منابع و پی نوشتهای متوسط
جامعیت مقاله متوسط
کیفیت پژوهش متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

حسن بن محبوب: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۵ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
ابوعلی حسن بن محبوب بن وهب بن جعفر بجلی معروف به سرّاد، از بزرگان رجال شیعه و راویان نامور است. وی از اركان اربعه عصر خود و از اصحاب اجماع است.
+
{{خوب}}
 +
'''«حسن بن محبوب کوفی»'''، از راویان موثق و بزرگ [[شیعه]] در قرن سوم هجری و از [[اصحاب اجماع]] است. وی از یاران و راویان [[امام کاظم]] و [[امام رضا]] و [[امام جواد]] علیهم السلام بوده و از ایشان روایاتی نقل کرده است. دو کتاب «المشیخة» و «النوادر» از آثار حدیثی اوست.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = '''حسن بن محبوب کوفی'''
 +
||تصویر=
 +
||زادروز =
 +
|زادگاه =
 +
|وفات =  قرن سوم هجری
 +
|مدفن =
 +
|اساتید =  [[ابان بن تغلب]]، [[حماد بن عیسی]]، [[ابان بن عثمان]]، [[علی بن رئاب]]،...
 +
|شاگردان = [[ابراهیم بن هاشم قمی]]، [[احمد بن محمد بن خالد برقى]]، [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری]]،...
 +
|آثار = المشیخة، النوادر، التفسیر، الحدود، الدیات،...
 +
}}
 +
==ولادت و نسب==
 +
ابوعلی حسن بن محبوب سراد بجلی کوفی، قبل از سال ۱۵۰ قمری و بنا بر قولی در سال ۱۲۹ قمری به دنیا آمد.<ref>قاموس الرجال، ج۳ ص۳۵۰.</ref>
  
==معرفی حسن بن محبوب کوفی==
+
او در شمار موالیان اعراب و از نژاد مردم سِند هندوستان بود. جد اعلای وی، وهب از برده‌های جریر بن عبدالله بجلی [[صحابی]] مشهور بود. وهب همراه با مولای خودش جریر بن عبدالله بجلی به حضور [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السلام رسید، از حضرت تقاضا کرد: مرا از مولایم جریر خریداری بفرمایید تا در خدمت و همراه شما باشم. امیرالمؤمنین خریدار غلام شد و اما جریر که دوست نداشت او را را به امام بفروشد گفت: این برده آزاد است. من او را از قید بردگی آزاد کرده‌ام.
 +
طبق قانون [[اسلام]] برای بردگان، همین کلام کافی بود تا غلام آزاد شود و جریر هم حق نداشت حرفش را پس بگیرد. به این ترتیب وهب آزاد شد و داوطلبانه به امام علی علیه السلام پیوست. وهب در هنر زره بافی استاد بوده، از این روی به وی (سرّاد) و یا (زرّاد) می‌گفته‌اند و این لقب بر تمام نسل وی گفته می‌شده است. وهب در سال ۵۱ هجری بدرود حیات گفته است.
  
وی، در شمار موالیان اعراب و نژاد از مردم سند هندوستان می‌برد. جد اعلای وی، وهب از برده‌های جریر بن عبدالله بجلی صحابی مشهور بود که در سال ۵۱ هجری بدرود حیات گفته است.
+
حسن بن محبوب سراد کوفی در آخر سال ۲۲۴ هجری وفات نمود.<ref> مجالس المؤمنین، ۱/۴۱۲، رجال کشى، ۲/۸۵۱.</ref>
 +
==مشایخ و راویان==
 +
حسن بن محبوب محضر [[امام موسی کاظم علیه السلام|حضرت موسی بن جعفر]] و [[امام رضا علیه السلام|حضرت رضا]] و [[امام جواد علیه السلام|امام جواد]] علیهم السلام را درک نموده<ref>رجال الطوسی، ص۳۳۴، ش۴۹۷۸.</ref> و از هر سه امام بزرگوار [[حدیث]] نقل کرد.  
  
