ملا محمدمهدی نراقی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز
سطر ۱: سطر ۱:
'''حاج ملا محمدمهدی بن ابی‌ذر فاضل نراقی''' (۱۲۰۹-۱۱۲۸ ق) معروف به «محقق نراقی»، [[فقیه]]، فیلسوف، ریاضیدان و عالم اخلاقی [[شیعه]] است که آثار متعددی در علوم مختلف دارد. اثر معروف او در [[اخلاق]] کتاب [[جامع السعادات (کتاب)|جامع السعادات]] است. او پدر [[ملا احمد نراقی]] است و این دو به فاضلین نراقی معروف اند.
+
'''ملا محمدمهدی نراقی''' (۱۲۰۹-۱۱۲۸ ق)، [[فقیه]]، فیلسوف، ریاضیدان و عالم اخلاقی [[شیعه]] در قرن ۱۲ هجری و از شاگردان [[شیخ یوسف بحرانی]] بود. وی آثار متعددی در علوم مختلف اسلامی دارد که معروفترین آن، کتاب «[[جامع السعادات (کتاب)|جامع السعادات]]» در [[اخلاق]] است. [[ملا احمد نراقی]] فرزند او است و این دو به فاضلین نراقی معروف اند.
 
{{شناسنامه عالم
 
{{شناسنامه عالم
 
|نام کامل = ملا محمدمهدی نراقی
 
|نام کامل = ملا محمدمهدی نراقی
سطر ۵: سطر ۵:
 
|زادروز =  ۱۱۲۸ قمری
 
|زادروز =  ۱۱۲۸ قمری
 
|زادگاه =  کاشان
 
|زادگاه =  کاشان
|وفات =   ۱۲۰۹ قمری
+
|وفات =   ۱۲۰۹ قمری
 
|مدفن =  [[نجف]]
 
|مدفن =  [[نجف]]
|اساتید =  [[ملا اسماعیل خواجویی|مولی اسماعیل خواجویی]]، [[وحید بهبهانی]]، [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرانى]]،...
+
|اساتید =  [[ملا اسماعیل خواجویی]]، [[وحید بهبهانی]]، [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرانى]]،...
|شاگردان =  [[سید محمد باقر شفتی]]، حاج محمد کلباسی، [[ملا احمد نراقی]]،...
+
|شاگردان =  [[سید محمد باقر شفتی]]، [[محمدابراهیم کرباسی]]، [[ملا احمد نراقی]]،...
|آثار = [[جامع السعادات]]، لوامع الاحکام، معتمد الشیعه،...  
+
|آثار = [[جامع السعادات]]، لوامع الاحکام، معتمد الشیعه، انیس التجار،...  
 
}}
 
}}
 
==ولادت==
 
 
در سال ۱۱۲۸ ق. در نراق ـ یکی از روستاهای اطراف کاشان ـ نوزادی از مادر متولد می‌شود. پدر وی که ابوذر نام داشت و از کارگزاران ساده دولتی بود به امید این که فرزندش از ناشران حقیقی [[شریعت]] محمدی صلی الله علیه و آله و از منتظران واقعی [[حضرت مهدی]] عجل الله تعالی فرجه شریف باشد نام او را «محمدمهدی» می‌گذارد.<ref> مقدمه جامع السعادات، محمدمهدی نراقی، ج ۱، (محمدرضا مظفر).</ref>
 
  
 
==تحصیلات و اساتید==
 
==تحصیلات و اساتید==
 +
محمدمهدی نراقی فرزند ابوذر، در سال ۱۱۲۸ قمری در نراق کاشان متولد شد. وی دوران کودکی و نوجوانی را در روستای نراق سپری می‌کند. سپس برای ثبت نام در مدرسه علوم دینی کاشان به سوی آن دیار روانه می‌گردد و در حلقه درس اندیشمند توانا مرحوم «ملا جعفر بیدگلی» حاضر می‌شود. چندین سال از محضر پرفیض این عالم فرزانه خوشه‌های علم و [[حکمت]] می‌چیند و دوره مقدمات، سطح و مقداری از دروس عالی را در شهر کاشان به پایان می‌رساند.<ref> مقدمه اللمعه الالهیه، محمدمهدی نراقی، حسن نراقی، ص ۷، چاپ انتشارات انجم فلسفه، ۱۳۵۷ ق. (از حسن نراقی).</ref>
  
