یوسف بن علی بن مطهر حلی
«شیخ سدیدالدین یوسف بن علی بن مطهر حلّی» (متوفای حدود ۶۶۵ قمری) -پدر علامه حلی-، فقیه اصولی و متکلم شیعه در قرن هفتم هجری و از شاگردان محقق حلی و سید بن طاووس است. شیخ سدیدالدین با سیاستی عالمانه هنگام هجوم مغول به سرزمینهای اسلامی، در حفظ جان اهالی شهر حله و نواحی آن از شرّ مغولان مؤثر بود.
| نام کامل | سدیدالدین یوسف بن علی بن مطهر حلی |
| زادگاه | حله |
| وفات | متوفای حدود ۶۶۵ قمری |
|
| |
| اساتید |
محقق حلی، سید بن طاووس، محمد بن جعفر بن نما حلی، فخار بن معد موسوی، نجیبالدین محمد سوراوی، حسین بن رده،... |
| شاگردان |
رضیالدین علی بن یوسف حلی، علامه حلی، حسن بن داوود حلی، احمد بن یوسف عریضی،... |
|
| |
زندگینامه
نسب:
سدیدالدین یوسف بن علی بن مطهر اسدی حلی، از فقیهان برجسته شیعه در قرن هفتم هجری است که در شهر حله میزیست. نسب وی به آلمطهر میرسد که با قبیله بنی اسد، از بزرگترین قبلیههای عرب در شهر حله پیوند میخورد. این قبیله مدت زمان زیادی حکومت و سیاست را در دست داشته و بهفضل و کمال شهره بودند. خاندان حلی از خاندانهای پاک و عالمپرور حله بود که علمای بزرگی چون سدیدالدین حلی و فرزندش علامه حلی و نوهاش فخر المحققین حلی از آن برخاستهاند که خدمات آنان، در تارک تاریخ رجال شیعی میدرخشد.
تدبیر سیاسی:
از حوادث مهم دوران زندگی سدیدالدین، هجوم مغولان به ممالک اسلامی بوده که موجی از وحشت را در شهرهای اسلامی پدید آورده بود و مردم حله هم، همچون سایر شهرهای شیعهنشین، از این امر برکنار نبودند و مردم از بیم جانشان به روستاها و بیابانهای اطراف پناه میبردند. وقتی علمای شهر برای یافتن راهی گرد هم جمع شده بودند، سدیدالدین حلی بههمراه سید بن طاووس و برخی فقهای دیگر، برای چارهجویی به مشورت پرداخته و تصمیم گرفتند تا با نوشتن اماننامهای به هلاکوخان، تسلیم شدن خود را اعلام کنند. بردن این نامه به نزد پادشاه مغول، آنهم در شرایطی که هنوز حکومت عباسیان بهطور کامل شکست نخورده بود و مستعصم آخرین خلیفه عباسی در بغداد بود، جسارت و شجاعت زیادی میطلبید؛ اما سدیدالدین حلی خود این مسئولیت خطیر را برعهده گرفت و اماننامه را به نزد هلاکوخان برد.
نقل شده وقتی که هلاکو از او پرسید: با اینکه هنوز وضع ما درباره فتح عراق و دستگیری شاه شما معلوم نیست، چگونه جرأت کردید خود را تسلیم کنید و از عواقب این کار خود نهراسیدید؟ سدیدالدین او را از اخبار غیبی و پیشگویی امام علی(ع) آگاه ساخت و گفت: بنا بر فرمایش امام علی(ع) و توصیفات آنحضرت، ما شما را همان قوم ترک میدانیم؛ زیراکه اوصاف شما با گفتههای غیبی آنحضرت هماهنگ است و ما یقین داریم که اگر با شما از در آشتی درآییم، در امان خواهیم بود. هلاکو از این موضع خشنود شد و برای شهر حله و شهرها و نقاطی که آنها تقاضا کرده بودند، اماننامه صادر کرد. بدینترتیب تدبیر سیاسی این عالم شیعه، جان بسیاری از مسلمانان و مردم شهرهای حله و نجف و کربلا را از حملات وحشیانه مغولان حفظ کرد و شاید همین امر، مهاجرت علمای دیگری به حله را در پی داشت.
فرزندان:
شیخ سدیدالدین با دختر فاضله استادش محقق حلی (متوفای ۶۷۶ قمری) ازدواج کرد و حاصل این ازدواج، دو پسر فاضل به نامهای رضیالدین علی و جمالالدین حسن معروف به علامه حلی بود، که هر دو از فقهای بزرگ عصر خویش شدند.
وفات:
از تاریخ دقیق وفات این فقیه بزرگ، اطلاعی دقیقی در درست نیست. بهگفته شیخ آقا بزرگ تهرانی، شیخ سدیدالدین تا حدود ۶۶۵ قمری زنده بوده است.
استادان و شاگردان
سدیدالدین حلی در محضر بسیاری از علمای عصر خویش به کسب علم و دانش پرداخت که از مشهورترین آنان میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- جعفر بن حسن بن حلی معروف به محقق حلی (۶۰۲-۶۷۶ ق)؛
- رضیالدین علی بن موسی حسنی معروف به سید بن طاووس (۵۸۹-۶۶۴ ق)؛
- نجیبالدین محمد بن جعفر بن نما حلی (متوفای ۶۴۵ قمری)؛
- فخار بن معد موسوی (متوفای ۶۳۰ قمری)؛
- نجیبالدین محمد سوراوی (متوفای حدود ۶۲۵ قمری)؛
- حسین بن رده (متوفای ۶۶۴ قمری).
شیخ سدیدالدین حلی در طول زندگی پربرکت خویش، به پرورش مشتاقان علم پرداخت که از آن جمله میتوان به دو فرزندش رضی الدین علی بن یوسف حلی و علامه حلی و حسن بن داوود حلی و احمد بن یوسف عریضی که همگی از فقیهان، محدثان و رجالیون شیعه عصر بودند، اشاره کرد.
جایگاه علمی
شیخ سدیدالدین حلی جزء بزرگترین علمای شهر حله محسوب میشد؛ و این از سخن برخی عالمان روشن میشود.
- نقل شده روزی خواجه نصیرالدین طوسی به شهر حله آمد و عدهای از علما در نزدش حاضر شدند. مرحوم خواجه از محقق حلی پرسید: کدام یک از این علما، اعلم است؟ او جواب داد هر کدام در علمی تبحر دارند. خواجه از او پرسید کدام یک در علم اصول عقاید و اصول فقه اعلم است؟ گفت: سدیدالدین و مفیدالدین محمد بن جهم، اعلم در این علوم هستند.
- شهید اول، از یوسف بن مطهر حلی تعبیر به امام اعظم، حجت و ثقه اعلم می کند.
- شیخ حر عاملی، سدیدالدین را فقیهی فاضل و مدرسی کامل می داند.
- وحید بهبهانی، درباره او می گوید: جلالت و بزرگواری یوسف بن مطهر مشهورتر از آن است که ذکر شود.
- سید محمدباقر موسوی خوانساری صاحب روضات الجنات، ضمن تجلیل از مقام علمی و مراتب معنوی و فضائل اخلاقی او، اضافه می کند که تحصیلات علمی و مراتب اخلاقی علامه حلی از محضر پدرش یوسف بن مطهر بوده و در مکتوباتش این امر به خوبی روشن است.
منابع
- "علامه شیخ سدیدالدین حلی"، پایگاه افق حوزه.
- گلشن ابرار، ج ۱۳، ص ۴۳-۵۴.
- "یوسف بن علی بن مطهر حلی"، پایگاه شعائر.