شيخ كشى روايت كرده از على بن محمد قتيبى از جعفر بن محمد بن حسن محبوب كه گفته نسب جد من حسن بن محبوب چنين است، حسن بن محبوب بن وهب بن جعفر بن وهب و اين وهب عبدى بوده سندى مملوك جرير بن عبدالله بجلى و (زراد) يعنى زره‌گر بوده. پس به خدمت حضرت [[امیرالمومنین]] عليه السلام رفت و از آن حضرت التماس نمود كه او را از جرير خريدارى نمايد، جرير چون كراهت داشت كه او را از دست خود بيرون كند گفت آن غلام حر است آزاد كردم او را و چون آزادى او محقق شد خدمت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام را اختيار كرد و وفات كرد حسن بن محبوب در آخر سنه دويست و بيست و چهار به سن شصت و پنج.<ref> [[مجالس المؤمنين]]، 1/412، رجال كشى، 2/851.</ref>
+
وی همچنین از محضر ۱۸۰ استاد، حدیث فراگرفت؛ کسانی چون [[علی بن رئاب]]، [[ابان بن تغلب|اَبان بن تَغلِب]]، [[حماد بن عیسی|حمّاد بن عیسی کوفی]]، [[ابان بن عثمان|اَبان بن عثمان]] و [[محمد بن سنان|محمّد بن سنان زاهری کوفی]] از آن جمله اند. محبوب (پدر حسن) در تربیت او  اهتمام فراوانی داشت. او به جهت تشویق فرزندش به فراگیری و نقل [[حدیث]] با او قرار گذاشته بود که هر حدیثی که از على بن رئاب استماع کند و بنویسد یک درهم به او بدهد.<ref>رجالى حلى، ص۹۳، شماره۱۳.</ref>
 +
به این ترتیب او به یکی از علاقه مندان حدیث و راویان صادق کلام [[ائمه اطهار|ائمه]] تبدیل شد.  
  
این بزرگوار به درک محضر حضرت موسی بن جعفر و حضرت رضا و امام جواد علیهماالسلام مفتخر گردید و از هر سه آنها روایت دارد. وهب در هنر زره بافی استاد بوده، از این روی به وی (سرّاد) و یا (زرّاد) می‌گفته‌اند و این لقب بر تمام نسل وی گفته می‌شده است.
+
و از طرفی بیش از صد راوی، چون [[ابراهیم بن هاشم قمی|ابراهیم بن هاشم قمّی]]، ابراهیم بن حسن، [[احمد بن محمد بن خالد برقى|احمد بن محمد بن خالد برقی]]، [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری]]، [[حسن بن علی بن فضال|حسن بن فضّال]] و محمد بن علی بن محبوب، از وی اخذ حدیث و نقل روایت کرده اند.<ref>معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۹۲-۹۴ ش۳۰۷۰.</ref>
 +
==روایات و آثار علمی==
 +
یکی از ویژگی های ممتاز حسن بن محبوب، روایاتی است که راجع به ارکان [[دین]] و مخصوصاً موضوع خطیر [[امامت]] نقل کرده، از جمله روایتی را از امام رضا علیه السلام نقل می کند که فرمودند: هر امامی بر گردن اولیا و شیعیانش عهدی دارد و از جمله موارد کامل کننده وفای به عهد و حسن ادای آن [[زیارت|زیارت]] کردن قبور آنهاست، پس هر کس از روی علاقه قبه آنها را زیارت کند برای تصدیق آنچه که امامان راغب و شیفته‌ی آن بودند، در روز [[قیامت]] ائمه برای آنها [[شفاعت|شفیع]] خواهند بود.
  
