واحدی نیشابوری
«ابوالحسن على بن احمد واحدی نیشابورى» (۳۹۸-۴۶۸ ق)، مفسر، محدث و ادیب بزرگ مسلمان در قرن پنجم هجری بود. واحدی آثار متعددی در زمینه علوم قرآن و تفسیر تألیف نمود، که «اسباب النزول» از معروفترین آنهاست.
| نام کامل | على بن احمد واحدی نیشابورى |
| زادروز | ۳۹۸ قمری |
| زادگاه | نیشابور |
| وفات | ۴۶۸ قمری |
|
| |
| اساتید |
احمد ثعلبی، احمد بن حسن بن حافظ حيری، محمد بن محمد بن محمش،... |
| شاگردان |
علی بن محمود نصرآبادی، احمد بن محمد ميدانی، عبدالجبار بن محمد بيهقی، عمر بن عبدالله ارغيانی، احمد بردسيری كرمانی،... |
| آثار |
اسباب النزول، تفسیر البسیط، تفسیر الوسیط، الوجیز فى تفسیر القرآن، جامع البیان فى تفسیر القرآن، مقاتل القرآن، مختصر فى علم فضائل القرآن، نفى التحریف عن القرآن الشریف،... |
ولادت
ابوالحسن على بن احمد بن محمد بن على متویه نیشابورى، ظاهرا در سال ۳۹۸ قمری در نیشابور متولد شده است. پدرش فردی تاجر و اصالتا اهل ساوه بود.
تحصیلات و استادان
حرکت فرهنگی و علمی در قرن پنجم در نیشاپور در حدیث، فقه، تفسیر و علوم دیگر، دوران طلایی خود را میگذراند. پرورش واحدی نیشابورى در این شرایط از او انسانی محدث، فقیه، ادیب، شاعر، متکلم و مفسر ساخت، که توانست میان علمای برجسته، سرآمد زمان خود گردد.
واحدی از احمد ثعلبی صاحب تفسیر «الکشف و البیان»، علوم قرآن، تفسیر، فقه، حدیث و ادبیات را فراگرفت.
احمد بن حسن بن حافظ حيری و محمد بن محمد بن محمش، از دیگر اساتید او بودند.
شاگردان
برخی از شاگردان واحدی نیشابورى عبارتند از:
- علی بن محمود نصرآبادی
- احمد بن محمد ميدانی
- عبدالجبار بن محمد بن احمد خواری بيهقی
- عمر بن عبدالله بن احمد بن محمد خطيب ارغيانی
- احمد بن رضوان بن عبيدالله بردسيری كرمانی
آثار و تألیفات
- اسباب النزول، از میان تألیفات قرآنى واحدی، فقط اسباب النزول به شکل چاپى موجود مىباشد.
- تفسیر البسیط، در ۱۶ مجلد
- تفسیر الوسیط، در ۴ مجلد
- الوجیز فى تفسیر القرآن، یا «تفسیر واحدى» در ۱ مجلد. فخر رازى نیز استفادۀ قابل توجهى از تفسیر واحدى نموده است یک نسخه خطى از «تفسیر وجیز» در کتابخانۀ مدرسۀ شهید مطهرى تهران به شمارۀ ۲۰۶۲ موجود است.
- جامع البیان فى تفسیر القرآن
- الحاوى لجمیع المعانى (احتمال دارد در بردارندۀ مجموعه سه تفسیر وى باشد)
- مقاتل القرآن (تا پایان قرن هشتم موجود بوده است)
- مختصر فى علم فضائل القرآن
- رسالة فى شرف علم التفسیر (نسخه خطى این رساله در دار الکتب المصریة موجود است)
- نفى التحریف عن القرآن الشریف
- معانى التفسیر
- شرح ديوان متنبّی
- تحبير فی أسماء حسنى
- مسند التفسیر.
