منابع و پی نوشتهای متوسط
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

جامع السعادات (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۵ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 +
{{خوب}}
 +
کتاب «'''جامع السعادات'''» از مهمترین آثار [[محمدمهدی نراقی|ملا محمدمهدی نراقی]] (م، ۱۲۰۹ ق)، مشتمل بر هر دو جنبه «عقلی نظری» و «دینی و عملی» [[اخلاق]] با سبک و اسلوبی ویژه است. مؤلف، تمام معارف اخلاقی را به صورت روایاتی که در جاهای مختلف پراکنده بوده و خلاصه ای از این [[شریعت]] و گزیده ای از آنچه که اهل [[حکمت]] و [[عرفان]] گفته اند، در این کتاب تألیف و تدوین کرده است.
 
{{مشخصات کتاب
 
{{مشخصات کتاب
  
 
|عنوان=
 
|عنوان=
  
|تصویر= [[پرونده:جامع السعادات.jpg|240px|وسط]]
+
|تصویر= [[پرونده:جامع .jpg|240px|وسط]]
  
 
|نویسنده= محمدمهدی نراقی
 
|نویسنده= محمدمهدی نراقی
  
|موضوع= اخلاق اسلامي
+
|موضوع= اخلاق اسلامی
  
 
|زبان= عربی
 
|زبان= عربی
  
|تعداد جلد= 3
+
|تعداد جلد= ۳
  
 
|عنوان افزوده1= مصحح
 
|عنوان افزوده1= مصحح
سطر ۲۴: سطر ۲۶:
 
}}
 
}}
  
کتاب است در موضوع اخلاق از علامه محمدمهدی نراقی
+
== مؤلف ==
 +
[[ملا محمدمهدی نراقی]] (۱۲۰۹-۱۱۲۸ ق)، [[فقیه]]، حکیم، ریاضیدان و عالم اخلاقی [[شیعه]] در قرن ۱۲ هجری و از شاگردان [[وحید بهبهانی]] و [[شیخ یوسف بحرانی]] بود.
  
==معرفى اجمالی كتاب==
+
ملا مهدی نراقی در [[اصفهان]] و [[نجف]]، علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق، به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری [[خط]] و زبان عبری و لاتین نزد عالمان [[یهود|یهودی]] با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن کتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] ‌(صلی الله علیه و آله) نقل و ترجمه می‌کند.
  
این کتاب، جامع ترین کتابی است که متاخران در علم اخلاق نوشته اند. از آنجا که عالمان دینی با وجود تعالیم اخلاقی ([[قرآن]] و روایات) خود را از تالیفی مستقل در باب اخلاق، بی نیاز می دیدند و معتقد بودند که با ظهور اسلام، نکته های اخلاقی به تفصیل تبیین شده ولی مولف این کتاب، تمام این تعالیم و معارف اخلاقی را به صورت اخبار و روایاتی که در جاهای مختلف پراکنده و دستیابی به آنها برای همه ممکن نبود و خلاصه ای از این شریعت و گزیده ای از آنچه که اهل حکمت و عرفان گفته اند، در اینجا، جمع آوری و تالیف و تدوین کرده است، در واقع این کتاب مشتمل بر هر دو جنبه «عقلی نظری، فلسفی» و «دینی و علمی» با سبک و اسلوبی ویژه است.
+
وی در [[حوزه علمیه|حوزه علمیه]] کاشان، کرسى درس و بحث بر پا مى دارد و از محضرش علماى بزرگى همچون [[سید محمد باقر شفتی|سید محمدباقر شفتى]] (م، ۱۲۶۰)، [[محمدابراهیم کرباسی|حاج محمدابراهیم کلباسى]] (م، ۱۲۶۱) و فرزندش [[ملا احمد نراقی|ملا احمد نراقى]] (م، ۱۲۴۵ ق) و دیگران استفاده نموده‌اند. ملا مهدى نراقى علاوه بر «[[جامع السعادات (کتاب)|جامع السعادات]]»، آثار متعددی در علوم مختلف اسلامی دارد، از جمله: لوامع الاحکام، معتمد الشیعه، انیس التجار، تجرید الاصول، جامع الافکار و فاقد الانظار و... .  
  