آنگاه که وهب در خدمت مولای خود، جریر بن عبدالله بجلی به حضور امیرالمؤمنین [حضرت علی|علی]] علیه السلام رسید، از حضرت تقاضا کرد: مرا از مولایم، جریر خریداری بفرمایید تا پیوسته و هماره در خدمت و همراه شما باشم. امیرالمؤمنین خریدار غلام شد و مولای وی که با حضرت یکدل و یکرنگ نبود، در پاسخ آن سرور گفت: این برده آزاد است. من او را از قید بردگی آزاد کرده‌ام.
+
حسن بن محبوب، از [[محدث|محدّثانی]] است که در همه ابواب [[فقه]]، از وی روایت گزارش شده است. نام وی در ۳۶۳۸ [[سند حدیث|سند]]، در [[کتب اربعه]] واقع شده است. از جمله کتاب های وی: کتاب «المشیخة» است که [[شیخ آقا بزرگ تهرانی]]، تبویب آن را به ترتیب کتاب های فقهی می داند و ترتیب فصل بندی آن را داوود بن کوره قمّی انجام داده است.<ref>الذریعة، ج۱۰ ص۱۷۱ ش۳۴۱.</ref> [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس حلّی]]، از این کتاب ۴۵۰ حدیث انتخاب کرده و در [[السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی (کتاب)|السرائر]] خود، آورده است. این کتاب، جزﺀ اوّلین کتاب هایی است که در [[علم رجال]]، نگارش شده است.<ref>السرائر ، ج۳ ص۵۸۹.</ref>
  
چون نتوانست حرفِ خود را پس بگیرد، آزادی غلام قطعی شد و به امیرالمؤمنین پیوست ولی ولاء عتق یعنی وابستگی قانونی او به جریر بن عبدالله بجلی برقرار ماند و نسل وی به عنوان: مولای بجلیه و مولای جریر، نام بُردار شدند.
+
ابن محبوب در این نگاشته، تمامی استادان و [[مشایخ]] خود را، شاید به ترتیب زمان دیدار، می‌آورد و آنچه از آنان با [[سماع (علم الحدیث)|سماع]] و [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]]، روایت کرده، در زیر نام هر یک یادآور می‌شود که پس از بررسی همه سویه، روشن شده که در بین صد تن از استادان و مشایخ وی، شصت تن از شاگردان [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه السلام بوده‌اند
 
 
این گزارش را جعفر بن محمد بن حسن بن محبوب می‌دهد و افزون بر آن، از شکل و شمایل و ویژگیهای جسمی وی نیز یاد می‌کند: علی بن محمد القتیبی، قال حدثنی جعفر بن محمد بن الحسن بن محبوب، نسبة جده الحسن بن محبوب: ان الحسن بن محبوب، ابن وهب، ابن جعفر بن وهب، و کان وهب عبدا سندیاً مملوکا لجریر بن عبدالله البجلی و کان زرّاداً فصار الی امیرالمؤمنین علیه السلام وسأله ان یتباعه عن جریر، فکره جریر ان یخرجه من یده، فقال: الغلام حرّ قد اعتقته! فلما صحّ عتقه صار فی خدمة امیرالمؤمنین.
 
 
 
ومات الحسن بن محبوب فی آخر سنة اربع و عشرین و مأتین و کان من ابناء خمس و سبعین سنة وکان آدم شدید الأدمة انزع سناطاً خفیف العارضین ربعة من الرجال یخمع من ورکة الأیمن.
 
 
 
برابر این گزارش، حسن بن محبوب، گندمگون و تیره رنگ بوده و دو سوی پیشانی وی مو نداشته، موهای سرش صاف و موهای صورت او کم پُشت بوده است. از نظر استخوان بندی بدن، چهارشانه و از لگن خاصره سمت راست، می‌لنگیده است.
 
 
 
وی در اواخر سال ۲۳۴ هـ.ق در حالی که حدود هفتاد و پنج سال سن داشته دار فانی را وداع کرده است.
 
