مداحی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(یک نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۳: سطر ۳:
 
{{مدخل دائرة المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}}
 
{{مدخل دائرة المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}}
  
مداحان [[اهل البیت|اهل بيت]]، كه با ذكر مصيبت و ذكر فضايل خاندان [[وحی|وحى]] مجالس حسينى را گرم و اشك عاشقانه [[شیعه|شيعيان]] آل الله را جارى مى‌سازند، از عوامل مهم بقاء فرهنگ‌ عاشورايند.
+
مداحان [[اهل البیت|اهل بیت]]، که با ذکر مصیبت و ذکر فضایل خاندان [[وحی|وحى]] مجالس حسینى را گرم و اشک عاشقانه [[شیعه|شیعیان]] آل الله را جارى مى‌سازند، از عوامل مهم بقاء فرهنگ‌ عاشورایند.
  
مداح، در اصطلاح شيعى به كسانى گفته مى‌شود كه در ايام ولادت ها و شهادت هاى [[ائمه اطهار|ائمه‌ اطهار]] علیهم السلام در مجالس جشن و عزا به خواندن اشعارى در فضايل و [[مناقب]] محمد و آل محمد، يا در مظلوميت آنان مى‌پردازند ولى اغلب، به [[مرثیه|مرثيه]] خوانان [[امام حسین علیه السلام|حسينى]] گفته ‌مى‌شود كه با خواندن شعر مرثيه و ذكر مصيبت، اهل مجلس را مى‌گريانند.
+
== تعریف مداحی ==
 +
مداح، در اصطلاح شیعى به کسانى گفته مى‌شود که در ایام ولادت ها و شهادت هاى [[ائمه اطهار|ائمه‌ اطهار]] علیهم السلام در مجالس جشن و عزا به خواندن اشعارى در فضایل و [[مناقب]] محمد و آل محمد، یا در مظلومیت آنان مى‌پردازند ولى اغلب، به [[مرثیه|مرثیه]] خوانان [[امام حسین علیه السلام|حسینى]] گفته ‌مى‌شود که با خواندن شعر مرثیه و ذکر مصیبت، اهل مجلس را مى‌گریانند.
  
«مداح: روضه‌خوانى كه ايستاده در پيش منبر به شعر، مدايح اهل بيت و مصائب آنان را خواند، آن كه ‌ايستاده در كنار منبر در مجالس [[روضه خوانی|روضه خوانى]] يا روان در كوى و بازار، اشعار مدايح‌ اهل بيت را به آواز بخواند».<ref>لغت نامه، دهخدا.</ref>
+
«مداح: روضه‌خوانى که ایستاده در پیش منبر به شعر، مدایح اهل بیت و مصائب آنان را خواند، آن که ‌ایستاده در کنار منبر در مجالس [[روضه خوانی|روضه خوانى]] یا روان در کوى و بازار، اشعار مدایح‌ اهل بیت را به آواز بخواند».<ref>لغت نامه، دهخدا.</ref>
  
مداحى اهل بيت و [[نوحه]] خوانى در سوگ آنان، از جمله كارهايى است كه حادثه ‌[[روز عاشورا|عاشورا]] را زنده نگه داشته است. [[ائمه اطهار|ائمه]] نيز از مداحان و ذاكران، تقدير و تشويق مى‌كردند، صله مى‌دادند، دعا مى‌كردند و براى اين كار، فضيلت و ثواب بسيار مى‌شمردند.
+
== اهمیت مداحی ==
 +
مداحى اهل بیت و [[نوحه]] خوانى در سوگ آنان، از جمله کارهایى است که حادثه ‌[[روز عاشورا|عاشورا]] را زنده نگه داشته است. [[ائمه اطهار|ائمه]] نیز از مداحان و ذاکران، تقدیر و تشویق مى‌کردند، صله مى‌دادند، دعا مى‌کردند و براى این کار، فضیلت و ثواب بسیار مى‌شمردند.
  
[[امام صادق علیه السلام|امام ‌صادق‌]] علیه السلام فرموده است: «الحمدلله الذى جعل فى الناس من يفد الينا و يمدحنا و يرثى ‌لنا»،<ref>وسائل الشيعه، ج 10، ص 469.</ref> خدا را سپاس كه در ميان مردم، كسانى را قرار داده كه به سوى ما مى‌آيند و ما را مدح و مرثيه مى‌گويند.
+
[[امام صادق علیه السلام|امام ‌صادق‌]] علیه السلام فرموده است: «الحمدلله الذى جعل فى الناس من یفد الینا و یمدحنا و یرثى ‌لنا»،<ref>وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۶۹.</ref> خدا را سپاس که در میان مردم، کسانى را قرار داده که به سوى ما مى‌آیند و ما را مدح و مرثیه مى‌گویند.
  