محمدمهدی دوران کودکی و نوجوانی را در روستای نراق سپری می‌کند. در همان اوان نوجوانی علاقه شدیدی نسبت به تحصیل علم و آگاهی از واقعیت‌های هستی در وجود خود احساس می‌کند. بدین سان آوای هجرت سر می‌دهد و برای ثبت نام در مدرسه علوم دینی [[کاشان]] به سوی آن دیار روانه می‌گردد و در حلقه درس اندیشمند توانا مرحوم «ملا جعفر بیدگلی» حاضر می‌شود. چندین سال از محضر پرفیض این عالم فرزانه خوشه‌های علم و [[حکمت]] می‌چیند و دوره مقدمات، سطح و مقداری از دروس عالی را در شهر کاشان به پایان می‌رساند.<ref> مقدمه اللمعه الالهیه، محمدمهدی نراقی، حسن نراقی، ص ۷، چاپ انتشارات انجم فلسفه، ۱۳۵۷ ق. (از حسن نراقی).</ref>
+
نراقی برای تکمیل اندوخته‌های علمی، راهی [[حوزه علمیه|حوزه علمیه]] [[اصفهان]] می‌شود. در آنجا پس از مدتی اقامت و جستجو در بین عالمان تراز اول، حکیم پارسا مرحوم «[[ملا اسماعیل خواجویی|ملا اسماعیل خواجویی]]» را به استادی انتخاب می‌کند و در حدود سی سال توقف در آن شهر از کرسی درس وی در علوم مختلف [[فقه]]، [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[کلام]]، [[فلسفه]]، حساب، هندسه و [[علم نجوم|نجوم]] استفاده‌های شایان می‌برد. همچنین از محضر استاد کل فلسفه مرحوم «محمد زمان کاشانی» و «شیخ محمدمهدی هرندی» نیز بهره‌های فراوان کسب می‌کند.<ref>همان، ص۸.</ref>
 
 
چون درس‌های موجود در کاشان نمی‌توانست خواسته‌های علمی و مشکلات درسی او را پاسخ دهد به ناچار برای تکمیل اندوخته‌های علمی، راهی [[حوزه علمیه|حوزه علمیه]] اصفهان می‌شود. در آنجا پس از مدتی اقامت و جستجو در بین عالمان تراز اول، حکیم پارسا مرحوم «[[ملا اسماعیل خواجویی|مولی اسماعیل خواجویی]]» را به استادی انتخاب می‌کند و در حدود سی سال توقف در آن شهر از کرسی درس وی از جمله: [[فقه]]، [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[کلام]]، [[فلسفه]]، حساب، هندسه و [[نجوم]] استفاده‌های شایان می‌برد. همچنین از محضر استاد کل فلسفه مرحوم «محمد زمان کاشانی» و «شیخ محمدمهدی هرندی» نیز بهره‌های فراوان کسب می‌کند.<ref>همان، ص۸.</ref>
 
 
 
این دوره از تحصیل ایشان در [[اصفهان]] نقش بسزایی در رشد و نبوغ علمی وی برجای می‌نهد و استعدادهای نهفته‌اش را به خوبی شکوفا کرده، او را به مرحله باروری می‌نشاند. دیری نمی‌پاید که در زمره عالمان و استادان بزرگ حوزه اصفهان قرار گرفته، در میان آنان همانند ستاره پرنور می‌درخشد. ملا مهدی نراقی در آنجا علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری خط و زبان عبری و لاتین نزد عالمان [[یهود|یهودی]] با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن کتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت [[پیامبر اسلام|پیامبر بزرگ اسلام]] ‌صلی الله علیه و آله نقل و ترجمه می‌کند.<ref> انیس الموحدین، ص ۱۱۶، انتشارات الزهرا، ۱۳۶۳ ه‍ـ.ش.</ref>
 
  
'''بازگشت به کاشان:'''
+
این دوره از تحصیل ایشان در [[اصفهان]] نقش بسزایی در رشد و نبوغ علمی وی برجای می‌نهد و استعدادهای نهفته‌اش را به خوبی شکوفا کرده، او را به مرحله باروری می‌نشاند. دیری نمی‌پاید که در زمره عالمان و استادان بزرگ حوزه اصفهان قرار گرفته، در میان آنان همانند ستاره پرنور می‌درخشد.
  