 
 
==مقام علمی حسن بن محبوب==
 
 
 
او را كتب بسيار است از جمله (كتاب مشيخه) و (كتاب حدود) و (ديات) و (فرائض) و (نكاح) و (طلاق) و كتاب (نوادر) كه نحو هزار ورق است و كتاب (تفسير) و غيره از حضرت [[امام رضا]] عليه السلام روايت مى‌كند و از شصت نفر از اصحاب حضرت [[امام صادق]] عليه السلام روايت كرده و نقل شده كه اهتمام (محبوب) پدر حسن در تربيت او به مرتبه‌اى بوده كه جهت ترغيب او در اخذ [[حديث]] با او قرار داده بود كه به هر حديث كه از على بن رثاب استماع كند و بنويسد يك درهم به او بدهد و اين على بن رثاب از ثقات و اجلاء علماء [[شيعه]] كوفه است و روايت مى‌كند از حضرت امام صادق عليه السلام و حضرت موسى بن جعفر عليه السلام و برادرش يمان بن رثاب از رؤساى [[خوارج]] بوده و در هر سال سه روز اين دو برادر با هم اجتماع مى‌كردند و مناظره مى‌نمودند پس از آن از هم جدا مى‌شدند و ديگر با هم به كلام حتى به سلام مخاطبه نمى‌نمودند.<ref>رجالى حلى، ص93، شماره13.</ref>
 
 
 
==روایتی از امام هشتم==
 
 
 
یکی از ویژگی های ممتاز آنجناب روایاتی است که راجع به ارکان دین و مخصوصاً موضوع خطیر امامت نقل کرده اند از جمله روایتی را از هشتمین مهر سپهر امامت چنین نقل کرده است که ایشان فرمودند: هر امامی بر گردن اولیا و شیعیانش عهدی دارد و از جمله موارد کامل کننده ی وفای به عهد و حسن ادای آن زیارت کردن قبور آنهاست، پس هر کس از روی علاقه قبه آنها را زیارت کند برای تصدیق آنچه که امامان راغب و شیفته‌ی آن بودند، در روز قیامت ائمه برای آنها شفیع خواهند بود.
 
 
 
==لقب سرّاد==
 
 
 
فقير گويد: به ملاحظه اين كه وهب جد حسن زراد بود حسن را زراد مى‌گفتند تا آن كه حضرت [[امام رضا]] عليه السلام به بزنطى فرمود كه حسن بن محبوب زراد مگو بلكه بگو سرّاد به جهت آن كه حق تعالى در [[قرآن]] فرموده، «وَ قَدِّر فى السَّرْدِ»<ref>[[سوره سبا]](34)، آيه 11.</ref> و اين نهى حضرت از گفت زراد و امر به گفتن سراد نه آن است كه عيبى در زراد باشد؛ زيرا كه زراد و سراد هر دو به يك معنى است بلكه اين براى اهتمام و ترغيب به قرآن مجيد است كه تا ممكن شود براى شخص چنان كند كه كلماتش و استشهاداتش موافق با قرآن باشد و از كلام خداوند تعالى اخذ شده باشد؛ چنان كه روايت شده در حال آن حضرت كه تمام سخن او و جواب او و مثل‌ها كه مى‌آورد همه از قرآن مجيد منتزع بود.
 
  
 +
از دیگر کتاب های اوست: کتاب «النوادر»، که حدود هزار ورق بوده است؛ همچنین کتاب «المراح»، که [[ابن ندیم]]، این کتاب را به کتب وی اضافه کرده است. همچنین کتاب «التفسیر» و کتاب «معرفة رواة الأخبار» و «کتاب حدود» و «دیات» و «فرائض» و «نکاح» و «طلاق» را می توان برشمرد.
 