درباره ميزان موفقيت مؤلف در به سامان دادن دانش اخلاق مرحوم مظفر معتقد است كه پيش از علامه نراقى با صرف نظر از پيشواى اين دانش، يعنى ابن مسكويه و ملا محسن فيض كاشانى كتاب جامعى به سان جامع‌السعادات كه بر بنياد علمى و فلسفى تكيه داشته باشد، پديد نيامده است.
+
==انگیزه نگارش==
  
مرحوم نراقى خود در مقدمه كتاب بر اين نكته پاى فشرده كه مى‌خواهد ميان آنچه از شريعت اسلامى در زمينه اخلاق رسيده با آنچه عارفان و فيلسوفان بيان كرده‌اند آميزه‌اى فراهم آورد. از اين رو كاملاً طبيعى است كه در جاى جاى كتاب جامع السعادات استشهاد به آيات و روايات موج زند. اين استشهاد براى تبيين مفهوم فضيلت‌ يا رذيلت، اقسام آن و انگيزه‌ها يا داده‌هاى علاج و... انجام گرفته است. مثلا براى اثبات جنگ ميان لشكر فرشتگان و شياطين از آيه {{متن قرآن|«أَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ × ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ»}} و روايت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم: «ان الشيطان ليجرى من بنى آدم مجرى الدم؛ شيطان بسان خون در جان آدمى روان است‌» استفاده كرده است. و براى اثبات تاثير رسيدن به مقام اطمينان براى ريشه كنى وسوسه‌ها به آيات {{متن قرآن|«يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ × ارْجِعِي إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً»}} استناد كرده است.
+
مؤلف جامع السعادات انگیزه خود را از تألیف کتاب به روشنى تبیین نکرده است، اما به نظر مى‌رسد که رویکرد ایشان به اخلاق و عرفان نظرى و عملى که از او در نگاه فرزندش ([[ملا احمد نراقی]]) عالمى عامل، عارفى واصل و حکیمى کامل ساخته، و نیز فقدان به‌سامانى در نگاشته‌هاى اخلاقى پیش از ایشان، از عوامل اصلى اقدام او براى تالیف این کتاب بوده است. مؤلف خود در تبیین عامل دوم (نابه‌سامانى نگاشته‌هاى پیشین) چنین آورده است: «... از آن‌جا که (نظرگاه‌هاى فلاسفه و شریعت اسلامى در زمینه اخلاق) به صورت پراکنده و غیرمنسجم در موارد و جاهاى مختلف آمده، دسترسى به آن‌ها براى بسیارى دشوار شده است. ضرورى بود در یک دفتر فراهم آید تا بهره جستن از آن‌ها براى همگان میسر گردد. بدین خاطر من در این کتاب گزیده خلاصه آنچه را که از شریعت اسلامى و عارفان و فلاسفه در زمینه اخلاق رسیده، گرد آورده‌ام‌».
  
نيز براى اثبات عدم مؤاخذه بر حديث نفس به روايت [[امام صادق]] عليه السلام كه از ايشان درباره وسوسه، هر چند زياد باشد، سؤال شده فرمود: «چيزى بر آن نيست. بگو لا اله الا الله‌» و آيه {{متن قرآن|«لايكلف الله نفسا الا وسعها»}}  تمسك كرده است. چنان كه براى تبيين شرافت و جايگاه تفكر از آيات مختلفى بهره برده است.
+
==معرفى اجمالی کتاب==
  
==بخش های کتاب==
+
«جامع السعادات»، جامع ترین کتابی است که متأخران در علم [[اخلاق]] نوشته اند. از آنجا که عالمان دینی با وجود تعالیم اخلاقی ([[قرآن]] و روایات) خود را از تألیفی مستقل در باب اخلاق، بی نیاز می دیدند و معتقد بودند که با ظهور [[اسلام]]، نکته های اخلاقی به تفصیل تبیین شده، ولی مولف این کتاب، تمام این تعالیم و معارف اخلاقی را به صورت اخبار و روایاتی که در جاهای مختلف پراکنده و دستیابی به آنها برای همه ممکن نبود و خلاصه ای از این [[شریعت]] و گزیده ای از آنچه که اهل [[حکمت]] و [[عرفان]] گفته اند، در اینجا، جمع آوری و تدوین کرده است. در واقع این کتاب مشتمل بر هر دو جنبه «عقلی نظری، فلسفی» و «دینی و علمی» با سبک و اسلوبی ویژه است.
  