و حضرت [[امام رضا]] علیه السلام در تشويق [[دعبل خزاعی|دعبل]] به مرثيه خوانى در ايام عزاى‌ حسينى فرمود: «يا دعبل! احب ان تنشدنى شعرا فان هذه الايام حزن كانت علينا اهل البيت‌»<ref>جامع احاديث الشيعه، ج 12، ص 567.</ref> اى دعبل، دوست دارم برايم شعر بسرايى و بخوانى، چون اين روزها، روزهاى اندوه ما اهل بيت است.
+
و حضرت [[امام رضا]] علیه السلام در تشویق [[دعبل خزاعی|دعبل]] به مرثیه خوانى در ایام عزاى‌ حسینى فرمود: «یا دعبل! احب ان تنشدنى شعرا فان هذه الایام حزن کانت علینا اهل البیت‌»<ref>جامع احادیث الشیعه، ج ۱۲، ص ۵۶۷.</ref> اى دعبل، دوست دارم برایم شعر بسرایى و بخوانى، چون این روزها، روزهاى اندوه ما اهل بیت است.
  
همين گونه مجالس و برنامه‌ها، آن شهادت عظيم و حادثه ‌شگفت را با مرور اين همه سال، همچنان زنده نگهداشته و به بركت آن نيز، [[دین|دين]] و احساسات دينى و انس و آشنايى مردم با خط اهل بيت زنده مانده است. به تعبير [[امام‌ خمينى‌]] قدس سره‌: «روضه [[سیدالشهدا]]، براى حفظ مكتب سيدالشهدا است... اين گريه‌ها و اين روضه‌ها حفظ كرده مكتب را».<ref>صحيفه نور، ج ص 69.</ref>
+
همین گونه مجالس و برنامه‌ها، آن شهادت عظیم و حادثه ‌شگفت را با مرور این همه سال، همچنان زنده نگهداشته و به برکت آن نیز، [[دین|دین]] و احساسات دینى و انس و آشنایى مردم با خط اهل بیت زنده مانده است. به تعبیر [[امام خمینی|امام‌ خمینى‌]] قدس سره‌: «روضه [[سیدالشهدا]]، براى حفظ مکتب سیدالشهدا است... این گریه‌ها و این روضه‌ها حفظ کرده مکتب را».<ref>صحیفه نور، ج ۸، ص ۶۹.</ref>
  
مداحى، نوعى الگو دادن به مخاطبان و شخصيت ‌پردازى اجتماعى و الگويى براى جامعه ارزشى است، سنگرى براى پراكندن و نشر فضيلت ها در قالبى مؤثر و فراگير نسبت به همه است و مداحان به خاطر اهميت كارشان در جامعه و در شكل دهى افكار و عواطف، نقش مهمى دارند و فلسفه اساسى مداحى، ترويج‌ خوبي ها و تبيين روحيه‌هاى والاى شهيدان [[کربلا|كربلا]] و دميدن روح تعهد و حماسه در [[شيعه]] است و يك عشق و ايمان است، نه يك حرفه و شغل.
+
مداحى، نوعى الگو دادن به مخاطبان و شخصیت ‌پردازى اجتماعى و الگویى براى جامعه ارزشى است، سنگرى براى پراکندن و نشر فضیلت ها در قالبى مؤثر و فراگیر نسبت به همه است و مداحان به خاطر اهمیت کارشان در جامعه و در شکل دهى افکار و عواطف، نقش مهمى دارند و فلسفه اساسى مداحى، ترویج‌ خوبی ها و تبیین روحیه‌هاى والاى شهیدان [[کربلا|کربلا]] و دمیدن روح تعهد و حماسه در [[شیعه]] است و یک عشق و ایمان است، نه یک حرفه و شغل.
  