==پانویس==
 
==پانویس==
<references/>
+
<references />
 
 
 
==منابع==
 
==منابع==
* حاج شیخ عباس قمی، منتهی الآمال قسمت دوم، باب یازدهم: در تاريخ حضرت امام رضا عليه السلام.
+
*[[شیخ عباس قمی]]، [[منتهى الآمال (کتاب)|منتهی الآمال]]، قسمت دوم، باب یازدهم: در تاریخ حضرت امام رضا علیه السلام.
* حسن بن محبوب، [http://www.ashoora.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9/article/15.html پایگاه جامع عاشورا]، بازیابی: 5 اسفند ماه 1392.
+
*"حسن بن محبوب"، [http://www.ashoora.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9/article/15.html پایگاه جامع عاشورا]، بازیابی: ۵ اسفند ماه ۱۳۹۲.
* دفتر تبلیغات اسلامی، حسن بن محبوب کوفی، مجله فقه، شماره۳. در دسترس در [http://lib.eshia.ir/47140/1/10 کتابخانه مدرسه فقاهت]، بازیابی: 5 اسفند ماه 1392.
+
*محمد محمدی ری شهری، شناخت نامه حدیث، ج۳، ص۸۳-۸۴.
 
+
*"حسن بن محبوب کوفی"، دفتر تبلیغات اسلامی، مجله فقه، شماره۳. در دسترس در [http://lib.eshia.ir/47140/1/10 کتابخانه مدرسه فقاهت].
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= متوسط
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= متوسط
 +
|رده=دارد
 +
}}
 
[[Category:اصحاب اهل البیت علیهم السلام]]
 
[[Category:اصحاب اهل البیت علیهم السلام]]
 
[[Category: راویان حدیث]]
 
[[Category: راویان حدیث]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۷

«حسن بن محبوب کوفی»، از راویان موثق و بزرگ شیعه در قرن سوم هجری و از اصحاب اجماع است. وی از یاران و راویان امام کاظم و امام رضا و امام جواد علیهم السلام بوده و از ایشان روایاتی نقل کرده است. دو کتاب «المشیخة» و «النوادر» از آثار حدیثی اوست.

نام کامل حسن بن محبوب کوفی
وفات قرن سوم هجری

Line.png

اساتید

ابان بن تغلب، حماد بن عیسی، ابان بن عثمان، علی بن رئاب،...

شاگردان

ابراهیم بن هاشم قمی، احمد بن محمد بن خالد برقى، احمد بن محمد بن عیسی اشعری،...

آثار

المشیخة، النوادر، التفسیر، الحدود، الدیات،...

ولادت و نسب

ابوعلی حسن بن محبوب سراد بجلی کوفی، قبل از سال ۱۵۰ قمری و بنا بر قولی در سال ۱۲۹ قمری به دنیا آمد.[۱]

او در شمار موالیان اعراب و از نژاد مردم سِند هندوستان بود. جد اعلای وی، وهب از برده‌های جریر بن عبدالله بجلی صحابی مشهور بود. وهب همراه با مولای خودش جریر بن عبدالله بجلی به حضور امیرالمؤمنین علیه السلام رسید، از حضرت تقاضا کرد: مرا از مولایم جریر خریداری بفرمایید تا در خدمت و همراه شما باشم. امیرالمؤمنین خریدار غلام شد و اما جریر که دوست نداشت او را را به امام بفروشد گفت: این برده آزاد است. من او را از قید بردگی آزاد کرده‌ام. طبق قانون اسلام برای بردگان، همین کلام کافی بود تا غلام آزاد شود و جریر هم حق نداشت حرفش را پس بگیرد. به این ترتیب وهب آزاد شد و داوطلبانه به امام علی علیه السلام پیوست. وهب در هنر زره بافی استاد بوده، از این روی به وی (سرّاد) و یا (زرّاد) می‌گفته‌اند و این لقب بر تمام نسل وی گفته می‌شده است. وهب در سال ۵۱ هجری بدرود حیات گفته است.

حسن بن محبوب سراد کوفی در آخر سال ۲۲۴ هجری وفات نمود.[۲]

مشایخ و راویان

حسن بن محبوب محضر حضرت موسی بن جعفر و حضرت رضا و امام جواد علیهم السلام را درک نموده[۳] و از هر سه امام بزرگوار حدیث نقل کرد.