نابغه نراق، پس از سى سال تلاش بى امان در شهر اصفهان و استفاده از حضور استادان نامى آن سامان با یک دنیا علم و حکمت و با کوله بارى از تجربه و [[عرفان]] براى خدمت به هموطنان خود عازم کاشان مى شود و این در حالى است که این شهر نفس هاى آخر حیات خود را مى کشد و به طور آشکارا از جنبش و نشاط باز مانده است.<ref> اعیان الشیعه، سید محسن امین، ج۱۰، ص۱۴۳.</ref>با ورود او مردم کاشان یوسف گمگشته خویش را - که چندین سال در فراقش یعقوب وار به انتظار نشسته بودن - باز مى یابند. مانند پروانه به دور شمع وجودش طواف مى کنند و ملا مهدى نراقى پرچم هدایت را به دوش ‍ مى گیرد. نخست در حوزه علمیه کاشان، کرسى درس و بحث بر پا مى دارد و نهر نور و معرفت بر سینه تشنگان حقیقت جارى مى سازد. سپس از مسجد، سنگر استوارى پدید مى آورد که در محراب و منبر آن با اقامه [[نماز]] و ایراد خطبه هاى روح انگیز نشاط و امید را در دل اهالى شهر و حومه زنده نگه داشته، جنب و جوش روزگار [[فیض کاشانی|فیض کاشانى]] را دوباره به فضاى شهر باز مى گرداند.<ref>لباب الالقاب، ص ۹۳.</ref>
+
این اندیشمند فرزانه بعد از مدتى - که تاریخ دقیق آن روشن نیست - شهر کاشان را به سوى [[عراق]] ترک مى گوید. ایشان در [[نجف]] و [[کربلا]] در کنار بارگاه [[امام على]] و [[امام حسین]] (علیهماالسلام) مدت زیادى توشه علم و عمل مى گیرد. او با شرکت در درسهاى [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] بزرگانى همچون آیات عظام [[وحید بهبهانی]]، [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرانى]] و شیخ محمدمهدى فتونى، به قله هاى نور و معرفت مى رسد.<ref>مقدمه شرح الالهیات من کتاب الشفاء، محمد مهدى نراقى ، ص ۲۲. (از حسن نراقى)</ref>
  
'''حوزه نجف و کربلا:'''
+
== فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی==
 +
ملا مهدی نراقی در [[اصفهان]] و [[نجف]]، علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق، به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری [[خط]] و زبان عبری و لاتین نزد عالمان [[یهود|یهودی]] با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن کتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] ‌(صلی الله علیه و آله) نقل و ترجمه می‌کند.<ref> انیس الموحدین، ص ۱۱۶، انتشارات الزهرا، ۱۳۶۳ ه‍ـ.ش.</ref>
  
این اندیشمند فرزانه بعد از مدتى - که تاریخ دقیق آن روشن نیست - براى پیوستن به کبوتران حرم قدسى و علوى [[نجف]] و [[کربلا]] شهر کاشان را به سوى [[عراق]] ترک مى گوید.ایشان در کنار بارگاه حضرت [[امام على]] و [[امام حسین]] علیهم السلام مدت زیادى توشه علم و عمل مى گیرد. او با شرکت در درسهاى [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] بزرگانى همچون آیات عظام [[وحید بهبهانی]]، [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرانى]] و شیخ محمدمهدى فتونى رونق دیگرى به محفل هر کدام داده، خود نیز به قله هاى سر به فلک کشیده نور و معرفت مى رساند.<ref>مقدمه شرح الالهیات من کتاب الشفاء، محمد مهدى نراقى ، ص ۲۲. (از حسن نراقى)</ref>
+
وی پس از سى سال تلاش بى امان در شهر اصفهان و استفاده از حضور استادان نامى آن سامان، با کوله بارى از علم و [[عرفان]] براى خدمت به هموطنان خود عازم کاشان مى شود و این در حالى است که این شهر به طور آشکارا از جنبش و نشاط باز مانده است.<ref> اعیان الشیعه، سید محسن امین، ج۱۰، ص۱۴۳.</ref> با ورود مرحوم نراقی، مردم کاشان مانند پروانه به دور شمع وجودش طواف مى کنند و ایشان پرچم هدایت را به دوش ‍ مى گیرد. فاضل نراقی از [[مسجد]]، سنگر استوارى پدید مى آورد که در [[محراب]] و منبر آن با اقامه [[نماز]] و ایراد خطبه هاى روح انگیز، نشاط و امید را در دل اهالى شهر زنده نگه داشته، جنب و جوش روزگار [[فیض کاشانی|فیض کاشانى]] را دوباره به فضاى شهر باز مى گرداند.<ref>لباب الالقاب، ص ۹۳.</ref>
  