كتاب در سه باب تنظيم شده است: در باب نخست، مباحث مقدماتى شامل تجرد نفس، امكان تربيت اخلاقى، مفهوم خير و سعادت و... آمده است.
+
درباره میزان موفقیت مؤلف در به سامان دادن دانش اخلاق، [[شیخ محمدرضا مظفر|مرحوم مظفر]] معتقد است که پیش از علامه نراقى با صرف نظر از پیشوایان این دانش، یعنى [[ابن مسکویه|ابن مسکویه]] و [[فیض کاشانی|ملا محسن فیض کاشانى]]، کتاب جامعى به سان جامع‌السعادات که بر بنیاد علمى و فلسفى تکیه داشته باشد، پدید نیامده است.
  
در باب دوم، مطالبى تحت عنوان اقسام اخلاق، تقسيم بندى قواى نفسانى و چهار قسم اصلى فضايل (حكمت، عفت، شجاعت و عدالت) مفهوم فضيلت، رذيله و... بيان شده است.
+
مرحوم نراقى خود در مقدمه کتاب بر این نکته پاى فشرده که مى‌خواهد میان آنچه از شریعت اسلامى در زمینه اخلاق رسیده با آنچه عارفان و فیلسوفان بیان کرده‌اند آمیزه‌اى فراهم آورد. از این رو کاملاً طبیعى است که در جاى جاى کتاب جامع السعادات استشهاد به [[آیه|آیات]] و [[حدیث|روایات]] موج زند. این استشهاد براى تبیین مفهوم فضیلت‌ یا رذیلت، اقسام آن و انگیزه‌ها یا داده‌هاى علاج و... انجام گرفته است.  
  
باب سوم - كه عمده‌ترين مباحث كتاب را تشكيل مى‌دهد - در چهار فصل تنظيم شده است: در فصل نخست، مفهوم قوه عاقله و رذايل برخاسته از اين قوه همچون شك، شرك، وسواس و... آمده است. در فصل دوم، مفهوم قوه غضبيه و رذايل مربوط به آن همچون: خوف، غضب، عجب، كبر و... تبيين شده است. فصل سوم به قوه شهويه و رذايل برخاسته از آن همچون حب دنيا، حرص، طمع، بخل و... اختصاص يافته است. و در فصل چهارم فضايل و رذايل مرتبط با هر سه قوه يا دو قوه نفسانى مورد ارزيابى قرار گرفته است.  
+
اهمیت کتاب جامع السعادات بیشتر از این حیث است که مؤلف خلقیاتی برجسته و روحیه‌ای سرشار از [[ایمان]] داشته و اهل عمل صالح بوده است و سرّ اقبال به جامع السعادات در روح ایمانی است که از قرائت آن هویدا می‌گردد، در حالی که از لحاظ علمی از برخی کتب متداول که فاقد ذوق و معنویت جامع السعادات‌اند چیز بیشتری ندارد. به طور کلی در کتاب‌های اخلاق قبل از جامع السعادات یا صرفا جنبه‌های عقلی نظری و فلسفی منظور بوده (همانند السعادة، الاسعاد، تهذیب‌الاخلاق و [[اخلاق ناصری (کتاب)|اخلاق ناصری]]) یا جنبه‌های دینی و عملی غلبه داشته است (مانند [[احیاء علوم الدین (کتاب)|احیاء علوم الدین]]، کیمیای سعادت و [[المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء (کتاب)|المحجة البیضاء]])؛ اما کتاب جامع السعادات مشتمل بر هر دو جنبه با سبک و اسلوبی ویژه است.
  