به تعبير [[سید علی حسینی خامنه ای|آيت الله خامنه‌اى]]: «جامعه مداح و ذاكر و ستايشگران اهل بيت، طبقه‌اى هستند كه در سايه اين روش، بيشترين تاثير را در تعميق فرهنگ و معارف اسلامى در ذهن مردم دارند... قضيه، فقط قضيه شعر خوانى نيست. مساله، مساله پراكندن مدايح و فضايل و حقايق در قالبى است كه‌ براى همه شنوندگان، قابل فهم و درك باشد و در دل آنها تاثير بگذارد».<ref>ستودگان و ستايشگران، ص 30 و 31. اين كتاب كه مجموعه‌اى برگرفته از سخنان آيت الله خامنه‌اى در ديدارهاى‌ مكرر با وعاظ و مداحان و شاعران و... است، بر محور مداحى و روضه خوانى و مرثيه سرايى و... است و براى مداحان‌ و ذاكران و شاعران اهل بيت، نكات بسيار سودمندى دارد، نشر «حوزه هنرى‌»، 1372.</ref>
+
به تعبیر [[سید علی حسینی خامنه ای|آیت الله خامنه‌اى]]: «جامعه مداح و ذاکر و ستایشگران اهل بیت، طبقه‌اى هستند که در سایه این روش، بیشترین تاثیر را در تعمیق فرهنگ و معارف اسلامى در ذهن مردم دارند... قضیه، فقط قضیه شعر خوانى نیست. مساله، مساله پراکندن مدایح و فضایل و حقایق در قالبى است که‌ براى همه شنوندگان، قابل فهم و درک باشد و در دل آنها تاثیر بگذارد».<ref>ستودگان و ستایشگران، ص ۳۰ و ۳۱. این کتاب که مجموعه‌اى برگرفته از سخنان آیت الله خامنه‌اى در دیدارهاى‌ مکرر با وعاظ و مداحان و شاعران و... است، بر محور مداحى و روضه خوانى و مرثیه سرایى و... است و براى مداحان‌ و ذاکران و شاعران اهل بیت، نکات بسیار سودمندى دارد، نشر «حوزه هنرى‌»، ۱۳۷۲.</ref>
  
مداحان، به لحاظ آن كه كارشان بر عنصر «صدا»، «شعر»، «اجرا» و «مخاطب‌» متكى‌ است، بايد هر چه بيشتر نسبت به آموزش ديدن هاى لازم، پختگى اجرا، تمرين پيوسته، گزينش شعرهاى خوب و پرمعنى و زيبا و بديع و ولايى، مطالعه مقتل هاى معتبر و منابع ‌تاريخى، تكيه روى اشعار و مطالب اخلاقى، فكرى و عقيدتى، پرهيز از [[غلو]] و مبالغه و گفتن حرف هاى اغراق آميز و غيرقابل قبول كه اثر منفى دارد، اهتمام ورزند.
+
== وظایف و رسالت مداحان ==
 +
مداحان، به لحاظ آن که کارشان بر عنصر «صدا»، «شعر»، «اجرا» و «مخاطب‌» متکى‌ است، باید هر چه بیشتر نسبت به آموزش دیدن هاى لازم، پختگى اجرا، تمرین پیوسته، گزینش شعرهاى خوب و پرمعنى و زیبا و بدیع و ولایى، مطالعه مقتل هاى معتبر و منابع ‌تاریخى، تکیه روى اشعار و مطالب اخلاقى، فکرى و عقیدتى، پرهیز از [[غلو]] و مبالغه و گفتن حرف هاى اغراق آمیز و غیرقابل قبول که اثر منفى دارد، اهتمام ورزند.
  
از [[دروغ]] و تصنع و بازار گرمى بپرهيزند، خلوص و صداقت و مناعت طبع را فراموش نكنند، نوكرى‌ [[امام حسین علیه السلام|ابا عبدالله الحسين]] و [[اخلاص]] نسبت به آن حضرت را از ياد نبرند و از آنجا كه شعر خوب‌ از نظر مضمون، قالب و تعبير در دلها و افكار، تاثير ماندگار مى‌گذارد، در شناخت و مطالعه و انتخاب شعرهاى پخته و عميق و زيبا بكوشند تا بهتر بتوانند در اين سمت، به ‌ترسيم چهره الگوهاى كمال و اسوه‌هاى پاكى، يعنى [[عصمت|معصومين‌]] علیهم السلام بپردازند و خود نيز الگوى اخلاق و تعهد باشند.
+
از [[دروغ]] و تصنع و بازار گرمى بپرهیزند، خلوص و صداقت و مناعت طبع را فراموش نکنند، نوکرى‌ [[امام حسین علیه السلام|ابا عبدالله الحسین]] و [[اخلاص]] نسبت به آن حضرت را از یاد نبرند و از آنجا که شعر خوب‌ از نظر مضمون، قالب و تعبیر در دلها و افکار، تاثیر ماندگار مى‌گذارد، در شناخت و مطالعه و انتخاب شعرهاى پخته و عمیق و زیبا بکوشند تا بهتر بتوانند در این سمت، به ‌ترسیم چهره الگوهاى کمال و اسوه‌هاى پاکى، یعنى [[عصمت|معصومین‌]] علیهم السلام بپردازند و خود نیز الگوى اخلاق و تعهد باشند.
  
