منابع و پی نوشتهای متوسط
رعایت ادبیات دانشنامه ای متوسط
شناسه ناقص است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

شهید علی قدوسی

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از شهید قدوسی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

«شهید آیت‌‌الله علی قدوسی» (۱۳۰۶-۱۳۶۰ ش)، عالم مجاهد شیعه معاصر و از شاگردان امام خمینى و علامه طباطبایی بود. عضویت در هیأت مدرسین حوزه علمیه قم، مدیریت مدرسه حقانی و دادستانی کل انقلاب اسلامی، از مهمترین فعالیت‌های اجتماعی ایشان بود. آیت‌‌الله قدوسی در ۱۴ شهریور ۱۳۶۰ در دفتر دادستانی بر اثر انفجار بمب به شهادت رسید.

۲۲۰px
نام کامل علی قدوسی
زادروز ۱۳۰۶ شمسی
زادگاه نهاوند، همدان
وفات ۱۳۶۰ شمسی
مدفن قم، حرم حضرت معصومه سلام الله علیها

Line.png

اساتید

امام خمینى، علامه طباطبایی، شهید محمد صدوقی،...



ولادت و خاندان

علی قدوسی در دوازدهم مرداد ۱۳۰۶ شمسی، در شهر نهاوند به دنیا آمد. پدرش «آخوند ملا احمد» از علمای بزرگ شهر بود که پس از سال‌ها تحصیل در حوزه علمیه نجف و استفاده از درس بزرگانی چون آیت الله میرزا محمدحسن شیرازی، آیت الله میرزا حبیب الله رشتی و آیت الله آخوند خراسانی به درجه اجتهاد نایل شد و به زادگاه خود برگشت و به ارشاد مردم پرداخت.

تحصیل و استادان

علی قدوسی در کودکی و نوجوانی با خواندن، نوشتن، قرآن، نماز و احکام شرعی آشنا شد و سرانجام حادثه‌ای موجب شد که او در سنین نوجوانی وارد حوزه علمیه شود. روحانی مبارزی به نام شیخ «خطیب» که با حکومت رضاشاه مخالفت می‌‌کرد و بدین سبب به زندان هم رفته بود در مسجدی که ملا احمد در آن اقامه نماز جماعت می‌‌کرد، سخن می‌‌گفت؛ روزی در بین صحبت هایش گفت: «دیشب خواب دیدم فرزند کوچک آقا (ملا احمد) مورد لطف حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله قرار گرفته و حضرت با دست مبارک خود، بر سر او عمامه گذاشته است».

این حادثه موجب شد تا علی قدوسی در پانزده سالگی (سال ۱۳۲۱ ش) وارد قم شود و در مدرسه فیضیه حجره‌ای تهیه نماید. در آن ایام رضاشاه با کشف حجاب، مخالفت با برگزاری مجالس روضه خوانی، متحدالشکل کردن لباس‌ها و اقدام‌های دیگر، در صدد دین‌ زدایی بود. او بعد از بازگشت از ترکیه بر آن شد تا همانند آتاتورک، به مبارزه با اسلام و روحانیت بپردازد. در چنین دورانی، حوزه علمیه قم در انزوا بسر می‌‌برد. مدرسه‌های علمیه خلوت یا بسته بود و بسیاری از روحانیون به اجبار، خلع لباس شدند. رضاشاه از هر فرصتی استفاده نمود تا مانع فعال شدن حوزه‌های علمیه شود.

شیخ علی قدوسی در چنین دورانی، در حوزه علمیه قم مشغول تحصیل بود. و در نهایت تنگدستی از تحصیل دست برنداشت. مقدمات علوم اسلامی ‌را نزد استادانی فرزانه مانند آیت الله شهید محمد صدوقی فراگرفت و از محضر استادان اخلاق حوزه علمیه قم بهره جست.

او از ابتدای طلبگی به تهذیب اخلاق، ساده‌زیستی، نظم و استفاده از فرصت‌ها اهمیت بسیار می‌‌داد. بسیاری از خطبه‌های نهج البلاغه را حفظ بود. پشتکار او موجب شد تا دروس مقدمات و سطح حوزه را به پایان برساند و وارد عالی‌ترین مرحله دروس حوزه شود. علی قدوسی سال‌ها در درس خارج آیت الله بروجردی و امام خمینی شرکت کرد و از خرمن دانش آنها، خوشه‌ها چید.