نراقی پس از سال‌ها تلاش و تحقیق در نجف و کربلا، دوباره به وطن خود کاشان باز می‌گردد تا جان در بدن دارد در خدمت مردم قرار گیرد.  
+
ملا مهدى نراقى در [[حوزه علميه|حوزه علمیه]] کاشان، کرسى درس و بحث بر پا مى دارد. از محضر وى علماى بزرگى همچون [[سید محمد باقر شفتی|سید محمدباقر شفتى]] (م، ۱۲۶۰)، [[محمدابراهیم کرباسی|حاج محمدابراهیم کلباسى]] (م، ۱۲۶۱) و فرزندش [[ملا احمد نراقی|ملا احمد نراقى]] (م، ۱۲۴۵ ق.) و دیگران استفاده نموده‌اند.
  
 
==آثار و تألیفات==
 
==آثار و تألیفات==
  
علامه نراقى آراء و نظریات خود را در دعوت بر [[اخلاق]] و [[حکمت|حکمت]] عملى بر اساس ذوق اسلامى گزارده که از [[احادیث]] نبویه و اخبار و آثار [[اهل البیت|اهل بیت]] عصمت و طهارت علیهم السلام بدست آورده است و باید با صراحت اظهار نموده که وى در عین حال اساسى را هدم و از بین برده و اساس و بناى صحیح را بنیانگذارى کرده است.
+
علامه نراقى آراء و نظریات خود را در دعوت بر [[اخلاق]] و [[حکمت|حکمت]] عملى، بر اساس ذوق اسلامى گزارده که از [[احادیث]] نبویه و اخبار و آثار [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام بدست آورده است و باید با صراحت اظهار نمود که وى اساس و بناى صحیح را بنیانگذارى کرده است. همچنین در [[فقه|فقاهت]] و [[اجتهاد]] در [[احکام]] شرعیه، اعلا درجه [[اجتهاد]] را با احراز مقام تحقیق و اجتهاد در مبنا حائز بوده است که در میان فقهاء نظائرش کمتر است.
 
 
از اینجا باید یادآور شد که کتاب «[[جامع السعادات]]» امتیاز بسزایى از «[[احیاء العلوم|احیاء العلوم]]» غزالى دارد زیرا غزالى بناى خودش را در [[اخلاق]] بر اساس روح [[تصوف]] [[اهل سنت|سنى]] گرى گذارده است که از اخبار موضوعه امثال [[ابوهریره|ابوهریره‌ها]] بدست آورده است و علامه نراقى در حسن انتخابش در «جامع السعادات» که بناى اخلاق را بر اساس علمى و فلسفى دینى مأخوذ از [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام گذاشته در میان علماى [[امامیه|امامیه]] بعد از [[ابن مسکویه|ابن مسکویه]] متوفى (۴۲۱ ه) و علامه [[فیض کاشانی|فیض کاشانى]] متوفى (۱۰۹۱) هجرى در درجه اول قرار گرفته است.
 
 
 
و در [[فقه|فقاهت]] و [[اجتهاد]] در [[احکام]] شرعیه چنانچه از مطالعه کتاب «معتمد الشیعة» و «لوامع الاحکام» آن فقید سعید معلوم مى شود اعلا درجه اجتهاد را با احراز مقام تحقیق و اجتهاد در مبنى حائز بوده است که در میان فقهاء نظائرش کمتر است.  
 
  
از این عالم توانمند تألیفات گرانبهای دیگری در رشته‌های گوناگون به یادگار مانده که هر کدام آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فهرست اجمالی آن به شرح زیر است:
+
از این عالم توانمند تألیفات گرانبهایی در رشته‌های گوناگون به یادگار مانده که هر کدام آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فهرست اجمالی آن به شرح زیر است:
  
 
'''<I>الف. فقه:</I>'''
 
'''<I>الف. فقه:</I>'''
سطر ۵۱: سطر ۴۱:
 
#انیس الحجاج
 
#انیس الحجاج
 
#المناسک المکیه
 
#المناسک المکیه
#صلاه الجمعه
+
#صلاة الجمعه
 
#تحفه رضویه
 
#تحفه رضویه
  
سطر ۵۷: سطر ۴۷:
  
