سیوطی

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

جلال الدین عبدالرحمان سیوطی، عالم شافعی قرن نهم و دهم است. سیوطی در اواخر دوران شکوفایی علمی در مصر یعنی از زمان سقوط خلافت عباسی تا اوایل قرن دهم می زیست.

معرفی اجمالی[ویرایش]

جلال الدین سیوطی عبدالرحمان بن ابی بکربن محمد یا ابوبکر محمد جلال الدین سیوطی مکنی به ابوالفضل از اکابر علمای عامه است.

اساتید[ویرایش]

وی نزد علمای بزرگ از جمله ابوالعباس شمنی و علم الدین منادی و محیی الدین کافیجی به تحصیل علوم دینی پرداخت و در اکثر علوم متداول بخصوص در فقه و حدیث و تفسیر و معانی و بیان و بدیع و نحو و لغت تبحر یافت.

تالیفات[ویرایش]

از جمله تألیفات او:

  1. آداب السلوک
  2. آداب القاضی
  3. الاتقان فی علوم القرآن
  4. اتمام النعمة فی اختصاص الاسلام بهذه الامة
  5. الاساس فی فضل بنی العباس
  6. اسباب الحدیث
  7. اسباب النزول (لباب النقول فی اسباب النزول)
  8. اسعاف المبطاء فی رجال الموطاء. (موطاء امام مالک) این کتاب یک مرتبه در حیدرآباد هند و بار دیگر در دهلی با سنن ابن ماجه به چاپ رسیده است.
  9. الاشباه والنظایر فی الفروع در فقه شافعی. این کتاب در مکه چاپ شده است.
  10. الاشباه والنظایر النحویة. این کتاب در حیدرآباد به چاپ رسیده است.
  11. اصول النحو. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده.
  12. افهام القرآن
  13. الاقتراح فی علم اصول النحو. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده.
  14. الاکلیل فی استنباط التنزیل. این کتاب در دهلی در حاشیه کتاب جامع البیان معین الدین ایجی صفدی به چاپ رسیده است.
  15. الالفیة در مصطلحات. این کتاب در مصر چاپ شده است.
  16. انموذج اللبیب فی خصائص الحبیب.
  17. انوار السعادة
  18. الاوج فی خبر عوج
  19. البارع فی اقطاع الشارع
  20. بشری الکئیب بلقاء الحبیب. این کتاب در حاشیه کتاب شرح الصدور خود سیوطی در قاهره به چاپ رسیده است.
  21. بغیةالوعاة فی طبقات اللغویین والنحاة و این تلخیص کتاب طبقات کبرای خود اوست و در قاهره چاپ شده است.
  22. البهجة المرضیة فی شرح الالفیة. در این کتاب الفیه ابن مالک شرح شده است و همین کتاب است که بنام سیوطی معروف است.
  23. تاریخ الخلفاء. این کتاب در لاهور و دهلی و کلکته و قاهره و دمشق چاپ شده است.
  24. تبییض الصحیفة فی مناقب الامام ابی حنیفه. این کتاب با هشت رساله دیگر از همین مؤلف یکجا در حیدرآباد چاپ شده است.
  25. ترجمان القرآن فی تفسیر المسند. این کتاب در قاهره چاپ شده است.
  26. تزیین الارائک فی ارساله (ص) الی الملائک.
  27. تشنیف الارکان فی انه لیس فی الامکان ابدع مماکان.
  28. التعریف بآداب التألیف.
  29. تفسیر الجلالین. وی در 22 سالگی تفسیر جلال الدین محمد احمد را که تا سوره کهف نوشته و با تمام آن موفق نشده بود، تکمیل کرد و به همان شیوه تا آخر سوره های قرآن را تفسیر نمود. این تفسیر بنام جلالین خوانده شده و بارها به چاپ رسیده است.
  30. تناسق الدرر فی تناسب السور.
  31. تنزیه الاعتقاد عن الحلول والاتحاد.
  32. تنزیه الانبیاء عن تشبیه الاغبیاء.
  33. تنویر الحلک فی امکان رؤیة النبی والملک.
  34. الجامع الصغیر.
  35. الجامع الکبیر.
  36. جمع الجوامع. این کتاب به سال 1327 هـ.ق در دو مجلد در مصر چاپ شده است. شرحی بر آن بنام همعالهوامع نوشته اند که به شماره 3152 در کتابخانه مدرسه سپهسالار جدید تهران موجود است.
  37. حاشیه تفسیر بیضاوی.
  38. حاشیه شرح الفیه ابن عقیل، بنام السیف الثقیل.
  39. الخصائص الکبری در خصایص پیغمبر. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده است.
  40. الدرر فی الادعیة والاحراز.
  41. الدرر المنتشرة فی الاحادیث المشتهرة. این کتاب با کتاب الفتاوی الحدیثة ابن حجر هیثمی در قاهره چاپ شده است.
  42. الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. این کتاب در شش جلد در قاهره چاپ شده است.
  43. الدر النثیر فی تلخیص نهایة ابن الاثیر
  44. الدلائل فی معرفة الاوایل.
  45. ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی
  46. ذم زیارة الامراء
  47. ذم القضاء
  48. الزیدة
  49. سهام الاصابة
  50. شرح الصدور بشرح احوال القبور
  51. شرح عقود الجمان
  52. طبقات الحفاظ
  53. طبقات الشافعیة
  54. طبقات الصغری
  55. طبقات الکبری
  56. طبقات المفسرین
  57. فتح الجلیل للعبد الذلیل
  58. الفتح القریب بشواهد مغنی اللبیب
  59. کشف اللبس فی حدیث رد الشمس
  60. کفایة الطالب
  61. اللئالی المصنوعة فی الاحادیث الموضوعة
  62. لباب النقول فی اسباب النزول
  63. متشابه القرآن
  64. مجمع البحرین و مطلع البدرین که تفسیری است بزرگ
  65. المرقاة العلیة فی شرح الاسماء النبویة
  66. المزهر فی علوم اللغة
  67. مسالک الحنفاء فی والدی المصطفی
  68. المطالع السعیدة
  69. مفحمات الاقران فی مبهمات القرآن
  70. المقامات
  71. نزهة الجلساء فی اشعار النساء
  72. صون المنطق والکلام عن المنطق والکلام. این کتاب بضمیمه مختصر کتاب نصیحة اهل ایمان فی الرد علی منطق یونان ابن تیمیة در قاهره به چاپ رسیده است.