قدوسی همچنین مقدمه‌ای از دروس هیئت و فلسفه را نزد علامه طباطبایی فراگرفت. وی پس از آشنایی با اخلاق و سجایای عالی عرفانی استاد، از هر فرصتی استفاده می‌‌جست و از رهنمودهای اخلاقی آن عارف وارسته، برای تهذیب نفس استفاده می‌‌نمود. رابطه شاگرد با استاد آن چنان گرم و صمیمی ‌‌بود، که وی در سال ۱۳۳۴ ش. با دختر ایشان ازدواج نمود.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

آیت الله علی قدوسی با اندیشه‌های سیاسی امام خمینی به خوبی آشنا بود. او پس از افشاگیری‌های امام خمینی در سال ۱۳۴۱ که علیه لایحه کاپیتولاسیون و دیگر مصوبات خائنانه دولت و مجلس وقت صورت پذیرفت، همواره همدوش همفکرانش به پشتیبانی از قیام همت گماشت. او در قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و تبعید امام خمینی در ۱۳ آبان ۱۳۴۲ همراه همه طلبه‌ها، استادان و مردم انقلابی به صحنه آمد و به مبارزه با رژیم پهلوی پرداخت.

اوج مبارزات آیت الله قدوسی در آن دوران، همکاری گسترده او با «هیأت مدرسین»، نخستین تشکیلات منسجم روحانیت بود که در سال ۱۳۳۷ ش. در زمان مرجعیت آیت الله بروجردی تأسیس شده بود. آیت الله قدوسی از بنیانگذاران این هیأت بود. هیأت مدرسین در سال های ۱۳۴۱-۱۳۴۲ بسیار فعال بود و اعلامیه‌های فراوان از سوی این هیأت در سراسر کشور پخش و جنایت های رژیم پهلوی برملا شد. هیأت مدرسین با انتشار اعلامیه‌ها، پشتیبانی اساتید حوزه علمیه قم از نهضت امام خمینی را به مردم آشکار ساخت.

این هیأت که امروزه با نام «جامعه مدرسین» شناخته می‌‌شود، نخستین هسته مبارزه مخفی علیه رژیم پهلوی بود و در پوشش اهداف اصلاحی نظام آموزشی حوزه علمیه قم، به فعالیت های سیاسی می‌‌پرداخت. هیأت مدرسین در سال ۱۳۴۵ به دست ساواک کشف شد و افراد آن تحت تعقیب ماموران پهلوی قرار گرفتند و آیت الله قدوسی در این ماجرا دستگیر شد. اما چون ساواک نتوانسته بود مدارکی علیه او پیدا کند، پس از چند ماه از زندان آزاد شد.

آیت الله قدوسی پس از آزادی، در تابستان ۱۳۴۵ به زادگاه خود برگشت و به اقامه نماز جماعت در مسجد جامع نهاوند پرداخت. او پس از نماز منبر می‌‌رفت و همیشه در ضمن سخنرانی از امام خمینی یاد می‌‌کرد. ساواک چند بار به وی تذکر داد که نباید اسمی ‌‌از امام خمینی برده شود، اما او نمی‌‌پذیرفت؛ بدین علت سخنرانی او تعطیل شد و آیت الله قدوسی به قم برگشت.

آیت الله قدوسی در دوران مبارزات، در حالی که بسیاری از انقلابیون در زندان‌های رژیم پهلوی بسر می‌‌بردند، به خانواده‌های آنان رسیدگی می‌‌کرد. در همین ایام تبعید امام به ترکیه، موجب شد که انقلابیون از ضعف رهبری رنج ببرند. بسیاری از جوانان انقلابی که مسلحانه با رژیم مبارزه می‌‌کردند در خطر التقاط فکری گرفتار آمده بودند. آیت الله قدوسی با اغلب این افراد تماس داشت و ضمن نشست‌های مختلف آن ها را هدایت می‌‌کرد.