 
#تجرید الاصول
 
#تجرید الاصول
#جامعه الاصول
+
#جامعة الاصول
#رساله الاجماع
+
#رسالة الاجماع
 
#انیس المجتهدین
 
#انیس المجتهدین
  
سطر ۶۴: سطر ۵۴:
  
 
#جامع الافکار و فاقد الانظار
 
#جامع الافکار و فاقد الانظار
#اللمعه الالهیه فی الحکمه المتعالیه
+
#اللمعة الالهیه فی الحکمة المتعالیه
 
#شرح الالهیات من کتاب الشفاء
 
#شرح الالهیات من کتاب الشفاء
#قره العیون فی الوجود والماهیه
+
#قرة العیون فی الوجود والماهیه
 
#لمعات العرشیه
 
#لمعات العرشیه
 
#الکلمات الوجیزه
 
#الکلمات الوجیزه
سطر ۷۲: سطر ۶۲:
 
#انیس الموحدین
 
#انیس الموحدین
  
'''<I>ح. ریاضیات و هیئت:</I>'''
+
'''<I>د. ریاضیات و هیئت:</I>'''
  
 
#توضیح الاشکال (هندسه اقلیدسی)
 
#توضیح الاشکال (هندسه اقلیدسی)
سطر ۸۱: سطر ۷۱:
 
#معراج السماء (هیئت)
 
#معراج السماء (هیئت)
  
'''<I>س. اخلاق:</I>'''
+
'''<I>ه. اخلاق:</I>'''
  
#[[جامع السعادات]]
+
#[[جامع السعادات]]: این کتاب امتیاز بسزایى از «[[احیاء علوم الدین (کتاب)|احیاء العلوم]]» غزالى دارد، زیرا غزالى بناى خودش را در [[اخلاق]] بر اساس روح [[تصوف]] [[اهل سنت|سنى]] گرى گذارده که از [[حدیث جعلی|اخبار موضوعه]] امثال [[ابوهریره|ابوهریره‌]] بدست آورده است؛ و علامه نراقى در حسن انتخابش در «جامع السعادات» بناى اخلاق را بر اساس علمى و فلسفى دینى مأخوذ از [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام گذاشته، که در میان علماى [[امامیه|امامیه]] بعد از [[ابن مسکویه|ابن مسکویه]] (م، ۴۲۱ ق) و علامه [[فیض کاشانی|فیض کاشانى]] (م، ۱۰۹۱ ق) در درجه اول قرار گرفته است.
 
#جامع المواعظ
 
#جامع المواعظ
  
'''<I>ش. متفرقات:</I>'''
+
'''<I>و. متفرقه:</I>'''
  
#محرق القلوب (مقتل)
+
#محرق القلوب ([[مقتل]])
 
#مشکلات العلوم (کشکول)
 
#مشکلات العلوم (کشکول)
#نخبه البیان (تشبیه، استعاره و محسنات بدیعه)
+
#نخبة البیان (تشبیه، استعاره و محسنات بدیعه)
#طائر قدسی (دیوان اشعار)
+
#طائر قدسی ([[دیوان (شعر)|دیوان]] اشعار)
 
#حواشی و تعلیقات بر آثار علمای پیشین
 
#حواشی و تعلیقات بر آثار علمای پیشین
  
بیشتر این کتاب‌های گرانسنگ به صورت نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود و تنها حدود ۱۰ مورد از آن به مرحله چاپ و نشر رسیده<ref> برای توضیح بیشتر در مورد کتاب‌های ایشان، ر.ک: ملا مهدی نراقی، «منادی اخلاق» شماره ۵ دیدار با ابرار.</ref> و بعضی از آن‌ها نیز مانند «انیس التجار» چندین بار چاپ شده و از سوی مراجع بزرگ همچون آیات عظام [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبائی یزدی]]، سید اسماعیل صدر و [[شیخ عبد الکریم حائری یزدی|شیخ عبدالکریم حائری یزدی]] حاشیه‌هایی بر آن زده شده است.<ref> همان، ص ۶۶.</ref>
+
بیشتر این کتاب‌های گرانسنگ به صورت [[نسخه خطی|نسخه‌های خطی]] در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود و تنها حدود ۱۰ مورد از آن به مرحله چاپ و نشر رسیده<ref> برای توضیح بیشتر در مورد کتاب‌های ایشان، ر.ک: ملا مهدی نراقی، «منادی اخلاق» شماره ۵ دیدار با ابرار.</ref> و بعضی از آن‌ها نیز مانند «انیس التجار» چندین بار چاپ شده و از سوی مراجع بزرگ همچون آیات عظام [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبائی یزدی]]، [[سید اسماعیل صدر]] و [[شیخ عبد الکریم حائری یزدی|شیخ عبدالکریم حائری یزدی]] حاشیه‌هایی بر آن زده شده است.<ref> همان، ص ۶۶.</ref>
  
