ثورة زید بن علی (کتاب)
کتاب «ثورة زید بن علی» تألیف ناجی حسن (م، ۱۴۳۹ ق) نویسنده عراقی، پژوهشی است پیرامون قیام زید بن علی (علیه‌السلام). نویسنده ضمن بحث از عصری که زید بن علی بن الحسین در آن می‌زیسته، چگونگی ظهور نهضت زید و چگونگی دعوت و تشویق مردم به انقلاب توسط زید را تبیین نموده است. در پایان نیز تأثیر قیام زید بن علی بر حوادث دوران اموی و نیز فرقه زیدیه، مورد بررسی قرار گرفته است.
 | |
| نویسنده | ناجی حسن |
| موضوع | قیام زید بن علی بن الحسین |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
محتویات
محتوای کتاب
کتاب «ثورة زید بن علی» با مقدمه ای از نویسنده آغاز و مطالب در چهار فصل، تنظیم شده است. در مقدمه نویسنده، به این نکته اشاره گردیده است که فتره تاریخی که قیام زید بن علی در آن رخ داد، بخش مهمی از تاریخ عراق و شام می‌باشد که اثرات مهمی در تاریخ پس از خویش گذارده است، ولی نصوصی که مربوط به این تاریخ می‌باشد، غالبا دارای غموض است و همین غموض، خاستگاه تضارب آرا بوده است، ولذا نقد و بررسی آن‌ها به‌منظور دستیابی به نتیجه‌ای صحیح در این رابطه، ضروری می‌نماید.[۱]
- در فصل اول، نویسنده به‌منظور بررسی صحیح و بهتر قیام زید بن علی، ابتدا به بحث از عصری که زید در آن می‌زیسته، پرداخته است، ولذا به‌عنوان مقدمه بحث، مشکل و اختلافات اصلی موجود بین هاشمیون و امویون را بررسی نموده است.[۲] نویسنده معتقد است ظهور اسلام در خانواده بنی‌هاشم، سبب شهرت و تفوّق ایشان گردید و این امر، باعث معارضه بنی‌امیه با دین جدید (اسلام) شد؛ زیرا دریافته بودند که موفقیت و گسترش این دین، به رفعت شأن رقیبشان خواهد انجامید، ولذا تضاد عمیقی میان بنی‌امیه و بنی‌هاشم، اتفاق افتاد.[۳] در ادامه، رابطه امویان و خلافت و چگونگی تصاحب آن توضیح داده شده و سپس، به چگونگی تولد و رشد زید بن علی، پرداخته شده است.[۴]
- در فصل دوم، به چگونگی ظهور نهضت زید بن علی، پرداخته شده است. نویسنده، مسئله شایستگی اهل‌بیت(علیهم السلام) نسبت به خلافت و عداوتی که از این مسئله میان علویون و بنی‌امیه به وجود آمده و تولد و رشد زید بن علی در مدینه و در چنین فضایی را دلیل بر مخالفت و طغیان وی بر ضد امویان دانسته است.[۵] صدقات الرسول(ص)، تهمت اخذ مال، زید در کوفه، تنش در عراق، کوفه در ابتدای کار زید، دولت اموی در عهد هشام بن عبدالملک و شخصیت هشام، از عناوین مطرح‌شده در این فصل می‌باشد.[۶]
- چگونگی دعوت و تشویق مردم به انقلاب توسط زید بن علی، در فصل سوم مورد بحث قرار گرفته است. به عقیده نویسنده، واضح است که انقلاب و قیام زید بن علی بر ضد ظلم و جور حاکمان بنی‌امیه، ثمره یک اندیشه و خیال فردی نبوده که مخیّله آن فرد، آن را به وی القا نموده باشد، بلکه این عمل، نتیجه عواملی بود که آن دوران، اقتضای آن را می‌نمود که از جمله آن‌ها برخورد و تصادم نزاعات دینی با تنش‌ها و نزاعات سیاسی می‌باشد.[۷] چگونگی دعوت به انقلاب در کوفه، گسترش دادن به دعوت، شب انقلاب، جنگ و قتال در کوچه‌های کوفه، رثای زید و چگونگی شکست قیام وی، از جمله مطالب مورد بحث در این فصل می‌باشد.[۸]
- قیام زید بن علی، تأثیرات مهمی در سیر حوادثی که در دوران اموی رخ داد، داشته است. نویسنده در فصل آخر، به بررسی این تأثیرات، پرداخته است.[۹] وی ابتدا اشاره‌ای به برخورد زید بن علی با دولت اموی داشته و سپس به بررسی تأثیرات قیام زید بر دولت عباسی و همچنین اثر آن بر عقیده و تفکرات شیعیان و زیدیه پرداخته است.[۱۰] مبنای تفکرات زیدیه پیرامون امامت زید، قول به امامت مفضول با وجود افضل، قیام و مبارزه با ائمه جور و عقیده زیدیه پیرامون توحید، صفات الله، عدل، وعد و وعید و منزلة بین المنزلتین، از جمله عناوین مطرح‌شده در این فصل می‌باشد[۱۱] در این فصل، همچنین به بررسی فرق زیدیه پرداخته شده است. این فرقه ها عبارتند از: جارودیه، سلیمانیه، صالحیه و بتریه، قاسمیه، یعقوبیه، نعیمیه و مطرفیه.[۱۲]
نویسنده سعی فراوانی در استقصای منابع و مراجع مربوط به موضوع کتاب نموده و پس از دقت فراوان و اجتهاد در تحلیل و استنباط از آن‌ها، اقدام به تألیف اثر حاضر کرده است.
پانویس
منابع
- نرم افزار دانشنامه تاریخ تشیع، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
مطالب مرتبط