مدیریت مدرسه حقانی:

ایام تأسیس مدرسه حقانی از فصول درخشان زندگی آیت الله قدوسی است. وی با همفکری برخی از استادان برجسته انقلابی حوزه علمیه در پی تغییرات بنیادی در ساختار اداری-آموزشی حوزه علمیه قم برمی‌‌آید. بدین خاطر تصمیم می‌‌گیرند نقشه خود را ابتدا در مدرسه‌ای آغاز نمایند تا پس از موفقیت، در سراسر حوزه‌های علمیه اجرا نمایند. آیت الله سید محمدهادی میلانی که با برنامه‌های اصلاحی آنان موافق بود مدرسه علمیه‌ای را در قم به آنها واگذار می‌‌نماید.

مدرسه حقانی در سال ۱۳۴۳ با مدیریت آیت الله قدوسی و با همکاری شهید بهشتی، آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، آیت الله احمد جنتی آغاز بکار می‌‌نماید. آیت الله قدوسی با دعوت از اساتیدی با تجربه و انقلابی مانند آیت الله مشکینی، آیت الله جنتی، آیت الله محمدی گیلانی، بنیه علمی ‌‌مدرسه را تقویت نمود. نظم در حوزه‌های علمیه در جایگاه خود قرار نداشت. مدرسه حقانی نخستین مدرسه علمیه قم بود که بسیار منظم بود. آیت الله قدوسی نظم شدیدی را در مدرسه به اجرا درآورد و در مدت چهارده سال اداره مدرسه، همواره به رعایت مقررات مقید بود. حضور و غیاب در کلاس، برگزاری امتحانات و پیگیری مدام رشد علمی‌‌ - اخلاقی طلاب، از امتیازات این مدرسه بود.

اندک اندک آوازه مدرسه حقانی به همه جا پخش شد. بسیاری از جوانان به این مدرسه روی آوردند و تجمع انبوه استادان جوان و انقلابی در مدرسه، ساواک را به هراس انداخت. مدرسه حقانی پایگاه مبارزان شناخته شده بود. ساواک بارها به مدرسه حمله کرد، اما به دلیل مدیریت کارآمد آیت الله قدوسی کاری از پیش نبرد. در آن زمان، آموزش زبان انگلیسی در حوزه‌های علمیه مطلوب نبود، اما در مدرسه حقانی برای آشنایی طلاب با زبان‌های خارجی، به این مهم اقدام ورزید. برخی از دروس دانشگاهی مانند جامعه شناسی، روان شناسی و اقتصاد نیز در این مدرسه از سوی استادان دانشگاه تدریس می‌‌شد. برخی از کتاب های درسی حوزه، کتاب های آموزشی نبودند. سبک نگارش آن ها برای تدریس مناسب نبود و بسیار از متون درسی برای قرن های پیشین تدوین شده بود. مدرسه حقانی نخستین گام را برای تغییر کتب درسی برداشت. کتاب «صرف ساده» بسیار شیوا و روان از سوی دو تن از استادان مدرسه تدوین شد و به عنوان متن درسی در مدرسه تدریس گردید.

آیت الله قدوسی همواره طلبه‌ها را به تهذیب اخلاق سفارش می‌‌کرد. درس‌های اخلاق او، هر هفته روح تشنه طلاب را با پندهای آسمانی سیراب می‌‌ساخت. خطبه همام و برخی دیگر از سخنان روح بخش امام علی علیه السلام را برای طلبه‌ها، از حفظ می‌‌خواند و با صدایی لرزان و چشمانی گریان طلاب را با اوصاف پرهیزگاران آشنا می‌‌ساخت. بسیار مواظب بود که طلبه‌ها گرفتار غیبت، دروغ و سخنان لغو نشوند. هماره طلبه‌ها را به خواندن نماز شب سفارش می‌‌کرد و می‌‌گفت: افرادی که در ظاهر مقدس‌تر از شما بودند و بعدها منحرف شدند و روحانی نمایانی که حوزه را رها کرده، با رژیم همکاری کردند، همه در این مسائل اشکال داشتند. ایشان نیمه‌های شب به مدرسه می‌‌رفت تا ببیند که طلبه‌ها برای نماز شب برمی‌‌خیزند یا نه.