==ارزش کتاب==
+
==محتوای کتاب==
  
اهمیت کتاب جامع السعادات بیشتر از این حیث است که مؤلف خلقیاتی برجسته و روحیه‌ای سرشار از [[ایمان]] داشته و اهل عمل صالح بوده است و سر اقبال به جامع السعادات در روح ایمانی است که از قرائت آن هویدا می‌گردد در حالی که از لحاظ علمی از برخی کتب متداول که فاقد ذوق و معنویت جامع السعادات‌اند چیز بیشتری ندارد.
+
کتاب «جامع السعادات» در سه باب تنظیم شده است:
  
به طور کلی در کتاب‌های اخلاق قبل از جامع السعادات یا صرفا جنبه‌های عقلی نظری و فلسفی منظور بوده (همانند السعادة، الاسعاد، تهذیب‌الاخلاق و اخلاق ناصری) یا جنبه‌های دینی و عملی غلبه داشته است (مانند احیاء علوم الدین، کیمیای سعادت و المحجة البیضاء) اما کتاب جامع السعادات مشتمل بر هر دو جنبه با سبک و اسلوبی ویژه است.
+
* در باب نخست، مباحث مقدماتى شامل [[تجرد نفس]]، امکان تربیت اخلاقى، مفهوم خیر و سعادت و... آمده است.
 
+
* در باب دوم، مطالبى تحت عنوان اقسام [[اخلاق]]، تقسیم بندى قواى نفسانى و چهار قسم اصلى فضایل (حکمت، عفت، شجاعت و عدالت)، مفهوم فضیلت، رذیله و... بیان شده است.
==انگیزه نگارش==
+
* باب سوم - که عمده‌ترین مباحث کتاب را تشکیل مى‌دهد - در چهار فصل تنظیم شده است: در فصل نخست، مفهوم قوه عاقله و رذایل برخاسته از این قوه همچون شک، شرک، وسواس و... آمده است. در فصل دوم، مفهوم قوه غضبیه و رذایل مربوط به آن همچون: خوف، غضب، عُجب، کبر و... تبیین شده است. فصل سوم به قوه شهویه و رذایل برخاسته از آن همچون حب دنیا، حرص، طمع، بخل و... اختصاص یافته است. و در فصل چهارم فضایل و رذایل مرتبط با هر سه قوه یا دو قوه نفسانى مورد ارزیابى قرار گرفته است.  
 
 
مؤلف جامع السعادات انگيزه خود را از تاليف كتاب به روشنى تبيين نكرده است، اما به نظر مى‌رسد كه رويكرد ايشان به اخلاق و عرفان نظرى و عملى كه از او در نگاه فرزندش (ملا احمد) عالمى عامل، عارفى واصل و حكيمى كامل ساخته و نيز فقدان به‌سامانى در نگاشته‌هاى اخلاقى پيش از ايشان، از عوامل اصلى اقدام او براى تاليف اين كتاب بوده است. مؤلف خود در تبيين عامل دوم (نابه‌سامانى نگاشته‌هاى پيشين) چنين آورده است: «...از آن‌جا كه (نظرگاه‌هاى فلاسفه و شريعت اسلامى در زمينه اخلاق) به صورت پراكنده و غيرمنسجم در موارد و جاهاى مختلف آمده، دسترسى به آن‌ها براى بسيارى دشوار شده است. ضرورى بود در يك دفتر فراهم آيد تا بهره جستن از آن‌ها براى همگان ميسر گردد. بدين خاطر من در اين كتاب گزيده خلاصه آنچه را كه از شريعت اسلامى و عارفان و فلاسفه در زمينه اخلاق رسيده، گرد آورده‌ام‌».
 
  
 
==وضعیت نشر==
 
==وضعیت نشر==
  
کتاب «معراج السعاده» نوشته ملا نراقی، فرزند محمدمهدی نراقی، خلاصه ای از جامع السعادات است تا همین مباحث اخلاقی با عباراتی واضح برای همه مورد استفاده باشد.
+
کتاب «[[معراج السعاده (کتاب)|معراج السعاده]]» نوشته [[ملا احمد نراقی]]، فرزند محمدمهدی نراقی، خلاصه ای از «جامع السعادات» است تا همین مباحث اخلاقی با عباراتی واضح برای همه مورد استفاده باشد.
  
