مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

علی بن محمد سمری: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (درج الگو رتبه بندی)
 
(۱۰ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 +
[[پرونده:علی بن محمد سمری.jpg|270px|بندانگشتی|بارگاه على بن محمد سمرى در بغداد]]
 
{{خوب}}
 
{{خوب}}
ابوالحسن علی بن محمد سَمَری چهارمین و آخرین نایب خاص امام زمان بوده و با وفات و دوران غیبت کبری امام عصر (عج) آغاز شد
+
'''«علی بن محمد سَمَری»''' (م، ۳۲۹ ق)، از اصحاب [[امام حسن عسکری]] (علیه‌السلام) و چهارمین نایب خاص [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی]] (عجل الله تعالی فرجه) در زمان [[غیبت صغری]] بود. شش روز پیش از رحلت سمری، [[توقیعات امام زمان (عج)|توقیعی]] از سوی امام زمان (علیه‌السلام) به دستش رسید که وفات او و آغاز [[غیبت کبری]] را خبر می‌داد.
 
==ولادت و نسب==
 
==ولادت و نسب==
سَمَری منسوب به «سَمَر» یکی از قریه های [[بصره]]، واقع در بین بصره و واسط است. <ref> نک: معجم البلدان، ج ص 264 </ref> درباره تاریخ ولادت او اطلاعاتی در دسترس نیست. در خاندانی متدین و شیعه چشم به جهان گشود که در سازمان وکالت [[ائمه علیهم السلام]] به حسن خدمت شهرت داشتند. بنا به نقل [[شیخ حرّ عاملی]]، بسیاری از اعضای خاندان سَمَری؛ مانند حسن و محمد، فرزندان اسماعیل بن صالح و علی بن زیاد در بصره املاک زیادی داشته اند. آنان نیمی از درآمد آن را وقف امام عسکری علیه السلام نموده اند و هر ساله درآمد آن را به آن امام بزرگوار ارسال می نموده اند <ref>- مسعودی، اثبات الوصیه، ص 216- 217.
+
سَمَری منسوب به «سَمَر» یکی از قریه های [[بصره]]، واقع در بین بصره و [[واسط]] است.<ref> نک: معجم البلدان، ج ۳، ص ۲۶۴. </ref> درباره تاریخ ولادت علی بن محمد سَمَری اطلاعاتی در دسترس نیست. او در خاندانی متدین و [[شیعه]] چشم به جهان گشود که در سازمان وکالت [[ائمه اطهار|ائمه]] علیهم السلام به حسن خدمت شهرت داشتند.  
 +
 
 +
بسیاری از اعضای خاندان سَمَری؛ مانند حسن و محمد، فرزندان اسماعیل بن صالح و علی بن زیاد در بصره املاک زیادی داشته اند. آنان نیمی از درآمد آن را وقف [[امام حسن عسکری علیه السلام|امام عسکری]] علیه السلام نموده و هر ساله درآمد آن را به آن امام بزرگوار ارسال می نموده اند.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ص ۲۱۶- ۲۱۷.
 
  </ref>
 
  </ref>
ابوالحسن علی بن محمد سَمَری شوهر خواهر وزیر عباسیان، جعفر بن محمد بوده است. این رابطه او را قادر ساخت سِمت مهمی در دستگاه عباسیان به دست آورد <ref>- مسعودی، اثبات الوصیه، ج ص 266- 267 </ref>
+
 
 +
ابوالحسن علی بن محمد سَمَری شوهر خواهر وزیر [[حکومت بنی عباس|عباسیان]]، جعفر بن محمد بوده است. این رابطه او را قادر ساخت سِمت مهمی در دستگاه عباسیان به دست آورد.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ج ۳، ص ۲۶۶- ۲۶۷. </ref>
  