شهید قدوسی با تمام توان در راه پیشبرد هدف‌های اصلاحی مدرسه حقانی تلاش می‌‌کرد. رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت الله خامنه‌ای در این باره فرموده است: «چند خصوصیت در ایشان وجود داشت. که نه تنها من، بلکه همه را جذب می‌‌کرد، یکی از آنها صداقت و صفای این مرد بود... خصوصیت دوم پرکاری و پشتکاری ایشان بود... اگر ریاست مدرسه حقانی با کسی غیر از آقای قدوسی بود من باور نمی‌‌کردم که این مدرسه به این اندازه از ارزش و آثار می‌‌رسید».

مدرسه حقانی از زمانی که آیت الله قدوسی مدیریت آن را بر عهده گرفت، تا پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از سنگرهای مبارزه در برابر رژیم پهلوی بود. طلاب مدرسه همگی مقلد امام خمینی بودند. ساواک بارها به مدرسه یورش برد و شماری از طلبه‌ها را دستگیر کرد. بسیاری از اعلامیه‌ها در این مدرسه تکثیر می‌‌شد. مدرسه حقانی، مدرسه علمیه نمونه قم بود. نظام آموزشی و اداری مدرسه چنان به موفقیت رسید که متولیان بسیاری از مدارس علمیه قم و مشهد از الگوی موفق این مدرسه درس گرفته، به اصلاح نظام اداری-آموزشی مدارس پرداختند. بسیاری از طلاب جوان، با علم، خوشفکر، متقی و آگاه به مسائل سیاسی این مدرسه، پس از پیروزی انقلاب اسلامی‌‌ در مسئولیت‌های اجرایی، قضایی و سیاسی، خدمت‌های شایانی به انقلاب نمودند.

حکم دادستانی کل انقلاب شهید قدوسی توسط امام خمینی

بعد از انقلاب:

قدوسی در آستانه ورود امام خمینی به ایران، از اعضای فعال کمیته استقبال بود. با توجه به سابقه مدیریت و توانایی‌های او، برخی از مسئولیت‌های حساس به وی سپرده شد.

اندکی پس از پیروزی انقلاب، امام خمینی در حکمی او را مأمور ستاد انقلاب اسلامی و دیگر مسائل شهرستان قم کرد. او همچنین به فرمان امام خمینی ماموریت پیدا کرد تا در دادگاه‌های انقلاب تهران حاضر شده و متصدی مقام قضاوت شود. عضویت در شورای عالی قضایی و دادستانی کل انقلاب، از دیگر مسئولیت‌های او بود.


شهادت

شهید آیت الله على قدوسى در نهایت پس از ۳۱ ماه خدمت در مقام قضاوت، بر اثر انفجار یک بمب آتش زا توسط فردی نفوذی از کارمندان در دادستانی کل انقلاب در ۱۴ شهریور ۱۳۶۰، به شهادت رسید. پیکر مطهر شهید قدوسی به قم منتقل شد تا در حرم حضرت معصومه علیهاالسلام به خاک سپرده شود.

مرحوم امام خمینی به مناسبت شهادتش، پیامی صادر کرد که در بخشی از آن آمده بود: «شهادت بر او مبارک و وفود الی الله و خروج از ظلمات به سوی نور بر او ارزانی باد».

منابع

  • گلشن ابرار، زندگی‌نامه "آیت‌الله على قدوسى" از محمدحسین قدوسی، جلد ۲.
  • "پرتوهاى پرهیزگارى زندگى اندیشه و اخلاق شهید قدوسى"، غلامرضا گلی زواره، نشریه پاسدار اسلام، ۱۳۸۰، شماره ۲۳۷.

آرشیو عکس و تصویر



Confirm3.jpg

برگرفته از «https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=شهید_علی_قدوسی&oldid=161331»
آپارات موسسه اهل البیت علیهم السلام کانال عکس نوشته قرآن و حدیث در اینستاگرام تلگرام قرآن و حدیث کانال قرآن و حدیث در ایتا
مسابقه از خطبه ۱۳۳ و ۱۳۳ و ۱۶۷ نهج البلاغه