جامع السعادات به تصحیح شیخ محمود بروجردی در 1312 در تهران چاپ سنگی شد. همچنین با تصحیح و تعلیقات سید محمد کلانتر همراه با مقدمه شیخ "محمدرضا مظفر" در [[نجف]] و در سه مجلد به چاپ رسیده است. این کتاب برای اولین بار توسط سید جلال الدین مجتبوی به فارسی ترجمه شده و در سه جلد (در 1377 ش) به چاپ رسیده است. گزیده‌ای از آن نیز بارها مستقلا چاپ شده است.
+
جامع السعادات به تصحیح شیخ محمود بروجردی در ۱۳۱۲ در تهران چاپ سنگی شد. همچنین با تصحیح و تعلیقات سید محمد کلانتر همراه با مقدمه "[[شیخ محمدرضا مظفر]]" در [[نجف]] و در سه مجلد به چاپ رسیده است. این کتاب برای اولین بار توسط سید جلال الدین مجتبوی به فارسی ترجمه شده و در سه جلد (در ۱۳۷۷ ش) به چاپ رسیده است. گزیده‌ای از آن نیز بارها مستقلا چاپ شده است.
 
 
همچنين اين كتاب در دو جلد به زبان عربي به همت انتشارات دارالتفسير [[قم]] در سال 1376 به چاپ رسیده است. جامع السعادت توسط انتشارات الزهرا در سال 1326 به چاپ رسیده است. سایر ناشرانی که به چاپ جامع السعادت پرداخته اند. شامل: موسسه اسماعیلیان در سال 1382.
 
 
 
* گنج معرفت در سال 1382.
 
* موسسه السیده المعصومه در سال 1384.
 
* ناشر حکمت در سال 1383.
 
  
 +
همچنین این کتاب در دو جلد به زبان عربی به همت انتشارات دارالتفسیر [[قم]] در سال ۱۳۷۶ و انتشارات الزهرا در سال ۱۳۲۶، موسسه اسماعیلیان در سال ۱۳۸۲، گنج معرفت در سال ۱۳۸۲ و ناشر حکمت در سال ۱۳۸۳ چاپ شده است.
 
==منابع==
 
==منابع==
*   دانشنامه جهان اسلام،مدخل "جامع السعادت" از نصراله حکمت.، بازیابی:20 اردیبهشت 1391
+
*[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "جامع السعادات" از نصراله حکمت.
 
+
*[http://book.tahoor.com/page.php?id=10594 کتابشناسی طهور، مدخل "جامع السعادات"]، بازیابی: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۱.
* [http://book.tahoor.com/page.php?id=10594 کتابشناسی طهور، مدخل "جامع السعادت"]،بازیابی:20 اردیبهشت 1391
+
==متن کتاب ==
 
+
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38847/ '''جامع السعادات''']
==متن کتاب جامع السعادات==
 
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38847/ جامع السعادات]
 
 
[[رده:منابع اخلاق اسلامی]]
 
[[رده:منابع اخلاق اسلامی]]
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۵۹

کتاب «جامع السعادات» از مهمترین آثار ملا محمدمهدی نراقی (م، ۱۲۰۹ ق)، مشتمل بر هر دو جنبه «عقلی نظری» و «دینی و عملی» اخلاق با سبک و اسلوبی ویژه است. مؤلف، تمام معارف اخلاقی را به صورت روایاتی که در جاهای مختلف پراکنده بوده و خلاصه ای از این شریعت و گزیده ای از آنچه که اهل حکمت و عرفان گفته اند، در این کتاب تألیف و تدوین کرده است.