 
==وفات==
 
==وفات==
  
این عالم خدمتگزار پس از سال‌ها فداکاری و خدمت، روز شنبه ۱۸ [[شعبان]] ۱۲۰۹ در هشتاد و یک سالگی در شهر کاشان به دیار ابدی می‌شتابد و با پرواز جاودانی خویش ملت مسلمان عصر خود را به عزا و ماتم می‌نشاند. در آن حال پیکر پاک و مطهر نراقی باشکوه و عظمت فراوان در این شهر
+
مرحوم ملا محمدمهدی نراقی، پس از سال‌ها فداکاری و خدمت، روز شنبه ۱۸ [[شعبان]] ۱۲۰۹ قمری در شهر کاشان به دیار ابدی می‌شتابد. پیکر مطهرش باشکوه فراوان در این شهر [[تشییع]] می‌شود؛
[[تشییع]] می‌شود.
+
سپس به [[نجف]] اشراف منتقل گشته و در کنار [[حرم امیرالمؤمنین علیه السلام|حرم امیرالمؤمنین]] علیه السلام سر بر آستان علوی می‌گذارد.<ref> ریحانه الادب، محمدعلی مدرس، ج ۶، ص ۱۶۳ و شرح الالهیات، مقدمه از حسن نراقی.</ref>  
سپس به [[نجف]] اشراف منتقل گشته، در کنار حرم امیرالمؤمنین [[امام علی]] علیه السلام سر بر آستان علوی می‌گذارد<ref> [[ریحانه الادب]]، محمدعلی مدرس، ج ۶، ص ۱۶۳ و شرح الالهیات، مقدمه از حسن نراقی.</ref> و برای همیشه در آن مکان مقدس آرام می‌گیرد. رضوان خدا بر روان او باد.
 
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
<references />
 
<references />
 
 
==منابع==
 
==منابع==
 
+
*مجموعه [[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۱، زندگی نامه "ملا محمدمهدی نراقی" از عبدالرحيم اباذری.
*مجموعه [[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد1، زندگی نامه "ملا محمدمهدی نراقی" از عبدالرحيم اباذری.
 
 
*شخصيت ملا محمدمهدى نراقى، [http://www.naraqi.com/per/z/za/za2.htm زندگینامه نراقی]، بازیابی: ۱۸ فروردین ۱۳۹۳.
 
*شخصيت ملا محمدمهدى نراقى، [http://www.naraqi.com/per/z/za/za2.htm زندگینامه نراقی]، بازیابی: ۱۸ فروردین ۱۳۹۳.
  

نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۵۲

ملا محمدمهدی نراقی (۱۲۰۹-۱۱۲۸ ق)، فقیه، فیلسوف، ریاضیدان و عالم اخلاقی شیعه در قرن ۱۲ هجری و از شاگردان شیخ یوسف بحرانی بود. وی آثار متعددی در علوم مختلف اسلامی دارد که معروفترین آن، کتاب «جامع السعادات» در اخلاق است. ملا احمد نراقی فرزند او است و این دو به فاضلین نراقی معروف اند.

M naraghi.jpg
نام کامل ملا محمدمهدی نراقی
زادروز ۱۱۲۸ قمری
زادگاه کاشان
وفات ۱۲۰۹ قمری
مدفن نجف

Line.png

اساتید

ملا اسماعیل خواجویی، وحید بهبهانی، شیخ یوسف بحرانى،...

شاگردان

سید محمد باقر شفتی، محمدابراهیم کرباسی، ملا احمد نراقی،...

آثار

جامع السعادات، لوامع الاحکام، معتمد الشیعه، انیس التجار،...