ولادت سیوطی شب یکشنبه اول رجب 849 هـ.ق و وفات او به سال 910 یا 911 در قاهره اتفاق افتاد. (کشف الظنون حاجی خلیفه) (روضات الجنات) (قاموس الاعلام ترکی) (معجم المطبوعات) (فهرست مدرسه سپهسالار تهران) (ریحانة الادب، ج2، ص277 و 280)

هدف از تألیف کتب[ویرایش]

با نگاهی به عنوانهای تالیفات سیوطی در علوم قرآن و حتی دیگر علوم مشاهده می کنیم که هدف سیوطی، تاسیس یک مکتب علمی پیشرفته در فنون مختلف بوده است و این حقیقتی است که در تالیف او هویداست؛ به نحوی که هر یک از آن فنون یک فن کامل به شمار می رود که در آن مسائل کلان و خرد جمع آوری شده و این چیزی است که در فهرست کتب قرآنی او به طور واضح مشاهده می شود.

هر یک از آن تالیفات به مثابه یک حلقه مکمل برای دیگر حلقه هاست و مجموع آنها تشکیل دهنده یک فن کامل در علوم قرآن به شمار می رود. سیوطی خود در مقدمه کتاب قطف الازهار به این نکته اشاره می کند. این مقدمه بهترین نمونه ای است که بیانگر تلاش سیوطی در این زمینه است. در آنجا به کیفیت مکمل بودن برخی از کتاب ها برای برخی دیگر اشاره کرده است و گفته است: خداوندی که ستایش و حمد مخصوص اوست، بر من منت نهاد به این که در علوم قرآن و حقایق آن تحقیق کنم و اسرار و وقایع آن را جستجو نمایم. تا بدانجا که در آن علوم کتابهای مختلفی پدید آوردم؛ از جمله: تفسیر ترجمان القران که اسناد آن متصل به رسول خدا و اصحابی است که او را درک کرده و وحی و قرآن و تفسیر و تاویل را از او فراگرفته اند و اگر این تفسیری که بدان اشارت شد، صرف نقل بوده. نکات بیانی و اعرابی دربر نداشت، [در عوض] به دنبال آن کتب دیگری را به رشته تحریر درآوردم که مشتمل بر آن نکات بود؛ از آن جمله: کتاب الاتقان فی علوم القرآن که به منزله مقدمه مفسرین به شمار می رود و غالب اصول [تفسیری] در آن آمده است.

منابع[ویرایش]