تاریخ خلفا از رحلت پیامبر تا زوال امویان (کتاب)


نویسنده	رسول جعفریان
موضوع	تاریخ اسلام
زبان	فارسی
تعداد جلد	۱

کتاب «تاریخ خلفا؛ از رحلت پیامبر تا زوال امویان»، تألیف حجةالاسلام رسول جعفریان، کاوشی است در تاریخ خلفا از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله تا پایان دولت اموی و نیز زندگانی برخی از امامان شیعه که به شیوه تحلیلی و گزارشی نگارش یافته است.

معرفی کتاب

کتاب «تاریخ خلفا؛ از رحلت پیامبر تا زوال امویان» با هدف بیان تحولات سیاسی اسلام از آغاز تا پایان عصر امویان (۱۱ الی ۱۳۲ قمری) تدوین شده است.

نویسنده تلاش داشته است در نگارش این اثر از منابع کهن استفاده نماید؛ با این وجود، به این نکته اعتراف نموده است که ممکن در بخش‌هایی از کتاب دیدگاه و نظر وی مطابق واقع نبوده باشد؛ چراکه وی لزوما خود را متخصص در همه دوره‌های ذکر شده، نمی‌داند.

مؤلف در این کتاب با استناد به منابع شیعه و سنی و پژوهشی در حوادث و شخصیت‌های مختلف و موثر، تحلیلی از دوران خلافت تا زوال امویان ارایه دهد.

محتوای کتاب

کتاب حاضر در دوازه بخش زیر تنظیم شده است:

سه بخش اول کتاب به خلافت خلفای راشدین اختصاص یافته است. نویسنده در این بخش‌ها به چگونگی به خلافت رسیدن خلفای سه گانه، ویژگی‌های اخلاقی و فکری آنها، کارگزاران آن‌ها و موضوع فتوحات پرداخته است. نویسنده در ضمن این بخش از علل و عوامل مخالفت با خلیفه سوم و سرانجام او سخن گفته است.

دو بخش دیگر کتاب درباره دوران امامت حضرت علی(ع) و امام حسن(ع) است. این بخش‌ها ضمن حفظ سیر تاریخی مطالب، به نوعی به تاریخ تشیع پرداخته است. به حکومت رسیدن امام علی(ع)، روش و سیره زمامداری، وقایع و حوادث و جنگ‌های آن حضرت از مطالب مهم این بخش است. در ادامه، جانشینی امام حسن(ع) و وقایع دوران او از آغاز تا صلح با معاویه ذکر شده است.

نویسنده در بخش ششم به دوران معاویه اشاره نموده، وضعیت شیعیان و سرانجام خلافت و موروثی شدن آن در این دوره را بازگو نموده است.

محتوای قابل توجهی از اثر، در بخش هفتم به امام حسین(ع) و نهضت ایشان اختصاص یافته که در آن به مناسبات امام حسین(ع) با بنی امیه، خلافت یزید، و شکل‌گیری حرکت سیاسی امام حسین(ع) تا شهادت ایشان ذکر شده است.

در بخش هشتم به انتقال خلافت به مروانیان و حوادث بعد از نهضت عاشورا به شکلی مختصر پرداخته شده است.

در ادامه، مطالبی اجمالی پیرامون امام سجاد(ع) آمده که مطالب بخش نهم این اثر را شامل می‌شود.

در سه بخش آخر کتاب، حکومت مروانیان از تأسیس تا زوال آن مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده ضمن برشمردن خلفای این دوره و اوضاع سیاسی آن از جریان‌های فکری و سیاسی، جریان‌ها و نهضت‌های مخالف با مروانیان، وضعیت شیعه و نهضت‌های شیعی سخن به میان آورده است.

اهم عناوین کتاب عبارت‌اند از:

داستان سقیفه،
حذف امام علی علیه السلام از خلافت،
بررسی رویدادهای زمان خلفای نخستین،
کاوش پیرامون دوران امامت و خلافت امام علی علیه السلام و امام حسن علیه السلام،
دوره حکومت معاویه،
نقش و چگونگی حضور تشیع در این دوران،
زمینه پیدایش و ویژگی‌های خوارج،
سرکوب حرکت‌های شیعی توسط معاویه و تلاش او برای موروثی کردن خلافت،
چگونگی و علل و انگیزه‌ها و آثار سیاسی و عناصر موثر در نهضت کربلا و شهادت امام حسین علیه السلام،
پژوهش پیرامون نقش و نحوه برخورد و مبارزه امامان شیعه با حکومتگران عصر خود در عرصه‌های مختلف،
وضعیت شیعیان و علویان در دوران بنی امیه،
جریانات درونی شیعه و چگونگی پیدایش فرق و مذاهب،
گزارشی از زندگانی امام سجاد علیه السلام.