جامع .jpg
نویسنده محمدمهدی نراقی
موضوع اخلاق اسلامی
زبان عربی
تعداد جلد ۳
مصحح محمد كلانتر

جامع السعادات

مؤلف

ملا محمدمهدی نراقی (۱۲۰۹-۱۱۲۸ ق)، فقیه، حکیم، ریاضیدان و عالم اخلاقی شیعه در قرن ۱۲ هجری و از شاگردان وحید بهبهانی و شیخ یوسف بحرانی بود.

ملا مهدی نراقی در اصفهان و نجف، علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق، به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری خط و زبان عبری و لاتین نزد عالمان یهودی با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن کتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت پیامبر اکرم ‌(صلی الله علیه و آله) نقل و ترجمه می‌کند.

وی در حوزه علمیه کاشان، کرسى درس و بحث بر پا مى دارد و از محضرش علماى بزرگى همچون سید محمدباقر شفتى (م، ۱۲۶۰)، حاج محمدابراهیم کلباسى (م، ۱۲۶۱) و فرزندش ملا احمد نراقى (م، ۱۲۴۵ ق) و دیگران استفاده نموده‌اند. ملا مهدى نراقى علاوه بر «جامع السعادات»، آثار متعددی در علوم مختلف اسلامی دارد، از جمله: لوامع الاحکام، معتمد الشیعه، انیس التجار، تجرید الاصول، جامع الافکار و فاقد الانظار و... .

انگیزه نگارش

مؤلف جامع السعادات انگیزه خود را از تألیف کتاب به روشنى تبیین نکرده است، اما به نظر مى‌رسد که رویکرد ایشان به اخلاق و عرفان نظرى و عملى که از او در نگاه فرزندش (ملا احمد نراقی) عالمى عامل، عارفى واصل و حکیمى کامل ساخته، و نیز فقدان به‌سامانى در نگاشته‌هاى اخلاقى پیش از ایشان، از عوامل اصلى اقدام او براى تالیف این کتاب بوده است. مؤلف خود در تبیین عامل دوم (نابه‌سامانى نگاشته‌هاى پیشین) چنین آورده است: «... از آن‌جا که (نظرگاه‌هاى فلاسفه و شریعت اسلامى در زمینه اخلاق) به صورت پراکنده و غیرمنسجم در موارد و جاهاى مختلف آمده، دسترسى به آن‌ها براى بسیارى دشوار شده است. ضرورى بود در یک دفتر فراهم آید تا بهره جستن از آن‌ها براى همگان میسر گردد. بدین خاطر من در این کتاب گزیده خلاصه آنچه را که از شریعت اسلامى و عارفان و فلاسفه در زمینه اخلاق رسیده، گرد آورده‌ام‌».

معرفى اجمالی کتاب

«جامع السعادات»، جامع ترین کتابی است که متأخران در علم اخلاق نوشته اند. از آنجا که عالمان دینی با وجود تعالیم اخلاقی (قرآن و روایات) خود را از تألیفی مستقل در باب اخلاق، بی نیاز می دیدند و معتقد بودند که با ظهور اسلام، نکته های اخلاقی به تفصیل تبیین شده، ولی مولف این کتاب، تمام این تعالیم و معارف اخلاقی را به صورت اخبار و روایاتی که در جاهای مختلف پراکنده و دستیابی به آنها برای همه ممکن نبود و خلاصه ای از این شریعت و گزیده ای از آنچه که اهل حکمت و عرفان گفته اند، در اینجا، جمع آوری و تدوین کرده است. در واقع این کتاب مشتمل بر هر دو جنبه «عقلی نظری، فلسفی» و «دینی و علمی» با سبک و اسلوبی ویژه است.

درباره میزان موفقیت مؤلف در به سامان دادن دانش اخلاق، مرحوم مظفر معتقد است که پیش از علامه نراقى با صرف نظر از پیشوایان این دانش، یعنى ابن مسکویه و ملا محسن فیض کاشانى، کتاب جامعى به سان جامع‌السعادات که بر بنیاد علمى و فلسفى تکیه داشته باشد، پدید نیامده است.

