والجغرافیا والرحلات،
- معجم قبائل العرب القدیمه والحدیثه،
- التاریخ و الجغرافیة فیالعصور الاسلامیه،
- الادب العربی فیالجاهلیه والاسلام،
- جغرافیة شبه جزیرة العرب،
- العالم الاسلامی،
- افریقیه الغربیة البریطانیه،
- سیف الله خالد بن الولید.
منابع
- دائرةالمعارف کتابداری و اطلاعرسانی، مدخل "كحاله، عمررضا" از مرجان کتابی، بازیابی: ۱۶ مرداد ۱۳۹۲.