وی همچنین از محضر ۱۸۰ استاد، حدیث فراگرفت؛ کسانی چون علی بن رئاب، اَبان بن تَغلِب، حمّاد بن عیسی کوفی، اَبان بن عثمان و محمّد بن سنان زاهری کوفی از آن جمله اند. محبوب (پدر حسن) در تربیت او اهتمام فراوانی داشت. او به جهت تشویق فرزندش به فراگیری و نقل حدیث با او قرار گذاشته بود که هر حدیثی که از على بن رئاب استماع کند و بنویسد یک درهم به او بدهد.[۴] به این ترتیب او به یکی از علاقه مندان حدیث و راویان صادق کلام ائمه تبدیل شد.

و از طرفی بیش از صد راوی، چون ابراهیم بن هاشم قمّی، ابراهیم بن حسن، احمد بن محمد بن خالد برقی، احمد بن محمد بن عیسی اشعری، حسن بن فضّال و محمد بن علی بن محبوب، از وی اخذ حدیث و نقل روایت کرده اند.[۵]

روایات و آثار علمی

یکی از ویژگی های ممتاز حسن بن محبوب، روایاتی است که راجع به ارکان دین و مخصوصاً موضوع خطیر امامت نقل کرده، از جمله روایتی را از امام رضا علیه السلام نقل می کند که فرمودند: هر امامی بر گردن اولیا و شیعیانش عهدی دارد و از جمله موارد کامل کننده وفای به عهد و حسن ادای آن زیارت کردن قبور آنهاست، پس هر کس از روی علاقه قبه آنها را زیارت کند برای تصدیق آنچه که امامان راغب و شیفته‌ی آن بودند، در روز قیامت ائمه برای آنها شفیع خواهند بود.

حسن بن محبوب، از محدّثانی است که در همه ابواب فقه، از وی روایت گزارش شده است. نام وی در ۳۶۳۸ سند، در کتب اربعه واقع شده است. از جمله کتاب های وی: کتاب «المشیخة» است که شیخ آقا بزرگ تهرانی، تبویب آن را به ترتیب کتاب های فقهی می داند و ترتیب فصل بندی آن را داوود بن کوره قمّی انجام داده است.[۶] ابن ادریس حلّی، از این کتاب ۴۵۰ حدیث انتخاب کرده و در السرائر خود، آورده است. این کتاب، جزﺀ اوّلین کتاب هایی است که در علم رجال، نگارش شده است.[۷]

ابن محبوب در این نگاشته، تمامی استادان و مشایخ خود را، شاید به ترتیب زمان دیدار، می‌آورد و آنچه از آنان با سماع و اجازه، روایت کرده، در زیر نام هر یک یادآور می‌شود که پس از بررسی همه سویه، روشن شده که در بین صد تن از استادان و مشایخ وی، شصت تن از شاگردان امام صادق علیه السلام بوده‌اند

از دیگر کتاب های اوست: کتاب «النوادر»، که حدود هزار ورق بوده است؛ همچنین کتاب «المراح»، که ابن ندیم، این کتاب را به کتب وی اضافه کرده است. همچنین کتاب «التفسیر» و کتاب «معرفة رواة الأخبار» و «کتاب حدود» و «دیات» و «فرائض» و «نکاح» و «طلاق» را می توان برشمرد.

پانویس

  1. قاموس الرجال، ج۳ ص۳۵۰.
  2. مجالس المؤمنین، ۱/۴۱۲، رجال کشى، ۲/۸۵۱.
  3. رجال الطوسی، ص۳۳۴، ش۴۹۷۸.
  4. رجالى حلى، ص۹۳، شماره۱۳.
  5. معجم رجال الحدیث، ج۶، ص۹۲-۹۴ ش۳۰۷۰.
  6. الذریعة، ج۱۰ ص۱۷۱ ش۳۴۱.
  7. السرائر ، ج۳ ص۵۸۹.

منابع