مرحوم نراقى خود در مقدمه کتاب بر این نکته پاى فشرده که مى‌خواهد میان آنچه از شریعت اسلامى در زمینه اخلاق رسیده با آنچه عارفان و فیلسوفان بیان کرده‌اند آمیزه‌اى فراهم آورد. از این رو کاملاً طبیعى است که در جاى جاى کتاب جامع السعادات استشهاد به آیات و روایات موج زند. این استشهاد براى تبیین مفهوم فضیلت‌ یا رذیلت، اقسام آن و انگیزه‌ها یا داده‌هاى علاج و... انجام گرفته است.

اهمیت کتاب جامع السعادات بیشتر از این حیث است که مؤلف خلقیاتی برجسته و روحیه‌ای سرشار از ایمان داشته و اهل عمل صالح بوده است و سرّ اقبال به جامع السعادات در روح ایمانی است که از قرائت آن هویدا می‌گردد، در حالی که از لحاظ علمی از برخی کتب متداول که فاقد ذوق و معنویت جامع السعادات‌اند چیز بیشتری ندارد. به طور کلی در کتاب‌های اخلاق قبل از جامع السعادات یا صرفا جنبه‌های عقلی نظری و فلسفی منظور بوده (همانند السعادة، الاسعاد، تهذیب‌الاخلاق و اخلاق ناصری) یا جنبه‌های دینی و عملی غلبه داشته است (مانند احیاء علوم الدین، کیمیای سعادت و المحجة البیضاء)؛ اما کتاب جامع السعادات مشتمل بر هر دو جنبه با سبک و اسلوبی ویژه است.

محتوای کتاب

کتاب «جامع السعادات» در سه باب تنظیم شده است:

  • در باب نخست، مباحث مقدماتى شامل تجرد نفس، امکان تربیت اخلاقى، مفهوم خیر و سعادت و... آمده است.
  • در باب دوم، مطالبى تحت عنوان اقسام اخلاق، تقسیم بندى قواى نفسانى و چهار قسم اصلى فضایل (حکمت، عفت، شجاعت و عدالت)، مفهوم فضیلت، رذیله و... بیان شده است.
  • باب سوم - که عمده‌ترین مباحث کتاب را تشکیل مى‌دهد - در چهار فصل تنظیم شده است: در فصل نخست، مفهوم قوه عاقله و رذایل برخاسته از این قوه همچون شک، شرک، وسواس و... آمده است. در فصل دوم، مفهوم قوه غضبیه و رذایل مربوط به آن همچون: خوف، غضب، عُجب، کبر و... تبیین شده است. فصل سوم به قوه شهویه و رذایل برخاسته از آن همچون حب دنیا، حرص، طمع، بخل و... اختصاص یافته است. و در فصل چهارم فضایل و رذایل مرتبط با هر سه قوه یا دو قوه نفسانى مورد ارزیابى قرار گرفته است.

وضعیت نشر

کتاب «معراج السعاده» نوشته ملا احمد نراقی، فرزند محمدمهدی نراقی، خلاصه ای از «جامع السعادات» است تا همین مباحث اخلاقی با عباراتی واضح برای همه مورد استفاده باشد.

جامع السعادات به تصحیح شیخ محمود بروجردی در ۱۳۱۲ در تهران چاپ سنگی شد. همچنین با تصحیح و تعلیقات سید محمد کلانتر همراه با مقدمه "شیخ محمدرضا مظفر" در نجف و در سه مجلد به چاپ رسیده است. این کتاب برای اولین بار توسط سید جلال الدین مجتبوی به فارسی ترجمه شده و در سه جلد (در ۱۳۷۷ ش) به چاپ رسیده است. گزیده‌ای از آن نیز بارها مستقلا چاپ شده است.

همچنین این کتاب در دو جلد به زبان عربی به همت انتشارات دارالتفسیر قم در سال ۱۳۷۶ و انتشارات الزهرا در سال ۱۳۲۶، موسسه اسماعیلیان در سال ۱۳۸۲، گنج معرفت در سال ۱۳۸۲ و ناشر حکمت در سال ۱۳۸۳ چاپ شده است.

منابع

متن کتاب

جامع السعادات