تحصیلات و اساتید

محمدمهدی نراقی فرزند ابوذر، در سال ۱۱۲۸ قمری در نراق کاشان متولد شد. وی دوران کودکی و نوجوانی را در روستای نراق سپری می‌کند. سپس برای ثبت نام در مدرسه علوم دینی کاشان به سوی آن دیار روانه می‌گردد و در حلقه درس اندیشمند توانا مرحوم «ملا جعفر بیدگلی» حاضر می‌شود. چندین سال از محضر پرفیض این عالم فرزانه خوشه‌های علم و حکمت می‌چیند و دوره مقدمات، سطح و مقداری از دروس عالی را در شهر کاشان به پایان می‌رساند.[۱]

نراقی برای تکمیل اندوخته‌های علمی، راهی حوزه علمیه اصفهان می‌شود. در آنجا پس از مدتی اقامت و جستجو در بین عالمان تراز اول، حکیم پارسا مرحوم «ملا اسماعیل خواجویی» را به استادی انتخاب می‌کند و در حدود سی سال توقف در آن شهر از کرسی درس وی در علوم مختلف فقه، اصول، کلام، فلسفه، حساب، هندسه و نجوم استفاده‌های شایان می‌برد. همچنین از محضر استاد کل فلسفه مرحوم «محمد زمان کاشانی» و «شیخ محمدمهدی هرندی» نیز بهره‌های فراوان کسب می‌کند.[۲]

این دوره از تحصیل ایشان در اصفهان نقش بسزایی در رشد و نبوغ علمی وی برجای می‌نهد و استعدادهای نهفته‌اش را به خوبی شکوفا کرده، او را به مرحله باروری می‌نشاند. دیری نمی‌پاید که در زمره عالمان و استادان بزرگ حوزه اصفهان قرار گرفته، در میان آنان همانند ستاره پرنور می‌درخشد.

این اندیشمند فرزانه بعد از مدتى - که تاریخ دقیق آن روشن نیست - شهر کاشان را به سوى عراق ترک مى گوید. ایشان در نجف و کربلا در کنار بارگاه امام على و امام حسین (علیهماالسلام) مدت زیادى توشه علم و عمل مى گیرد. او با شرکت در درسهاى فقه و اصول بزرگانى همچون آیات عظام وحید بهبهانی، شیخ یوسف بحرانى و شیخ محمدمهدى فتونى، به قله هاى نور و معرفت مى رسد.[۳]

فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی

ملا مهدی نراقی در اصفهان و نجف، علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق، به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری خط و زبان عبری و لاتین نزد عالمان یهودی با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن کتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت پیامبر اکرم ‌(صلی الله علیه و آله) نقل و ترجمه می‌کند.[۴]

وی پس از سى سال تلاش بى امان در شهر اصفهان و استفاده از حضور استادان نامى آن سامان، با کوله بارى از علم و عرفان براى خدمت به هموطنان خود عازم کاشان مى شود و این در حالى است که این شهر به طور آشکارا از جنبش و نشاط باز مانده است.[۵] با ورود مرحوم نراقی، مردم کاشان مانند پروانه به دور شمع وجودش طواف مى کنند و ایشان پرچم هدایت را به دوش ‍ مى گیرد. فاضل نراقی از مسجد، سنگر استوارى پدید مى آورد که در محراب و منبر آن با اقامه نماز و ایراد خطبه هاى روح انگیز، نشاط و امید را در دل اهالى شهر زنده نگه داشته، جنب و جوش روزگار فیض کاشانى را دوباره به فضاى شهر باز مى گرداند.[۶]

ملا مهدى نراقى در حوزه علمیه کاشان، کرسى درس و بحث بر پا مى دارد. از محضر وى علماى بزرگى همچون سید محمدباقر شفتى (م، ۱۲۶۰)، حاج محمدابراهیم کلباسى (م، ۱۲۶۱) و فرزندش ملا احمد نراقى (م، ۱۲۴۵ ق.) و دیگران استفاده نموده‌اند.

آثار و تألیفات

علامه نراقى آراء و نظریات خود را در دعوت بر اخلاق و حکمت عملى، بر اساس ذوق اسلامى گزارده که از احادیث نبویه و اخبار و آثار اهل بیت علیهم السلام بدست آورده است و باید با صراحت اظهار نمود که وى اساس و بناى صحیح را بنیانگذارى کرده است. همچنین در فقاهت و اجتهاد در احکام شرعیه، اعلا درجه اجتهاد را با احراز مقام تحقیق و اجتهاد در مبنا حائز بوده است که در میان فقهاء نظائرش کمتر است.