 
==نایب خاص امام زمان==  
 
==نایب خاص امام زمان==  
او چهارمین و آخرین نایب خاص امام زمان (عج) در زمان [[غیبت صغری]] بود. که بعد از درگذشت [[حسین بن روح نوبختی]]، به دستور امام علیه السلام امر نیابت را عهده دار شد. وی از تاریخ هیجدهم شعبان 326 قمری تا پانزدهم شعبان سال 329 قمری و یا به نقلی تا پانزدهم شعبان سال 328 قمری سازمان وکالت و نیابت را رهبری می کرده است.
+
ابوالحسن علی بن محمد سَمَری، چهارمین و آخرین «[[نواب اربعه|نایب خاص]]» [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام زمان]] (علیه السلام) در زمان [[غیبت صغری]] بود که بعد از درگذشت [[حسین بن روح نوبختی]]، به دستور امام علیه السلام امر نیابت را عهده دار شد. وی از تاریخ هیجدهم [[ماه شعبان|شعبان]] ۳۲۶ قمری تا پانزدهم شعبان سال ۳۲۹ قمری -و یا به نقلی تا پانزدهم شعبان سال ۳۲۸ قمری- سازمان وکالت و نیابت را رهبری می کرده است.
ابوالحسن، علی بن محمد سَمَری فرصت زیادی برای فعالیت نداشت؛ هم به جهت کوتاه بودن مدت نیابت و هم به جهت وضعیت خاصِ سیاسی نتوانست فعالیت های گسترده ای انجام دهد و یا اگر هم به فعالیت های گسترده ای موفّق شده بود، آن فعالیت ها به جهت شدّت رعایت تقیه و احتیاط و استتار، برای آیندگان نقل نشده است.
+
 
 +
گفته شده اعتقاد [[شیعه|شیعیان]] به جلالت و وثاقت او، مثل سایر [[نواب اربعه|نواب]] بود و مورد قبول عموم شیعیان قرار گرفت. طبق روایت [[شیخ صدوق]]، وکلا او را به عنوان سفیر راستین امام به رسمیت می‌شناختند و وجوهات شرعی را به وی تقدیم می‌کردند.<ref>صدوق، کمال‌الدین، ج۲، ص۵۱۷.</ref>
  
==آخرین مکاتبه امام زمان با علی بن محمد سَمَری==
+
دوران نیابت سمری، دوران ظلم و اختناق بود و همین امر سبب شد فعالیت‌های او نسبت به دیگر نواب، مخفیانه‌تر باشد. برخی از محققان، علت اصلی کوتاه‌بودن دوره نیابت او و حتی انقطاع و پایان‌یافتن دوره غیبت صغری را، سخت‌گیری و خفقان بیش از حد‌ دستگاه عباسی در آن دوره می‌دانند.
آخرین توقیع از ناحیۀ مقدسه، شش روز پیش از درگذشت علی بن محمد سَمَری صادر شد. امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در این توقیع زمان درگذشت سمری را پیش گویی کرده و اعلام نموده بود که بعد از این، سفیر و نایبی برنمی گزیند و با مرگ سَمَری دورۀ [[غیبت صغری]] به پایان می رسد و [[غیبت کبری]] آغاز می شود. آن توقیع شریف بدین قرار است:
 
  
*{{متن حدیث|« بسم الله الرحمن الرحیم، یا علی بن محمد السمری أعظم الله أجر اخوانک فیک فإنّک میّت ما بینک و بین ستّه أیّام فاجمع أمرک و لاتوص إلی أحد یقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبه الثانیه [التامه] فلاظهور إلاّ بعد اذن الله - عزوجل - و ذلک بعد طول الأمد و قصوه القلوب و امتلاء الارض جوراً و سیأتی شیعتی من یدّعی المشاهده ألا فمن إدّعی المشاهده قبل خروج السفیانی و الصیحه فهو کاذب مفتر، و لا حول و لا قوّه إلا بالله العلیّ العظیم»}}  <ref> کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 516؛ شیخ طوسی، الغیبه، ص395؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج 51، ص361.</ref>
+
لازم به ذکر است، [[شیخ طوسی]] سمری را جزء اصحاب [[امام حسن عسکری]] (علیه السلام) نیز به شمار آورده<ref>رجال طوسی، ص ۴۳۲.</ref> که با آن حضرت مکاتباتی داشته است.
  