 
رسالت مقدس مداحان در عصر حاضر عبارتست از:  
 
رسالت مقدس مداحان در عصر حاضر عبارتست از:  
  
*استفاده شايسته از عواطف پاك مردم و جهت دادن به آنها در مسير پاكى و [[تزکیه نفس|تهذيب]] و تقوا.
+
*استفاده شایسته از عواطف پاک مردم و جهت دادن به آنها در مسیر پاکى و [[تزکیه نفس|تهذیب]] و تقوا.
*تعميق محبت ها و عشق هاى درونى به انسان هاى اسوه و پاك.
+
*تعمیق محبت ها و عشق هاى درونى به انسان هاى اسوه و پاک.
*روشنگرى افكار جامعه و هدايت به ارزش ها و خوبي ها و تقويت [[ایمان|ايمان]] مردم.
+
*روشنگرى افکار جامعه و هدایت به ارزش ها و خوبی ها و تقویت [[ایمان|ایمان]] مردم.
*حفظ و اشاعه فرهنگ [[شهادت]] از طريق ياد شهداى [[كربلا]] و شهداى انقلاب و جنگ و طرح معارف [[اسلام]] و انقلاب و خط امام و رهبرى و مسئوليت هاى ‌اجتماعى.
+
*حفظ و اشاعه فرهنگ [[شهادت]] از طریق یاد شهداى [[کربلا]] و شهداى انقلاب و جنگ و طرح معارف [[اسلام]] و انقلاب و خط امام و رهبرى و مسئولیت هاى ‌اجتماعى.
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۵۷


Icon-encycolopedia.jpg

این صفحه مدخلی از کتاب فرهنگ عاشورا است

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


مداحان اهل بیت، که با ذکر مصیبت و ذکر فضایل خاندان وحى مجالس حسینى را گرم و اشک عاشقانه شیعیان آل الله را جارى مى‌سازند، از عوامل مهم بقاء فرهنگ‌ عاشورایند.

تعریف مداحی

مداح، در اصطلاح شیعى به کسانى گفته مى‌شود که در ایام ولادت ها و شهادت هاى ائمه‌ اطهار علیهم السلام در مجالس جشن و عزا به خواندن اشعارى در فضایل و مناقب محمد و آل محمد، یا در مظلومیت آنان مى‌پردازند ولى اغلب، به مرثیه خوانان حسینى گفته ‌مى‌شود که با خواندن شعر مرثیه و ذکر مصیبت، اهل مجلس را مى‌گریانند.

«مداح: روضه‌خوانى که ایستاده در پیش منبر به شعر، مدایح اهل بیت و مصائب آنان را خواند، آن که ‌ایستاده در کنار منبر در مجالس روضه خوانى یا روان در کوى و بازار، اشعار مدایح‌ اهل بیت را به آواز بخواند».[۱]

اهمیت مداحی

مداحى اهل بیت و نوحه خوانى در سوگ آنان، از جمله کارهایى است که حادثه ‌عاشورا را زنده نگه داشته است. ائمه نیز از مداحان و ذاکران، تقدیر و تشویق مى‌کردند، صله مى‌دادند، دعا مى‌کردند و براى این کار، فضیلت و ثواب بسیار مى‌شمردند.

امام ‌صادق‌ علیه السلام فرموده است: «الحمدلله الذى جعل فى الناس من یفد الینا و یمدحنا و یرثى ‌لنا»،[۲] خدا را سپاس که در میان مردم، کسانى را قرار داده که به سوى ما مى‌آیند و ما را مدح و مرثیه مى‌گویند.

و حضرت امام رضا علیه السلام در تشویق دعبل به مرثیه خوانى در ایام عزاى‌ حسینى فرمود: «یا دعبل! احب ان تنشدنى شعرا فان هذه الایام حزن کانت علینا اهل البیت‌»[۳] اى دعبل، دوست دارم برایم شعر بسرایى و بخوانى، چون این روزها، روزهاى اندوه ما اهل بیت است.