از این عالم توانمند تألیفات گرانبهایی در رشته‌های گوناگون به یادگار مانده که هر کدام آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فهرست اجمالی آن به شرح زیر است:

الف. فقه:

  1. لوامع الاحکام
  2. معتمد الشیعه
  3. انیس التجار
  4. انیس الحجاج
  5. المناسک المکیه
  6. صلاة الجمعه
  7. تحفه رضویه

ب. اصول فقه:

  1. تجرید الاصول
  2. جامعة الاصول
  3. رسالة الاجماع
  4. انیس المجتهدین

ج. فلسفه و حکمت:

  1. جامع الافکار و فاقد الانظار
  2. اللمعة الالهیه فی الحکمة المتعالیه
  3. شرح الالهیات من کتاب الشفاء
  4. قرة العیون فی الوجود والماهیه
  5. لمعات العرشیه
  6. الکلمات الوجیزه
  7. انیس الحکماء
  8. انیس الموحدین

د. ریاضیات و هیئت:

  1. توضیح الاشکال (هندسه اقلیدسی)
  2. رساله تحریر اکرثاذر سینوس
  3. رساله عقود انامل
  4. المستقصی (هیئت)
  5. المحصل (هیئت)
  6. معراج السماء (هیئت)

ه. اخلاق:

  1. جامع السعادات: این کتاب امتیاز بسزایى از «احیاء العلوم» غزالى دارد، زیرا غزالى بناى خودش را در اخلاق بر اساس روح تصوف سنى گرى گذارده که از اخبار موضوعه امثال ابوهریره‌ بدست آورده است؛ و علامه نراقى در حسن انتخابش در «جامع السعادات» بناى اخلاق را بر اساس علمى و فلسفى دینى مأخوذ از اهل بیت علیهم السلام گذاشته، که در میان علماى امامیه بعد از ابن مسکویه (م، ۴۲۱ ق) و علامه فیض کاشانى (م، ۱۰۹۱ ق) در درجه اول قرار گرفته است.
  2. جامع المواعظ

و. متفرقه:

  1. محرق القلوب (مقتل)
  2. مشکلات العلوم (کشکول)
  3. نخبة البیان (تشبیه، استعاره و محسنات بدیعه)
  4. طائر قدسی (دیوان اشعار)
  5. حواشی و تعلیقات بر آثار علمای پیشین

بیشتر این کتاب‌های گرانسنگ به صورت نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود و تنها حدود ۱۰ مورد از آن به مرحله چاپ و نشر رسیده[۷] و بعضی از آن‌ها نیز مانند «انیس التجار» چندین بار چاپ شده و از سوی مراجع بزرگ همچون آیات عظام سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، سید اسماعیل صدر و شیخ عبدالکریم حائری یزدی حاشیه‌هایی بر آن زده شده است.[۸]

وفات

مرحوم ملا محمدمهدی نراقی، پس از سال‌ها فداکاری و خدمت، روز شنبه ۱۸ شعبان ۱۲۰۹ قمری در شهر کاشان به دیار ابدی می‌شتابد. پیکر مطهرش باشکوه فراوان در این شهر تشییع می‌شود؛ سپس به نجف اشراف منتقل گشته و در کنار حرم امیرالمؤمنین علیه السلام سر بر آستان علوی می‌گذارد.[۹]

پانویس

  1. مقدمه اللمعه الالهیه، محمدمهدی نراقی، حسن نراقی، ص ۷، چاپ انتشارات انجم فلسفه، ۱۳۵۷ ق. (از حسن نراقی).
  2. همان، ص۸.
  3. مقدمه شرح الالهیات من کتاب الشفاء، محمد مهدى نراقى ، ص ۲۲. (از حسن نراقى)
  4. انیس الموحدین، ص ۱۱۶، انتشارات الزهرا، ۱۳۶۳ ه‍ـ.ش.
  5. اعیان الشیعه، سید محسن امین، ج۱۰، ص۱۴۳.
  6. لباب الالقاب، ص ۹۳.
  7. برای توضیح بیشتر در مورد کتاب‌های ایشان، ر.ک: ملا مهدی نراقی، «منادی اخلاق» شماره ۵ دیدار با ابرار.
  8. همان، ص ۶۶.
  9. ریحانه الادب، محمدعلی مدرس، ج ۶، ص ۱۶۳ و شرح الالهیات، مقدمه از حسن نراقی.

منابع

  • مجموعه گلشن ابرار، جلد ۱، زندگی نامه "ملا محمدمهدی نراقی" از عبدالرحيم اباذری.
  • شخصيت ملا محمدمهدى نراقى، زندگینامه نراقی، بازیابی: ۱۸ فروردین ۱۳۹۳.