مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

شهید مصطفی چمران: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (مهدی موسوی صفحهٔ شهید دکتر مصطفی چمران را به شهید مصطفی چمران که تغییرمسیر بود منتقل کرد)
 
(۴ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 +
{{خوب}}
 
{{منبع الکترونیکی معتبر}}
 
{{منبع الکترونیکی معتبر}}
  
دکتر مصطفي چمران در هيجدهم اسفند ماه 1311 در يک خانواده مذهبي در تهران چشم به جهان گشود.
+
دکتر مصطفی چمران از شهدای بزرگ دفاع مقدس بود. وی در شکل‌گیری تشکلهای دانشجویی ضد رژیم پهلوی و به خصوص انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا نقش اساسی داشت و نیز یکی از حامیان اصلی مقاومت در [[لبنان]] و [[فلسطین|فلسطین]] علیه [[اسرائیل|اسرائیل]] بود. شهید چمران پس از پیروزی انقلاب اسلامی به [[ایران]] بازگشت و با شروع جنگ تحمیلی به اهواز رفت و سرانجام در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ در منطقه دهلاویه به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسید.
 +
[[پرونده:Chamran.jpg|بندانگشتی|شهید دکتر مصطفی چمران]]
  
 
==تحصیلات==
 
==تحصیلات==
  
تحصيلات ابتدايي را در مدرسه انتصاريه و دوره متوسطه را در دبيرستانهاي دارالفنون و البرز به اتمام رساند. از پانزده سالگي در جلسات تفسير قرآن مرحوم طالقاني در مسجد هدايت و درس [[فلسفه]] و منطق استاد شهيد مرتضي مطهري شرکت مي‌کرد و فعاليت هاي سياسي خود را از سال آخر دبيرستان آغاز نمود.
+
مصطفی چمران در هیجدهم اسفند ماه ۱۳۱۱ در یک خانواده مذهبی در [[تهران]] چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه انتصاریه و دوره متوسطه را در دبیرستانهای دارالفنون و البرز به اتمام رساند. از پانزده سالگی در جلسات [[تفسیر قرآن]] مرحوم [[آیت الله طالقانی]] در مسجد هدایت و درس [[فلسفه]] و [[منطق]] استاد شهید [[مرتضی مطهری|مرتضی مطهری]] شرکت می‌کرد و فعالیت های سیاسی خود را از سال آخر دبیرستان آغاز نمود.
  
===ورود به دانشگاه===
+
او مهرماه سال ۱۳۳۲ در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و چهار سال بعد با احراز رتبه اول فارغ‌التحصیل گردید و در طول دوران تحصیل همواره زبانزد اساتید و دانشجویان بود و جزو بهترین شاگردان محسوب می‌شد.<ref>خاطرات بازرگان: شصت سال خدمت و مقاومت، به کوشش غلامرضا نجاتی، ج۱. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۵، ص۲۵۱.</ref>
  
مهرماه سال 1332 در رشته الکترومکانيک دانشکده فني دانشگاه تهران پذيرفته شد و چهار سال بعد با احراز رتبه اول فارغ‌التحصيل گرديد و در طول دوران تحصيل همواره زبانزد اساتيد و دانشجويان بود و جزو بهترين شاگردان محسوب مي‌شد.<ref>خاطرات بازرگان: شصت سال خدمت و مقاومت، به کوشش غلامرضا نجاتي، ج1. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگي رسا، 1375، ص251.</ref> او از اولين اعضاي انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران بود و در جلسات انجمن فوق حضوري فعال داشت.
+
در سال ۱۳۳۷ با استفاده از بورس تحصیلی عازم آمریکا شد و دکترای خود را در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما با درجه عالی از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی دریافت نمود و به همین دلیل از سوی مؤسسات بزرگ آموزشی و تحقیقاتی آمریکا پیشنهادهای متعددی جهت همکاری به وی داده شد که پیشنهاد مؤسسه بِل در نیوجرسی مورد قبول وی واقع گردید و مقالات متعددی توسط ایشان در نشریه ۱۶ آذر ارگان سازمان دانشجویان ایرانی در آمریکا طی سالهای ۱۳۴۰-۱۳۴۲ به چاپ رسیده است.  
  
پس از کودتاي 28 مرداد 1332 که نهضت مقاومت ملي ايران توسط گروهي از فعالان سياسي تشکيل شد، دکتر چمران به عضويت کميته نهضت مذکور در دانشکده فني درآمد و مسؤليت پخش نشريه راه مصدق ارگان آن نهضت را در دانشگاه تهران بر عهده گرفت.<ref>شهيد سرافراز دکتر مصطفي چمران، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسي اسناد تاريخي، 1378، ص3-6.</ref>
+
==مبارزه و فعالیت سیاسی==
  
===ادامه تحصیل در آمریكا===
+
دکتر چمران از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه [[تهران]] بود و در جلسات انجمن فوق حضوری فعال داشت. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که نهضت مقاومت ملی [[ایران|ایران]] توسط گروهی از فعالان سیاسی تشکیل شد، دکتر چمران به عضویت کمیته نهضت مذکور در دانشکده فنی درآمد و مسؤلیت پخش نشریه راه مصدق ارگان آن نهضت را در دانشگاه تهران بر عهده گرفت.<ref>شهید سرافراز دکتر مصطفی چمران، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸، ص۳-۶.</ref>
  
در سال 1337 با استفاده از بورس تحصيلي عازم آمريکا شد و دکتراي خود را در رشته الکترونيک و فيزيک پلاسما با درجه عالي از دانشگاه کاليفرنيا در برکلي دريافت نمود و به همين دليل از سوي مؤسسات بزرگ آموزشي و تحقيقاتي آمريکا پيشنهادهاي متعددي جهت همکاري به وي داده شد که پيشنهاد مؤسسه بِل در نيوجرسي مورد قبول وي واقع گرديد. چمران در شکل‌گيري تشکلهاي دانشجويي ضد رژيم پهلوي و به خصوص انجمن اسلامي دانشجويان در آمريکا نقش اساسي داشت و مقالات متعددي توسط ايشان در نشريه 16 آذر ارگان سازمان دانشجويان ايراني در آمريکا طي سالهاي 1340-1342 به چاپ رسيده است.
+
او همچنین یکی از اعضای نهضت آزادی ایران در خارج از کشور بود که در اواخر سال ۱۳۴۱ پایه‌گذاری گردید. پس از سرکوب قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲ توسط رژیم پهلوی، فعالان نهضت آزادی در خارج از کشور شیوه مبارزه علیه رژیم را تغییر دادند زیرا شیوه‌های مبارزه پارلمانی مرسوم دیگر پاسخگوی برخورد جدی با رژیم سراپا مسلح نبود.
  
==تأسیس سازمان سماع==
+
بدین ترتیب تربیت نیروهای نظامی مورد نیاز نهضت، در کشورهای [[الجزایر|الجزایر]] و [[مصر]] مورد بررسی قرار گرفت و پس از مذاکره نمایندگان نهضت آزادی با مقامات این دو کشور، گروهی از داوطلبان از جمله دکتر چمران در سال ۱۳۴۲ برای طی دوره‌های ویژه نظامی راهی مصر شدند و در اولین جلسه آشنایی آنان ـ که عنوان نمایندگان سازمان مخصوص اتحاد و عمل (سماع) را برخود نهاده بودند ـ موافقتنامه‌ای جهت طی دوره‌های چریکی و نظامی توسط اعضای سماع و دیگر افرادی که این سازمان معرفی می‌نمود به امضا رسید.<ref>یادنامه شهیدبزرگوار دکتر مصطفی چمران، به کوشش مهدی یزدی، تهران: قلم، ۱۳۸۳، ص۳۹-۴۱.</ref>
  
دکتر چمران همچنين يکي از اعضاي نهضت آزادي ايران در خارج از کشور بود که در اواخر سال 1341 پايه‌گذاري گرديد. پس از سرکوب قيام پانزده خرداد 1342 توسط رژيم پهلوي، فعالان نهضت آزادي در خارج از کشور شيوه مبارزه عليه رژيم را تغيير دادند زيرا شيوه‌هاي مبارزه پارلماني مرسوم ديگر پاسخگوي برخورد جدي با رژيم سراپا مسلح نبود.
+
سماع اولین سازمان مخفی ایرانی بود که برای انجام مبارزه مسلحانه با رژیم پهلوی در صدد فراگیری شیوه جنگ چریکی برآمد و دکتر چمران با نام مستعار جمال در این دوره‌ها شرکت نمود.  
  
بدين ترتيب تربيت نيروهاي نظامي مورد نياز نهضت، در کشورهاي الجزاير و مصر مورد بررسي قرار گرفت و پس از مذاکره نمايندگان نهضت آزادي با مقامات اين دو کشور، گروهي از داوطلبان از جمله دکتر چمران در سال 1342 براي طي دوره‌هاي ويژه نظامي راهي مصر شدند و در اولين جلسه آشنايي آنان ــ که عنوان نمايندگان سازمان مخصوص اتحاد و عمل (سماع) را برخود نهاده بودند ـــ موافقتنامه‌اي جهت طي دوره‌هاي چريکي و نظامي توسط اعضاي سماع و ديگر افرادي که اين سازمان معرفي مي‌نمود به امضا رسيد.<ref>يادنامه شهيدبزرگوار دکتر مصطفي چمران، به کوشش مهدي يزدي، تهران: قلم، 1383، ص39-41.</ref>
+
=== حضور در لبنان ===
 +
او اوایل سال ۱۳۴۵ به [[لبنان]] رفت و پس از مدتی کوتاه به آمریکا بازگشت و مقدمات هجرت بزرگ خود به لبنان را فراهم آورد. در سال ۱۳۴۹ بنا به دعوت [[امام موسی صدر|امام موسی صدر]] رهبر [[شیعه|شیعیان]] لبنان برای بار دوم وارد لبنان شد و پس از استقرار در شهر صور مدیریت مدرسه فنی جبل عامل را که در هشت کیلومتری این شهر قرار داشت بر عهده گرفت.
  
سماع اولين سازمان مخفي ايراني بود که براي انجام مبارزه مسلحانه با رژيم پهلوي در صدد فراگيري شيوه جنگ چريکي برآمد و دکتر چمران با نام مستعار جمال در اين دوره‌ها شرکت نمود. او اوايل سال 1345 به لبنان رفت و پس از مدتي کوتاه به آمريکا بازگشت و مقدمات هجرت بزرگ خود به لبنان را فراهم آورد.  در سال 1349 بنا به دعوت امام موسي صدر رهبر شيعيان لبنان براي بار دوم وارد لبنان شد و پس از استقرار در شهر صور مديريت مدرسه فني جبل‌العامل را که در هشت کيلومتري اين شهر قرار داشت بر عهده گرفت.
+
با حضور دکتر چمران در لبنان و در کنار [[امام موسی صدر|امام موسی صدر]] فعالیت شیعیان لبنان ابعاد تازه‌ای یافت<ref>محمدحسن رجبی، علمای مجاهد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲، ص۲۸۷.</ref> و مدرسه فنی جبل‌العامل به صورت محلی برای آموزش سیاسی، ایدئولوژیک و نظامی شیعیان درآمد و به دلیل نزدیکی شهر صور با اردوگاههای فلسطینی روابط با آنان گسترش یافت و دکتر چمران به موازات تعمیق این روابط به عنوان یکی از حامیان اصلی مقاومت [[فلسطین|فلسطین]] علیه [[اسرائیل|اسرائیل]] تمام تلاش خود را برای همکاری سازمان آزادیبخش فلسطین بکار گرفت.
  
==حضور در لبنان==
+
شهید چمران به همراه امام موسی صدر در تشکیل سازمان حرکت المحرومین و سازمان امل (افواج المقاومه اللبنانیه) نقشی محوری ایفا کرد. با شروع جنگ داخلی لبنان در سال ۱۳۵۴ این دو سازمان نقش مهمی در پاسداری از حقوق شیعیان لبنان بر عهده داشتند.<ref>علی حجتی ‌کرمانی، لبنان به روایت امام موسی صدر و دکتر چمران، تهران، قلم، ۱۳۶۴، ص ۲۹۰-۲۹۱.</ref>
  
با حضور دکتر چمران در لبنان و در کنار امام موسي صدر فعاليت شيعيان لبنان ابعاد تازه‌اي يافت <ref>محمدحسن رجبي، علماي مجاهد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامي، 1382، ص287.</ref> و مدرسه فني جبل‌العامل به صورت محلي براي آموزش سياسي، ايدئولوژيک و نظامي شيعيان درآمد و به دليل نزديکي شهر صور با اردوگاههاي فلسطيني روابط با آنان گسترش يافت و دکتر چمران به موازات تعميق اين روابط به عنوان يکي از حاميان اصلي مقاومت فلسطين عليه اسرائيل تمام تلاش خود را براي همکاري سازمان آزاديبخش فلسطين بکار گرفت.
+
دکتر چمران در جنگهای داخلی لبنان شخصاً در دفاع از منطقه شیاح شرکت داشت و در دامور ـ شهرکی در جنوب بیروت ـ و سایر شهرهای جنوب لبنان عملیات را هدایت می‌کرد. ناپدید شدن امام موسی صدر در شهریور ۱۳۵۷، ضربه مهلکی برای دکتر چمران بود.  
  
شهيد چمران به همراه امام موسي صدر در تشکيل سازمان حرکت المحرومين و سازمان امل (افواج المقاومه اللبنانيه) نقشي محوري ايفا کرد. با شروع جنگ داخلي لبنان در سال 1354 اين دو سازمان نقش مهمي در پاسداري از حقوق شيعيان لبنان بر عهده داشتند.<ref>علي حجتي ‌کرماني، لبنان به روايت امام موسي صدر و دکتر چمران، تهران، قلم، 1364، ص 290-291.</ref>
+
===بازگشت به ایران===
  
دکتر چمران در جنگهاي داخلي لبنان شخصاً در دفاع از منطقه شياح شرکت داشت و در دامور ــ شهرکي در جنوب بيروت ـــ و ساير شهرهاي جنوب لبنان عمليات را هدايت مي‌کرد. ناپديد شدن امام موسي صدر در شهريور 1357، ضربه مهلکي براي دکتر چمران بود. پس از پيروزي انقلاب اسلامي و استقرار دولت موقت، چمران به همراه نمايندگان مجلس اعلاي شيعيان لبنان به تهران آمد و با رهبر انقلاب امام خميني و مسؤلين دولتي ديدار نمود.
+
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار دولت موقت، چمران به همراه نمایندگان مجلس اعلای شیعیان لبنان به [[تهران]] آمد و با رهبر انقلاب [[امام خمینی|امام خمینی]] و مسؤلین دولتی دیدار نمود. او پس از بازگشت به بیروت مجدداً به [[ایران|ایران]] آمد تا دانش و تجربه‌اش را در اختیار انقلاب اسلامی بگذارد. مهندس بازرگان چمران را به سمت معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب کرد. او که در این سمت با آزادسازی پاوه از اشغال فرصت طلبان و معاندان انقلاب، به موفقیت بزرگی دست یافته بود، با توجه به استعداد و تجارب ارزنده‌اش در جنگ به سمت وزارت دفاع در دولت موقت انتخاب گردید.
  
==بازگشت به ایران==
+
شهید چمران در انتخابات مجلس دوره اول از تهران داوطلب شد و با کسب اکثریت مطلق آراء به مجلس راه یافت و در اردیبهشت سال ۱۳۵۹ توسط امام خمینی به عنوان نماینده و ناظر ایشان در شورای عالی دفاع منصوب گردید.
 
 
او پس از بازگشت به بيروت مجدداً به ايران آمد تا دانش و تجربه‌اش را در اختيار انقلاب اسلامي بگذارد. مهندس بازرگان چمران را به سمت معاون نخست‌وزير در امور انقلاب منصوب کرد. او که در اين سمت با آزادسازي پاوه از اشغال فرصت طلبان و معاندان انقلاب، به موفقيت بزرگي دست يافته بود با توجه به استعداد و تجارب ارزنده‌اش در جنگ به سمت وزارت دفاع در دولت موقت انتخاب گرديد.
 
 
 
شهيد چمران در انتخابات مجلس دوره اول از تهران داوطلب شد و با کسب اکثريت مطلق آراء به مجلس راه يافت و در ارديبهشت سال 1359 توسط امام خميني به عنوان نماينده و ناظر ايشان در شوراي عالي دفاع منصوب گرديد.
 
  
 
==شهادت==
 
==شهادت==
  
او با شروع جنگ تحميلي به اهواز رفت و ستاد جنگهاي نامنظم را پايه‌گذاري کرد و تمام تجارب ساليان دراز خود در جنگ با اسرائيل را در خدمت دفاع مقدس قرارداد و سرانجام در سي و يکم خرداد 1360 در دهلاويه که نزديکترين نقطه به دشمن بود، هدف ترکش خمپاره نيروهاي عراقي قرار گرفت و پس از سالها مبارزه و مجاهدت در دفاع از ميهن و ارزشهاي متعالي به شهادت رسيد و روح پاکش به ملکوت اعلي پيوست.   
+
او با شروع جنگ تحمیلی به اهواز رفت و ستاد جنگهای نامنظم را پایه‌گذاری کرد و تمام تجارب سالیان دراز خود در جنگ با [[اسرائیل|اسرائیل]] را در خدمت دفاع مقدس قرارداد و سرانجام در سی و یکم خرداد ۱۳۶۰ در دهلاویه که نزدیکترین نقطه به دشمن بود، هدف ترکش خمپاره نیروهای [[عراق|عراقی]] قرار گرفت و پس از سالها مبارزه و مجاهدت در دفاع از میهن و ارزشهای متعالی به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسید.   
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
 
 
==منابع==
 
==منابع==
* ويدا معزي‌نيا، دکتر مصطفي چمران [http://www.iichs.org/index.asp?id=996&doc_cat=7 موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران]، تاریخ بازیابی: 9 آذرماه 1392.
+
*ویدا معزی‌نیا، دکتر مصطفی چمران، [http://www.iichs.org/index.asp?id=996&doc_cat=7 موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران]، تاریخ بازیابی: ۹ آذرماه ۱۳۹۲.
  
 
{{ترتیب:چمران، مصطفی}}
 
{{ترتیب:چمران، مصطفی}}
 
[[رده:شهدای هشت سال دفاع مقدس|چمران، مصطفی]]
 
[[رده:شهدای هشت سال دفاع مقدس|چمران، مصطفی]]
 
[[رده:مدفونین در بهشت زهرا]]
 
[[رده:مدفونین در بهشت زهرا]]
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۰۳


این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از پایگاه های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


دکتر مصطفی چمران از شهدای بزرگ دفاع مقدس بود. وی در شکل‌گیری تشکلهای دانشجویی ضد رژیم پهلوی و به خصوص انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا نقش اساسی داشت و نیز یکی از حامیان اصلی مقاومت در لبنان و فلسطین علیه اسرائیل بود. شهید چمران پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و با شروع جنگ تحمیلی به اهواز رفت و سرانجام در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ در منطقه دهلاویه به شهادت رسید.

شهید دکتر مصطفی چمران

تحصیلات

مصطفی چمران در هیجدهم اسفند ماه ۱۳۱۱ در یک خانواده مذهبی در تهران چشم به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه انتصاریه و دوره متوسطه را در دبیرستانهای دارالفنون و البرز به اتمام رساند. از پانزده سالگی در جلسات تفسیر قرآن مرحوم آیت الله طالقانی در مسجد هدایت و درس فلسفه و منطق استاد شهید مرتضی مطهری شرکت می‌کرد و فعالیت های سیاسی خود را از سال آخر دبیرستان آغاز نمود.

او مهرماه سال ۱۳۳۲ در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و چهار سال بعد با احراز رتبه اول فارغ‌التحصیل گردید و در طول دوران تحصیل همواره زبانزد اساتید و دانشجویان بود و جزو بهترین شاگردان محسوب می‌شد.[۱]

در سال ۱۳۳۷ با استفاده از بورس تحصیلی عازم آمریکا شد و دکترای خود را در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما با درجه عالی از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی دریافت نمود و به همین دلیل از سوی مؤسسات بزرگ آموزشی و تحقیقاتی آمریکا پیشنهادهای متعددی جهت همکاری به وی داده شد که پیشنهاد مؤسسه بِل در نیوجرسی مورد قبول وی واقع گردید و مقالات متعددی توسط ایشان در نشریه ۱۶ آذر ارگان سازمان دانشجویان ایرانی در آمریکا طی سالهای ۱۳۴۰-۱۳۴۲ به چاپ رسیده است.

مبارزه و فعالیت سیاسی

دکتر چمران از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود و در جلسات انجمن فوق حضوری فعال داشت. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که نهضت مقاومت ملی ایران توسط گروهی از فعالان سیاسی تشکیل شد، دکتر چمران به عضویت کمیته نهضت مذکور در دانشکده فنی درآمد و مسؤلیت پخش نشریه راه مصدق ارگان آن نهضت را در دانشگاه تهران بر عهده گرفت.[۲]

او همچنین یکی از اعضای نهضت آزادی ایران در خارج از کشور بود که در اواخر سال ۱۳۴۱ پایه‌گذاری گردید. پس از سرکوب قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲ توسط رژیم پهلوی، فعالان نهضت آزادی در خارج از کشور شیوه مبارزه علیه رژیم را تغییر دادند زیرا شیوه‌های مبارزه پارلمانی مرسوم دیگر پاسخگوی برخورد جدی با رژیم سراپا مسلح نبود.

بدین ترتیب تربیت نیروهای نظامی مورد نیاز نهضت، در کشورهای الجزایر و مصر مورد بررسی قرار گرفت و پس از مذاکره نمایندگان نهضت آزادی با مقامات این دو کشور، گروهی از داوطلبان از جمله دکتر چمران در سال ۱۳۴۲ برای طی دوره‌های ویژه نظامی راهی مصر شدند و در اولین جلسه آشنایی آنان ـ که عنوان نمایندگان سازمان مخصوص اتحاد و عمل (سماع) را برخود نهاده بودند ـ موافقتنامه‌ای جهت طی دوره‌های چریکی و نظامی توسط اعضای سماع و دیگر افرادی که این سازمان معرفی می‌نمود به امضا رسید.[۳]

سماع اولین سازمان مخفی ایرانی بود که برای انجام مبارزه مسلحانه با رژیم پهلوی در صدد فراگیری شیوه جنگ چریکی برآمد و دکتر چمران با نام مستعار جمال در این دوره‌ها شرکت نمود.

حضور در لبنان

او اوایل سال ۱۳۴۵ به لبنان رفت و پس از مدتی کوتاه به آمریکا بازگشت و مقدمات هجرت بزرگ خود به لبنان را فراهم آورد. در سال ۱۳۴۹ بنا به دعوت امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان برای بار دوم وارد لبنان شد و پس از استقرار در شهر صور مدیریت مدرسه فنی جبل عامل را که در هشت کیلومتری این شهر قرار داشت بر عهده گرفت.

با حضور دکتر چمران در لبنان و در کنار امام موسی صدر فعالیت شیعیان لبنان ابعاد تازه‌ای یافت[۴] و مدرسه فنی جبل‌العامل به صورت محلی برای آموزش سیاسی، ایدئولوژیک و نظامی شیعیان درآمد و به دلیل نزدیکی شهر صور با اردوگاههای فلسطینی روابط با آنان گسترش یافت و دکتر چمران به موازات تعمیق این روابط به عنوان یکی از حامیان اصلی مقاومت فلسطین علیه اسرائیل تمام تلاش خود را برای همکاری سازمان آزادیبخش فلسطین بکار گرفت.

شهید چمران به همراه امام موسی صدر در تشکیل سازمان حرکت المحرومین و سازمان امل (افواج المقاومه اللبنانیه) نقشی محوری ایفا کرد. با شروع جنگ داخلی لبنان در سال ۱۳۵۴ این دو سازمان نقش مهمی در پاسداری از حقوق شیعیان لبنان بر عهده داشتند.[۵]

دکتر چمران در جنگهای داخلی لبنان شخصاً در دفاع از منطقه شیاح شرکت داشت و در دامور ـ شهرکی در جنوب بیروت ـ و سایر شهرهای جنوب لبنان عملیات را هدایت می‌کرد. ناپدید شدن امام موسی صدر در شهریور ۱۳۵۷، ضربه مهلکی برای دکتر چمران بود.

بازگشت به ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار دولت موقت، چمران به همراه نمایندگان مجلس اعلای شیعیان لبنان به تهران آمد و با رهبر انقلاب امام خمینی و مسؤلین دولتی دیدار نمود. او پس از بازگشت به بیروت مجدداً به ایران آمد تا دانش و تجربه‌اش را در اختیار انقلاب اسلامی بگذارد. مهندس بازرگان چمران را به سمت معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب کرد. او که در این سمت با آزادسازی پاوه از اشغال فرصت طلبان و معاندان انقلاب، به موفقیت بزرگی دست یافته بود، با توجه به استعداد و تجارب ارزنده‌اش در جنگ به سمت وزارت دفاع در دولت موقت انتخاب گردید.

شهید چمران در انتخابات مجلس دوره اول از تهران داوطلب شد و با کسب اکثریت مطلق آراء به مجلس راه یافت و در اردیبهشت سال ۱۳۵۹ توسط امام خمینی به عنوان نماینده و ناظر ایشان در شورای عالی دفاع منصوب گردید.

شهادت

او با شروع جنگ تحمیلی به اهواز رفت و ستاد جنگهای نامنظم را پایه‌گذاری کرد و تمام تجارب سالیان دراز خود در جنگ با اسرائیل را در خدمت دفاع مقدس قرارداد و سرانجام در سی و یکم خرداد ۱۳۶۰ در دهلاویه که نزدیکترین نقطه به دشمن بود، هدف ترکش خمپاره نیروهای عراقی قرار گرفت و پس از سالها مبارزه و مجاهدت در دفاع از میهن و ارزشهای متعالی به شهادت رسید.

پانویس

  1. خاطرات بازرگان: شصت سال خدمت و مقاومت، به کوشش غلامرضا نجاتی، ج۱. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۷۵، ص۲۵۱.
  2. شهید سرافراز دکتر مصطفی چمران، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۷۸، ص۳-۶.
  3. یادنامه شهیدبزرگوار دکتر مصطفی چمران، به کوشش مهدی یزدی، تهران: قلم، ۱۳۸۳، ص۳۹-۴۱.
  4. محمدحسن رجبی، علمای مجاهد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲، ص۲۸۷.
  5. علی حجتی ‌کرمانی، لبنان به روایت امام موسی صدر و دکتر چمران، تهران، قلم، ۱۳۶۴، ص ۲۹۰-۲۹۱.

منابع