*به نام خداوند بخشندۀ مهربان. ای علی بن محمد سَمَری! خداوند پاداش برادران دینی تو را در مصیبت مرگ تو بزرگ دارد. تا شش روز دیگر خواهی مرد، پس امر حساب و کتاب خود را مرتب کن و دربارۀ جانشینی این مقام نیابت، به هیچ کس وصیت مکن تا به جای تو بنشیند؛ زیرا غیبت دومی (غیبت کامل یا غیبت کبری) فرا رسیده است. تا آن روزی که خداوند - عزّوجلّ - بخواهد، ظهوری نخواهد بود و آن پس از مدت درازی خواهد بود که دل ها را سختی و قساوت فراگیرد و زمین از ستم و بی داد پر گردد. به زودی کسانی برای شیعیان من ادّعای مشاهده خواهند نمود. بدان هر کسی که پیش از [[خروج سفیانی]] و برآمدن صیحه ای (بانگی) از آسمان، ادّعای دیدن من نماید، دروغ گوست. قدرت و توان مندی از آنِ خداوند بلند مرتبت است.
+
==توقیع امام زمان به سمری==
 +
آخرین [[توقیعات امام زمان (عج)|توقیع]] از ناحیۀ مقدسه، شش روز پیش از درگذشت علی بن محمد سَمَری صادر شد. [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی]] عجل الله تعالی فرجه الشریف در این توقیع زمان درگذشت سمری را پیش گویی کرده و اعلام نموده بود که بعد از این، سفیر و نایبی برنمی گزیند و با مرگ سَمَری دورۀ [[غیبت صغری]] به پایان می رسد و [[غیبت کبری]] آغاز می شود. آن توقیع شریف بدین قرار است:
  
[[شیخ صدوق]] به نقل از ابومحمد، حسن بن احمد مکتّب می نویسد:
+
«بسم الله الرّحمن الرّحیم. یا علی بن محمد السمری! أعظم الله أجر اخوانک فیک، فانّک مَیتٌ ما بینک و بین ستّه أیام، فاجمع أمرک ولاتُوصِ الی أحدٍ فیقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبه التّامّه فلا ظهور الاّ بعد اذن الله تعالی ذکرُهُ و ذلک بعد طول الأمد و قسوة القلوب و امتلاءِ الأرضِ جوراً و سیأتی شیعتی مَن یدّعی المشاهده، ألا فمن ادّعی المشاهده قبل خروج السّفیانی والصّیحه فهو کذّابٌ مُفترٍ، ولا حول ولا قوّه الاّ بالله العلی العظیم».<ref> کمال الدین و تمام النعمه، ج ۲، ص ۵۱۶؛ شیخ طوسی، الغیبه، ص۳۹۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج ۵۱، ص۳۶۱.</ref> به نام خداوند بخشندۀ مهربان. ای علی بن محمد سَمَری! خداوند پاداش برادران دینی تو را در مصیبت مرگ تو بزرگ دارد. تا شش روز دیگر خواهی مرد، پس امر حساب و کتاب خود را مرتب کن و دربارۀ جانشینی این مقام نیابت، به هیچ کس وصیت مکن تا به جای تو بنشیند؛ زیرا غیبت دومی (غیبت کامل یا غیبت کبری) فرا رسیده است. تا آن روزی که خداوند - عزّوجلّ - بخواهد، ظهوری نخواهد بود و آن پس از مدت درازی خواهد بود که دل ها را سختی و قساوت فراگیرد و زمین از ستم و بی داد پر گردد. به زودی کسانی از شیعیان من ادّعای مشاهده خواهند نمود. بدان هر کسی که پیش از [[خروج سفیانی]] و برآمدن [[صیحه آسمانی|صیحه]] (بانگی) از آسمان، ادّعای دیدن من نماید، دروغ گوست. قدرت و توان مندی از آنِ خداوند بلند مرتبه است.
ما در سال درگذشت ابوالحسن، علی بن محمد سَمَری در مدینه الاسلام بغداد بودیم. چند روز قبل از درگذشت او به حضورش رسیدیم. او این توقیع حضرت را به ما نشان داد و ما از روی آن نوشتیم و نسخه برداری نمودیم و از نزدش خارج شدیم و چون روز ششم، روز موعود فرا رسید، به نزد سَمَری رسیدیم و او را در حالت احتضار مشاهده کردیم. دیدیم که در حال جان دادن است. به وی گفتند که وصیّ و جانشین تو چه کسی است؟ بعد از تو چه شخصی نایب امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است؟ او در پاسخ گفت: خدا را مشیّتی است که خود انجام خواهد داد (دورۀ غیبت صغری به پایان رسیده است و کسی در دورۀ غیبت کبری نایب خاص امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نیست و این خود از مشیّت الهی است.) این مطلب را گفت و آن گاه جان به جان آفرین تسلیم نمود. این آخرین سخنی بود که از او شنیده شد.<ref> کمال الدین و تمام النعمه، ص 516. </ref>  
 
==وفات علی بن محمد سَمَری==
 
مشهور است که رحلت ابوالحسن، علی بن محمد سَمَری در پانزدهم شعبان سال 329 قمری اتفاق افتاده، ولی شیخ صدوق رحلت این نایب بزرگوار امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را پانزدهم شعبان سال 328 قمری ذکر نموده است. <ref> کمال الدین و تمام النعمه، ص 503. </ref>
 
  
==پانویس ==
+
[[شیخ صدوق]] به نقل از ابومحمد حسن بن احمد مکتّب می نویسد:
 +
 
 +
«ما در سال درگذشت ابوالحسن، علی بن محمد سَمَری در [[بغداد]] بودیم. چند روز قبل از درگذشت او به حضورش رسیدیم. او این توقیع حضرت را به ما نشان داد و ما از روی آن نوشتیم و نسخه برداری نمودیم و از نزدش خارج شدیم و چون روز ششم، روز موعود فرا رسید، به نزد سَمَری رسیدیم و او را در حالت [[احتضار]] مشاهده کردیم. دیدیم که در حال جان دادن است. به وی گفتند که وصیّ و جانشین تو چه کسی است؟ او در پاسخ گفت: "لله أمر هو بالغُه و قَضی"؛ خدا را مشیّتی است که خود انجام خواهد داد. این مطلب را گفت و آن گاه جان به جان آفرین تسلیم نمود. این آخرین سخنی بود که از او شنیده شد».<ref> کمال الدین و تمام النعمه، ص ۵۱۶. </ref>
 +
[[پرونده:نواب (4).jpeg|بندانگشتی|مرقد ابوالحسن على بن محمد سمرى]]
 +
 
 +
==وفات==
 +
مشهور است که رحلت علی بن محمد سَمَری در پانزدهم [[ماه شعبان|شعبان]] سال ۳۲۹ قمری اتفاق افتاده، ولی [[شیخ صدوق]] رحلت این نایب بزرگوار [[امام مهدی]] عجل الله تعالی فرجه را پانزدهم شعبان سال ۳۲۸ قمری ذکر نموده است.<ref> کمال الدین و تمام النعمه، ص ۵۰۳. </ref>
 +
وی در رصافه [[بغداد]]، در نزدیکىِ [[مسجد براثا]] به خاک سپرده شد.<ref>دانش نامه امام مهدى علیه السلام: ج ۳ ص ۳۹۷.</ref>
 +
==پانویس==
 
<references />
 
<references />
 
==منابع==
 
==منابع==
*تاریخ عصر غیبت، مسعود پور سید آقایی
+
*تاریخ عصر غیبت، مسعود پور سید آقایی.
*حاج شیخ عباس قمی, منتهی الآمال، قسمت دوم، باب چهاردهم: در تاريخ امام دوازدهم
+
*منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، قسمت دوم، باب چهاردهم: در تاریخ امام دوازدهم.
 
 
 
{{شناختنامه امام زمان (عج)}}
 
{{شناختنامه امام زمان (عج)}}
 
+
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده=دارد
 +
}}
 
[[Category:اصحاب اهل البیت علیهم السلام]]
 
[[Category:اصحاب اهل البیت علیهم السلام]]
 
[[رده:اصحاب امام حسن عسکری علیه السلام]]
 
[[رده:اصحاب امام حسن عسکری علیه السلام]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۲۵

بارگاه على بن محمد سمرى در بغداد

«علی بن محمد سَمَری» (م، ۳۲۹ ق)، از اصحاب امام حسن عسکری (علیه‌السلام) و چهارمین نایب خاص امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) در زمان غیبت صغری بود. شش روز پیش از رحلت سمری، توقیعی از سوی امام زمان (علیه‌السلام) به دستش رسید که وفات او و آغاز غیبت کبری را خبر می‌داد.

ولادت و نسب

سَمَری منسوب به «سَمَر» یکی از قریه های بصره، واقع در بین بصره و واسط است.[۱] درباره تاریخ ولادت علی بن محمد سَمَری اطلاعاتی در دسترس نیست. او در خاندانی متدین و شیعه چشم به جهان گشود که در سازمان وکالت ائمه علیهم السلام به حسن خدمت شهرت داشتند.

بسیاری از اعضای خاندان سَمَری؛ مانند حسن و محمد، فرزندان اسماعیل بن صالح و علی بن زیاد در بصره املاک زیادی داشته اند. آنان نیمی از درآمد آن را وقف امام عسکری علیه السلام نموده و هر ساله درآمد آن را به آن امام بزرگوار ارسال می نموده اند.[۲]

ابوالحسن علی بن محمد سَمَری شوهر خواهر وزیر عباسیان، جعفر بن محمد بوده است. این رابطه او را قادر ساخت سِمت مهمی در دستگاه عباسیان به دست آورد.[۳]

نایب خاص امام زمان

ابوالحسن علی بن محمد سَمَری، چهارمین و آخرین «نایب خاص» امام زمان (علیه السلام) در زمان غیبت صغری بود که بعد از درگذشت حسین بن روح نوبختی، به دستور امام علیه السلام امر نیابت را عهده دار شد. وی از تاریخ هیجدهم شعبان ۳۲۶ قمری تا پانزدهم شعبان سال ۳۲۹ قمری -و یا به نقلی تا پانزدهم شعبان سال ۳۲۸ قمری- سازمان وکالت و نیابت را رهبری می کرده است.

گفته شده اعتقاد شیعیان به جلالت و وثاقت او، مثل سایر نواب بود و مورد قبول عموم شیعیان قرار گرفت. طبق روایت شیخ صدوق، وکلا او را به عنوان سفیر راستین امام به رسمیت می‌شناختند و وجوهات شرعی را به وی تقدیم می‌کردند.[۴]

دوران نیابت سمری، دوران ظلم و اختناق بود و همین امر سبب شد فعالیت‌های او نسبت به دیگر نواب، مخفیانه‌تر باشد. برخی از محققان، علت اصلی کوتاه‌بودن دوره نیابت او و حتی انقطاع و پایان‌یافتن دوره غیبت صغری را، سخت‌گیری و خفقان بیش از حد‌ دستگاه عباسی در آن دوره می‌دانند.

لازم به ذکر است، شیخ طوسی سمری را جزء اصحاب امام حسن عسکری (علیه السلام) نیز به شمار آورده[۵] که با آن حضرت مکاتباتی داشته است.

توقیع امام زمان به سمری

آخرین توقیع از ناحیۀ مقدسه، شش روز پیش از درگذشت علی بن محمد سَمَری صادر شد. امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در این توقیع زمان درگذشت سمری را پیش گویی کرده و اعلام نموده بود که بعد از این، سفیر و نایبی برنمی گزیند و با مرگ سَمَری دورۀ غیبت صغری به پایان می رسد و غیبت کبری آغاز می شود. آن توقیع شریف بدین قرار است:

«بسم الله الرّحمن الرّحیم. یا علی بن محمد السمری! أعظم الله أجر اخوانک فیک، فانّک مَیتٌ ما بینک و بین ستّه أیام، فاجمع أمرک ولاتُوصِ الی أحدٍ فیقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبه التّامّه فلا ظهور الاّ بعد اذن الله تعالی ذکرُهُ و ذلک بعد طول الأمد و قسوة القلوب و امتلاءِ الأرضِ جوراً و سیأتی شیعتی مَن یدّعی المشاهده، ألا فمن ادّعی المشاهده قبل خروج السّفیانی والصّیحه فهو کذّابٌ مُفترٍ، ولا حول ولا قوّه الاّ بالله العلی العظیم».[۶] به نام خداوند بخشندۀ مهربان. ای علی بن محمد سَمَری! خداوند پاداش برادران دینی تو را در مصیبت مرگ تو بزرگ دارد. تا شش روز دیگر خواهی مرد، پس امر حساب و کتاب خود را مرتب کن و دربارۀ جانشینی این مقام نیابت، به هیچ کس وصیت مکن تا به جای تو بنشیند؛ زیرا غیبت دومی (غیبت کامل یا غیبت کبری) فرا رسیده است. تا آن روزی که خداوند - عزّوجلّ - بخواهد، ظهوری نخواهد بود و آن پس از مدت درازی خواهد بود که دل ها را سختی و قساوت فراگیرد و زمین از ستم و بی داد پر گردد. به زودی کسانی از شیعیان من ادّعای مشاهده خواهند نمود. بدان هر کسی که پیش از خروج سفیانی و برآمدن صیحه (بانگی) از آسمان، ادّعای دیدن من نماید، دروغ گوست. قدرت و توان مندی از آنِ خداوند بلند مرتبه است.

شیخ صدوق به نقل از ابومحمد حسن بن احمد مکتّب می نویسد:

«ما در سال درگذشت ابوالحسن، علی بن محمد سَمَری در بغداد بودیم. چند روز قبل از درگذشت او به حضورش رسیدیم. او این توقیع حضرت را به ما نشان داد و ما از روی آن نوشتیم و نسخه برداری نمودیم و از نزدش خارج شدیم و چون روز ششم، روز موعود فرا رسید، به نزد سَمَری رسیدیم و او را در حالت احتضار مشاهده کردیم. دیدیم که در حال جان دادن است. به وی گفتند که وصیّ و جانشین تو چه کسی است؟ او در پاسخ گفت: "لله أمر هو بالغُه و قَضی"؛ خدا را مشیّتی است که خود انجام خواهد داد. این مطلب را گفت و آن گاه جان به جان آفرین تسلیم نمود. این آخرین سخنی بود که از او شنیده شد».[۷]

مرقد ابوالحسن على بن محمد سمرى

وفات

مشهور است که رحلت علی بن محمد سَمَری در پانزدهم شعبان سال ۳۲۹ قمری اتفاق افتاده، ولی شیخ صدوق رحلت این نایب بزرگوار امام مهدی عجل الله تعالی فرجه را پانزدهم شعبان سال ۳۲۸ قمری ذکر نموده است.[۸] وی در رصافه بغداد، در نزدیکىِ مسجد براثا به خاک سپرده شد.[۹]

پانویس

  1. نک: معجم البلدان، ج ۳، ص ۲۶۴.
  2. مسعودی، اثبات الوصیه، ص ۲۱۶- ۲۱۷.
  3. مسعودی، اثبات الوصیه، ج ۳، ص ۲۶۶- ۲۶۷.
  4. صدوق، کمال‌الدین، ج۲، ص۵۱۷.
  5. رجال طوسی، ص ۴۳۲.
  6. کمال الدین و تمام النعمه، ج ۲، ص ۵۱۶؛ شیخ طوسی، الغیبه، ص۳۹۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج ۵۱، ص۳۶۱.
  7. کمال الدین و تمام النعمه، ص ۵۱۶.
  8. کمال الدین و تمام النعمه، ص ۵۰۳.
  9. دانش نامه امام مهدى علیه السلام: ج ۳ ص ۳۹۷.

منابع

  • تاریخ عصر غیبت، مسعود پور سید آقایی.
  • منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، قسمت دوم، باب چهاردهم: در تاریخ امام دوازدهم.