همین گونه مجالس و برنامه‌ها، آن شهادت عظیم و حادثه ‌شگفت را با مرور این همه سال، همچنان زنده نگهداشته و به برکت آن نیز، دین و احساسات دینى و انس و آشنایى مردم با خط اهل بیت زنده مانده است. به تعبیر امام‌ خمینى‌ قدس سره‌: «روضه سیدالشهدا، براى حفظ مکتب سیدالشهدا است... این گریه‌ها و این روضه‌ها حفظ کرده مکتب را».[۴]

مداحى، نوعى الگو دادن به مخاطبان و شخصیت ‌پردازى اجتماعى و الگویى براى جامعه ارزشى است، سنگرى براى پراکندن و نشر فضیلت ها در قالبى مؤثر و فراگیر نسبت به همه است و مداحان به خاطر اهمیت کارشان در جامعه و در شکل دهى افکار و عواطف، نقش مهمى دارند و فلسفه اساسى مداحى، ترویج‌ خوبی ها و تبیین روحیه‌هاى والاى شهیدان کربلا و دمیدن روح تعهد و حماسه در شیعه است و یک عشق و ایمان است، نه یک حرفه و شغل.

به تعبیر آیت الله خامنه‌اى: «جامعه مداح و ذاکر و ستایشگران اهل بیت، طبقه‌اى هستند که در سایه این روش، بیشترین تاثیر را در تعمیق فرهنگ و معارف اسلامى در ذهن مردم دارند... قضیه، فقط قضیه شعر خوانى نیست. مساله، مساله پراکندن مدایح و فضایل و حقایق در قالبى است که‌ براى همه شنوندگان، قابل فهم و درک باشد و در دل آنها تاثیر بگذارد».[۵]

وظایف و رسالت مداحان

مداحان، به لحاظ آن که کارشان بر عنصر «صدا»، «شعر»، «اجرا» و «مخاطب‌» متکى‌ است، باید هر چه بیشتر نسبت به آموزش دیدن هاى لازم، پختگى اجرا، تمرین پیوسته، گزینش شعرهاى خوب و پرمعنى و زیبا و بدیع و ولایى، مطالعه مقتل هاى معتبر و منابع ‌تاریخى، تکیه روى اشعار و مطالب اخلاقى، فکرى و عقیدتى، پرهیز از غلو و مبالغه و گفتن حرف هاى اغراق آمیز و غیرقابل قبول که اثر منفى دارد، اهتمام ورزند.

از دروغ و تصنع و بازار گرمى بپرهیزند، خلوص و صداقت و مناعت طبع را فراموش نکنند، نوکرى‌ ابا عبدالله الحسین و اخلاص نسبت به آن حضرت را از یاد نبرند و از آنجا که شعر خوب‌ از نظر مضمون، قالب و تعبیر در دلها و افکار، تاثیر ماندگار مى‌گذارد، در شناخت و مطالعه و انتخاب شعرهاى پخته و عمیق و زیبا بکوشند تا بهتر بتوانند در این سمت، به ‌ترسیم چهره الگوهاى کمال و اسوه‌هاى پاکى، یعنى معصومین‌ علیهم السلام بپردازند و خود نیز الگوى اخلاق و تعهد باشند.

رسالت مقدس مداحان در عصر حاضر عبارتست از:

  • استفاده شایسته از عواطف پاک مردم و جهت دادن به آنها در مسیر پاکى و تهذیب و تقوا.
  • تعمیق محبت ها و عشق هاى درونى به انسان هاى اسوه و پاک.
  • روشنگرى افکار جامعه و هدایت به ارزش ها و خوبی ها و تقویت ایمان مردم.
  • حفظ و اشاعه فرهنگ شهادت از طریق یاد شهداى کربلا و شهداى انقلاب و جنگ و طرح معارف اسلام و انقلاب و خط امام و رهبرى و مسئولیت هاى ‌اجتماعى.

پانویس

  1. لغت نامه، دهخدا.
  2. وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۶۹.
  3. جامع احادیث الشیعه، ج ۱۲، ص ۵۶۷.
  4. صحیفه نور، ج ۸، ص ۶۹.
  5. ستودگان و ستایشگران، ص ۳۰ و ۳۱. این کتاب که مجموعه‌اى برگرفته از سخنان آیت الله خامنه‌اى در دیدارهاى‌ مکرر با وعاظ و مداحان و شاعران و... است، بر محور مداحى و روضه خوانى و مرثیه سرایى و... است و براى مداحان‌ و ذاکران و شاعران اهل بیت، نکات بسیار سودمندى دارد، نشر «حوزه هنرى‌»، ۱۳۷۲.

منبع

جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف.