سعی بین صفا و مروه: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} == سعی در لغت == ۱. کار؛ کوشش. ۲. قصد. ۳. دویدن. == سعی در ف...' ایجاد کرد)
 
سطر ۱: سطر ۱:
{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
+
==سعی در لغت==
  
== سعی در لغت ==
+
# کار؛ کوشش
 +
# قصد
 +
# دویدن
  
۱. کار؛ کوشش.
+
==سعی در فقه==
۲. قصد.
 
۳. دویدن.
 
  
== سعی در فقه ==
+
سعی از مناسك حج و عمره می باشد. سعى عبارت است از هفت دور پيمودن مسافت بين دو كوه صفا و مروه به نيت حج يا عمره که بعد از [[طواف کعبه]] و [[نماز طواف]]، صورت می‌گیرد. به هر دور از سعی، «یک شوط» می‌گویند.
  
سعی از مناسك حج و عمره می باشد.
+
==حكم سعی==
  
سعى عبارت است از هفت دور پيمودن مسافت بين دو كوه صفا و مروه به نيت حج يا عمره؛ که بعد از طواف کعبه و نماز طواف، صورت می‌گیرد. به هر دور از سعی، «یک شوط» می‌گویند.
+
سعى از واجبات، بلكه اركان حج و عمره است كه ترك عمدى آن به گونه‌ای که زمان تدارکش بگذرد موجب بطلان حج و عمره می‌شود؛ لیکن ترک آن از روی فراموشی موجب بطلان نمی‌گردد و هر وقت متذکر شد باید آن را به جا آورد و در صورت عدم امکان یا مشقت داشتن، باید نایب بگیرد و تا زمانی که سعی انجام نشود، محرماتی که پس از سعی بر او حلال می‌شود، به قوت خود باقی است. در این که جهل به حکم، حکم نسیان را دارد یا نه، اختلاف است.<ref>مسالک الأفهام، 2/359؛ جواهرالکلام، 19/ 429-431.</ref>
  
== حكم سعی ==
+
==جایگاه سعی==
  
سعى از واجبات، بلكه اركان حج و عمره است كه ترك عمدى آن به گونه‌ای که زمان تدارکش بگذرد  موجب بطلان حج و عمره می‌شود؛ لیکن ترک آن از روی فراموشی موجب بطلان نمی‌گردد و هر وقت متذکر شد باید آن را به جا آورد و در صورت عدم امکان یا مشقت داشتن، باید نایب بگیرد و تا زمانی که سعی انجام نشود، محرماتی که پس از سعی بر او حلال می‌شود، به قوت خود باقی است. در اینکه جهل به حکم، حکم نسیان را دارد یانه، اختلاف است.<ref>مسالک الأفهام 2/ 359؛ جواهر الکلام 19/ 429  431</ref>
+
سعی پس از طواف و نماز آن به جا آورده می‌شود؛ از این رو اگر عمره گزار یا حاجی به عمد آن را قبل از طواف به جا آورد، سعیش باطل و اعاده آن پس از طواف و نماز آن واجب است.<ref>الحدائق الناضرة 16/292؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/63.</ref> لیکن اگر تقدیم از روی فراموشی یا جهل به حکم صورت گیرد، در بطلان سعی و وجوب اعاده آن پس از طواف اختلاف است. همچنین در بطلان سعی در صورتی که عمدا قبل از نماز طواف انجام شود، اختلاف است و در فرض جهل و نسیان باطل نخواهد بود.<ref>مدارک الأحکام، 8/ 219-220؛ جواهرالکلام، 19/446؛ دلیل الناسک/297؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 41-43؛ مهذب الأحکام 14/ 137.</ref>
  
== جایگاه سعی ==
+
فاصله انداختن بین سعی و طواف تا شب به قول مشهور جایز است؛ لیکن تأخیر سعی از طواف بدون عذر تا روز بعد جایز نیست.<ref>الحدائق الناضرة، 16/ 295؛ جواهرالکلام 19/ 390-391.</ref> برخی تأخیر تا روز بعد را جایز دانسته و بعد از آن را جایز ندانسته‌اند.<ref>شرائع الإسلام 1/ 202.</ref>
  
سعی پس از طواف و نماز آن به جا آورده می‌شود؛ از این رو، اگر عمره گزار یا حاجی به عمد آن را قبل از طواف به جا آورد، سعیش باطل و اعاده آن پس از طواف و نماز آن واجب است؛<ref>الحدائق الناضرة 16/292؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 63</ref>لیکن اگر تقدیم از روی فراموشی یا جهل به حکم صورت گیرد، در بطلان سعی و وجوب اعاده آن پس از طواف اختلاف است. همچنین در بطلان سعی در صورتی که عمدا قبل از نماز طواف انجام شود، اختلاف است و در فرض جهل و نسیان باطل نخواهد بود.<ref>مدارک الأحکام 8/ 219  220؛ جواهرالکلام 19/ 446؛ دلیل الناسک/ 297؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 41  43؛ مهذب الأحکام 14/ 137</ref>
+
==مقدمات سعی==
  
فاصله انداختن بین سعی و طواف تا شب به قول مشهور جایز است؛ لیکن تأخیر سعی از طواف بدون عذر تا روز بعد جایز نیست.<ref>الحدائق الناضرة 16/ 295؛ جواهر الکلام 19/ 390  391</ref>برخی، تأخیر تا روز بعد را جایز دانسته وبعد از آن را جایز ندانسته‌اند.<ref>شرائع الإسلام 1/ 202</ref>
+
برای عمره گزار و حاجی مستحب است پیش از سعی از [[چاه زمزم]] یک یا دو دلو آب بردارد و ضمن نوشیدن مقداری از آن، بقیه را بر سر و پشت و شکم خود بریزد و این دعا را بخواند: {أللّهُمَ اجْعَلْهُ عِلْماً نافِعاً وَ رِزْقاً واسِعَاً وَ شِفاءاً مِنْ کُلِّ داءٍ وَ سُقْمٍ}.
  
== مقدمات سعی ==
+
سپس [[حجرالأسود]] را استلام نماید و از دری که محاذی آن است (باب صفا) با آرامش و وقار به سمت صفا حرکت کند و پس از رسیدن به کوه صفا بر فراز آن رفته و به کعبه نظر کند و با پیش رو قرار دادن رکن حجرالأسود و پس از حمد و ثنای خداوند متعال و گفتن هفت بار تکبیر و تهلیل، دعای وارد شده را بخواند.
  
برای عمره گزار و حاجی مستحب است پیش از سعی از [[چاه زمزم]] یک یا دو دلو آب بردارد و ضمن نوشیدن مقداری از آن، بقیه را بر سر و پشت و شکم خود بریزد و این دعا را بخواند:{أللّهُمَ اجْعَلْهُ عِلْماً نافِعاً وَ رِزْقاً واسِعَاً وَ شِفاءاً مِنْ کُلِّ داءٍ وَ سُقْمٍ}. سپس [[حجرالأسود]] را استلام نماید و از دری که محاذی آن است (باب صفا) با آرامش و وقار به سمت صفا حرکت کند و پس از رسیدن به کوه صفا بر فراز آن رفته و به کعبه نظر کند و با پیش رو قرار دادن رکن حجرالأسود، و پس از حمد و ثنای خداوند متعال و گفتن هفت بار تکبیر و تهلیل، دعای وارد شده را بخواند.
+
بنابر قول مشهور، طهارت از حدث و بنابر قول برخی، پاکی بدن و لباس هنگام سعی مستحب است.<ref>مستند الشیعة، 12/ 159؛ جواهرالکلام، 19/ 410-417.</ref>
  
بنابر قول مشهور، طهارت از حدث و بنابر قول برخی، پاکی بدن و لباس هنگام سعی مستحب است.<ref>مستند الشیعة 12/ 159؛ جواهر الکلام 19/ 410  417</ref>
+
==واجبات سعی==
  
== واجبات سعی ==
+
* 1. نیت: از آنجا که سعی عبادت می‌باشد، نخستین شرط صحت آن نیّت است؛ یعنی به جا آوردن آن به قصد تقرب به خداوند متعال و همچنین تعیین اینکه سعی حَجَة الإسلام است یا عمره تمتع و یا عمره مفرده، لازم است.<ref>الروضة البهیة، 2/ 263؛ جواهرالکلام، 19/ 417.</ref>
  
1. نیّت. از آنجا که سعی عبادت می‌باشد، نخستین شرط صحّت آن نیّت است؛ یعنی به جا آوردن آن به قصد تقرب به خداوند متعال و همچنین تعیین اینکه سعی حَجَة الإسلام است یا عمره تمتع و یا عمره مفرده، لازم است.<ref>الروضة البهیة 2/ 263؛ جواهر الکلام 19/ 417</ref>
+
* 2. شروع از صفا و ختم به مروه: سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود. بنابراین، در صورت شروع آن از مروه چه عمدی یا سهوی یا از روی جهل، سعی باطل می‌شود و اعاده آن از صفا واجب است.<ref>مدارک الأحکام، 8/ 206؛ الحدائق الناضرة، 16/ 266.</ref>
  
2. شروع از صفا و ختم به مروه. سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود. بنابر این، در صورت شروع آن از مروه چه عمدی یا سهوی یا از روی جهل، سعی باطل می‌شود و اعاده آن از صفا واجب است.<ref>مدارک الأحکام 8/ 206؛ الحدائق الناضرة 16/ 266</ref>برخی گفته‌اند:در صورت شروع از مروه، تنها دور نخست باطل می‌شود و دورهای بعدی صحیح است و باید سعی را تا هفت دور کامل کند.<ref>مناسک حج (مراجع)/ 321؛ براهین الحج 4/ 109 110</ref>برخی دیگر گفته‌اند:تنها دورهای فرد که از مروه آغاز گشته، مانند دور اول و سوم باطل می‌شود و دورهای دیگر صحیح است و باید تکمیل شود.<ref>کتاب الحج (محقق داماد) 3/ 603</ref>
+
برخی گفته‌اند: در صورت شروع از مروه، تنها دور نخست باطل می‌شود و دورهای بعدی صحیح است و باید سعی را تا هفت دور کامل کند.<ref>مناسک حج (مراجع)/321؛ براهین الحج 4/ 109-110.</ref> برخی دیگر گفته‌اند: تنها دورهای فرد که از مروه آغاز گشته، مانند دور اول و سوم باطل می‌شود و دورهای دیگر صحیح است و باید تکمیل شود.<ref>کتاب الحج (محقق داماد)، 3/ 603.</ref>
  
مبدأ و منتهای سعی، ابتدای کوه صفا و مروه است. بنابر این، بالا رفتن بر کوه صفا و مروه واجب نیست، هرچند افضل و مستحب است.<ref>الخلاف 2/ 329 330؛ تذکرة الفقهاء 8/ 130 131؛ جامع المقاصد 3/ 206</ref>بسیاری گفته‌اند:در شروع از صفا چسباندن پاشنه پا، و در بازگشت، چسباندن سر انگشتان پا به کوه واجب است.<ref>تذکرة الفقهاء 8/ 131؛ جواهر الکلام 19/ 419</ref>لیکن بعضی صدق عرفی سعی میان صفا و مروه را کافی دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة 16 / 266</ref>
+
مبدأ و منتهای سعی، ابتدای کوه صفا و مروه است. بنابراین، بالا رفتن بر کوه صفا و مروه واجب نیست، هر چند افضل و مستحب است.<ref>الخلاف 2/ 329-330؛ تذکرة الفقهاء 8/ 130-131؛ جامع المقاصد 3/ 206.</ref> بسیاری گفته‌اند: در شروع از صفا چسباندن پاشنه پا و در بازگشت، چسباندن سر انگشتان پا به کوه واجب است.<ref>تذکرة الفقهاء، 8/ 131؛ جواهر الکلام، 19/ 419.</ref> لیکن بعضی صدق عرفی سعی میان صفا و مروه را کافی دانسته‌اند.<ref>الحدائق الناضرة، 16 / 266.</ref>
  
3. هفت دور سعی کردن؛ با این توضیح که رفتن از صفا به مروه یک دور و بازگشت از مروه به صفا دور دیگر به شمار می‌رود. بنابر این، مجموع رفت و برگشت دو دور خواهد بود نه یک دور.<ref>جواهر الکلام 19 / 422</ref>
+
* 3. هفت دور سعی کردن؛ با این توضیح که رفتن از صفا به مروه یک دور و بازگشت از مروه به صفا دور دیگر به شمار می‌رود. بنابراین، مجموع رفت و برگشت دو دور خواهد بود نه یک دور.<ref>جواهرالکلام، 19 /422.</ref>
  
اگر کسی از روی علم و عمد بیش از هفت دور سعی کند، سعیش باطل است. افزودن بر سعی از روی سهو، موجب بطلان آن نمی‌شود؛ لیکن در اینکه باید مقدار اضافی را به حساب نیاوَرَد و تنها هفت دور آن را سعی قرار دهد یا اینکه زیادی را تا هفت دور کامل کند که مجموع چهارده دور گردد و یا اینکه میان آن دو، مخیّر می‌باشد، اختلاف است. بیشتر فقها قول سوم را پذیرفته‌اند.<ref>مستند الشیعة 12/ 179؛ جواهر الکلام 19/ 431 437</ref>افزایش سعی از هفت دور بر اثر جهل به حکم،
+
اگر کسی از روی علم و عمد بیش از هفت دور سعی کند، سعیش باطل است. افزودن بر سعی از روی سهو، موجب بطلان آن نمی‌شود؛ لیکن در این که باید مقدار اضافی را به حساب نیاوَرَد و تنها هفت دور آن را سعی قرار دهد یا این که زیادی را تا هفت دور کامل کند که مجموع چهارده دور گردد و یا این که میان آن دو، مخیّر می‌باشد، اختلاف است. بیشتر فقها قول سوم را پذیرفته‌اند.<ref>مستند الشیعة، 12/ 179؛ جواهرالکلام، 19/ 431-437.</ref> افزایش سعی از هفت دور بر اثر جهل به حکم، به تصریح بسیاری از فقها، حکم افزایش سهوی را دارد.<ref>جواهرالکلام، 19/ 437؛ مناسک حج (مراجع)/ 333.</ref>
  
به تصریح بسیاری از فقها، حکم افزایش سهوی را دارد.<ref>جواهر الکلام 19/ 437؛ مناسک حج (مراجع)/ 333</ref>
+
اگر کسی به عمد کمتر از هفت دور سعی کند، با فوت زمان تدارک آن حج یا عمره‌اش باطل است. به قول برخی، جهل به حکم نیز حکم عمد را دارد. چنانچه کاهش از روی سهو باشد، عمره یا حجش صحیح است و هر زمان متذکر شد باید آن را به جا آورد؛ لیکن در این که تدارک دورهای باقی مانده کفایت می‌کند؛ خواه شمار آنها کمتر از نصف باشد یا بیشتر از آن یا آنکه در صورت کمتر بودن از نصف، باقی مانده را تدارک می‌کند؛ اما در صورت نصف یا بیشتر بودن آن، سعیش باطل و اعاده آن از اول واجب است، اختلاف می‌باشد. اشهر قول نخست است.<ref>مسالک الأفهام، 2/361؛ مستندالشیعة، 12/ 180-183؛ جواهرالکلام 19/ 429-431 و 439-440؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 87.</ref>
  
اگر کسی به عمد کمتر از هفت دور سعی کند، بافوت زمان تدارک آن، حج یا عمره‌اش باطل است. به قول برخی، جهل به حکم نیز حکم عمد را دارد. چنانچه کاهش از روی سهو باشد، عمره یا حجش صحیح است و هر زمان متذکر شد باید آن را به جا آورد؛ لیکن در اینکه تدارک دورهای باقی مانده کفایت می‌کند؛ خواه شمار آنها کمتر از نصف باشد یا بیشتر از آن یا آنکه در صورت کمتر بودن از نصف، باقی مانده را تدارک می‌کند؛ اما در صورت نصف یا بیشتر بودن آن، سعیش باطل و اعاده آن از اول واجب است، اختلاف می‌باشد. اشهر قول نخست است.<ref>مسالک الأفهام 2/ 361؛ مستند الشیعة 12/ 180  183؛ جواهر الکلام 19/ 429  431 و 439  440؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 87</ref>
+
* 4. قرار داشتن جلو بدن به طرف هر یک از صفا و مروه هنگام حرکت به سمت آنها. بنابراین اگر عقب عقب یا به پهلو به سمت صفا و مروه حرکت کند، صحیح نیست؛ لیکن نگاه کردن به سمت چپ و راست بلکه پشت سر اشکال ندارد.<ref>مستندالشیعة، 12/ 170؛ جواهرالکلام، 19/ 422-423.</ref>
  
4. قرار داشتن جلو بدن به طرف هر یک از صفا و مروه هنگام حرکت به سمت آنها. بنابر این، اگر عقب عقب یا به پهلو به سمت صفا و مروه حرکت کند، صحیح نیست؛ لیکن نگاه کردن به سمت چپ و راست، بلکه پشت سر اشکال ندارد.<ref>مستند الشیعة 12/ 170؛ جواهر الکلام 19/ 422  423</ref>
+
* 5. حرکت به سمت صفا و مروه از راه متعارف. بنابراین، سعی از راه غیرمتعارف باطل است.<ref>مستند الشیعة، 12/170.</ref>
  
5. حرکت به سمت صفا و مروه از راه متعارف. بنابر این، سعی از راه غیر متعارف باطل است.<ref>مستند الشیعة 12/ 170</ref>
+
==مستحبات سعی==
  
== مستحبات سعی ==
+
پیاده سعی کردن؛ راه رفتن در بخش آغازین و پایانی مسعی و برای مردان [[هروله]] در حد فاصل مناره و بازار عطر فروشان که هم اکنون با مهتابی سبزرنگ مشخص شده است و خواندن دعای وارد شده هنگام سعی.<ref>جواهرالکلام، 19/ 423-428.</ref>
  
پیاده سعی کردن؛ راه رفتن در بخش آغازین و پایانی مسعی و برای مردان [[هروله]] در حدّ فاصل مناره و بازار عطر فروشان  که هم اکنون با مهتابی سبز رنگ مشخص شده است  و خواندن دعای وارد شده هنگام سعی.<ref>جواهر الکلام 19/ 423  428</ref>
+
==احکام سعی==
  
== احکام سعی ==
+
بنابر قول مشهور، بین دورهای سعی و نیز در خود دورها موالات شرط نیست؛<ref>مستند الشیعة، 12/185؛ الحدائق الناضرة 16/289.</ref> از این رو، قطع سعی برای ادای فریضه و نیز برآوردن نیاز کسی و غیر آن و سپس ادامه دادن از جایی که قطع شده جایز است.<ref>جواهرالکلام، 19 / 444-446.</ref>
  
بنابر قول مشهور، بین دورهای سعی و نیز در خود دورها موالات شرط نیست؛<ref>مستند الشیعة 12/ 185؛ الحدائق الناضرة 16/ 289</ref>از این رو، قطع سعی برای ادای فریضه و نیز بر آوردن نیاز کسی و غیر آن و سپس ادامه دادن از جایی که قطع شده جایز است.<ref>جواهر الکلام 19 / 444  446</ref>
+
نشستن بر فراز کوه صفا یا مروه و نیز به قول مشهور در مسعی جهت استراحت جایز است.<ref>.428-429</ref>
  
نشستن بر فراز کوه صفا یا مروه و نیز به قول مشهور در مسعی جهت استراحت جایز است.<ref>428  429</ref>
+
==حکم انواع شک در سعی==
 
 
== حکم انواع شک در سعی ==
 
  
 
شک در سعی شقوقی دارد. شک یا در آغاز آن است که از صفا بوده یا از مروه با یقین به عدد دور یا در شمار دورهای به جا آورده و یا در صحّت دورهای انجام داده.
 
شک در سعی شقوقی دارد. شک یا در آغاز آن است که از صفا بوده یا از مروه با یقین به عدد دور یا در شمار دورهای به جا آورده و یا در صحّت دورهای انجام داده.
  
صورت نخست:اگر سعی کننده در دور زوج (دوم، چهارم یا ششم) در صفا یا به سمت صفا باشد سعیش صحیح است؛ و اگر در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش باطل است و باید اعاده کند. اما اگر در دور فرد (اول، سوم، پنجم یا هفتم) در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش صحیح است و اگر در صفا یا به سمت صفا باشد، سعیش باطل می‌باشد و باید آن را اعاده کند.<ref>437 438</ref>
+
صورت نخست: اگر سعی کننده در دور زوج (دوم، چهارم یا ششم) در صفا یا به سمت صفا باشد سعیش صحیح است؛ و اگر در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش باطل است و باید اعاده کند. اما اگر در دور فرد (اول، سوم، پنجم یا هفتم) در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش صحیح است و اگر در صفا یا به سمت صفا باشد، سعیش باطل می‌باشد و باید آن را اعاده کند.<ref>.437-438</ref>
  
صورت دوم:شک در شمار دورها یا در زیادی و نقصان آنها است، مانند آنکه شک کند شش دور سعی کرده یا نُه دور، یا تنها در نقصان، مانند اینکه شک کند شش دور سعی کرده یا پنج دور و یا تنها در زیادی دورها، مانند آنکه در دور آخر شک کند دور هفتم است یا نهم. در هر سه حالت، شک حاصل یا قبل از فراغ از سعی بوده و یا بعد از آن.
+
صورت دوم: شک در شمار دورها یا در زیادی و نقصان آنها است، مانند آنکه شک کند شش دور سعی کرده یا نُه دور، یا تنها در نقصان، مانند اینکه شک کند شش دور سعی کرده یا پنج دور و یا تنها در زیادی دورها، مانند آنکه در دور آخر شک کند دور هفتم است یا نهم. در هر سه حالت، شک حاصل یا قبل از فراغ از سعی بوده و یا بعد از آن.
  
شک در تعداد دورها قبل از فراغ، بنابر قول مشهور، موجب بطلان سعی و وجوب اعاده است، مگر آنکه شک در زیاده با یقین به اتمام هفت دور باشد، مانند آنکه در مروه شک کند این دور، هفتم است یا نهم؛ در این صورت اعتنایی به شک نمی‌کند و سعیش صحیح است.<ref>مدارک الأحکام 8/ 215؛ براهین الحج 4/ 116 117</ref>
+
شک در تعداد دورها قبل از فراغ، بنابر قول مشهور موجب بطلان سعی و وجوب اعاده است، مگر آنکه شک در زیاده با یقین به اتمام هفت دور باشد، مانند آنکه در مروه شک کند این دور، هفتم است یا نهم؛ در این صورت اعتنایی به شک نمی‌کند و سعیش صحیح است.<ref>مدارک الأحکام، 8/215؛ براهین الحج 4/ 116-117.</ref>
  
به شک بعد از فراغ از عمل (خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر همچون تقصیر یا طواف نساء) نیز اعتنا نمی‌شود؛<ref>جواهر الکلام 19/ 438 439؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 96</ref>لیکن در اینکه شک حاصل در پایان سعی و قبل از خروج از مسعی، حکم شک قبل از فراغ را دارد یا حکم شک بعد از فراغ، اختلاف است.<ref>المعتمد فی شرح المناسک 5/ 97؛ التهذیب فی مناسک العمرة و الحج 3/ 104 107</ref>برخی، مطلقا، حتی شک حاصل بعد از خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر را همچون شک قبل از فراغ، موجب بطلان عمل و وجوب اعاده دانسته‌اند.<ref>مستند الشیعة 12/ 184 185</ref>چنان که برخی، مطلقا، حتی نسبت به شک حاصل در اثنای عمل، حکم به صحّت کرده و اعاده را واجب ندانسته و گفته‌اند:بنا را بر کمترین عدد که یقینی است می‌گذارد و آن را به اتمام می‌رساند.<ref>کتاب الحج (محقق داماد) 3/ 635 640</ref>بعضی در صحّت سعی در فرض شکِ در نقصان بعد از فراغ اشکال کرده و احتیاط را در به جا آوردن دورهایی که احتمال نقصان آنها را می‌دهد، دانسته‌اند.<ref>تحریر الوسیلة 1/ 439</ref>
+
به شک بعد از فراغ از عمل (خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر همچون تقصیر یا طواف نساء) نیز اعتنا نمی‌شود؛<ref>جواهرالکلام، 19/ 438-439؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/96</ref>لیکن در این که شک حاصل در پایان سعی و قبل از خروج از مسعی، حکم شک قبل از فراغ را دارد یا حکم شک بعد از فراغ، اختلاف است.<ref>المعتمد فی شرح المناسک 5/97؛ التهذیب فی مناسک العمرة والحج 3/ 104-107.</ref>برخی، مطلقا حتی شک حاصل بعد از خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر را همچون شک قبل از فراغ، موجب بطلان عمل و وجوب اعاده دانسته‌اند.<ref>مستند الشیعة، 12/ 184-185.</ref> چنان که برخی، مطلقا حتی نسبت به شک حاصل در اثنای عمل، حکم به صحّت کرده و اعاده را واجب ندانسته و گفته‌اند: بنا را بر کمترین عدد که یقینی است می‌گذارد و آن را به اتمام می‌رساند.<ref>کتاب الحج (محقق داماد) 3/ 635-640.</ref> بعضی در صحت سعی در فرض شکِ در نقصان بعد از فراغ اشکال کرده و احتیاط را در به جا آوردن دورهایی که احتمال نقصان آنها را می‌دهد، دانسته‌اند.<ref>تحریر الوسیلة، 1/ 439.</ref>
صورت سوم:اگر شک در صحّت عمل پس از فراغ از آن باشد یا بعد از هر دور، در صحت آنچه انجام داده شک کند یا در صحّت جزئی از یک دور پس از فراغ از آن جزء شک نماید، بنا را بر صحّت می‌گذارد و به شک خود اعتنا نمی‌کند.<ref>439؛ مناسک حج (مراجع)/ 327</ref>
 
  
== سعی از طبقه فوقانی ==
+
صورت سوم: اگر شک در صحت عمل پس از فراغ از آن باشد یا بعد از هر دور، در صحت آنچه انجام داده شک کند یا در صحّت جزئی از یک دور پس از فراغ از آن جزء شک نماید، بنا را بر صحّت می‌گذارد و به شک خود اعتنا نمی‌کند.<ref>439؛ مناسک حج (مراجع)/ 327.</ref>
  
به تصریح برخی فقهای معاصر، سعی در طبقه فوقانی مسعی در صورتی که احراز نشود بین دو کوه صفا و مروه واقع شده، صحیح نیست. برخی گفته‌اند:طبقه فوقانی بین دو کوه قرار ندارد. بنابر این، سعی در طبقه فوقانی صحیح نخواهد بود.<ref>مناسک حج (مراجع)/ 328</ref>
+
==سعی از طبقه فوقانی==
  
== حلال شدن بوی خوش پس از سعی ==
+
به تصریح برخی فقهای معاصر، سعی در طبقه فوقانی مسعی در صورتی که احراز نشود بین دو کوه صفا و مروه واقع شده، صحیح نیست. برخی گفته‌اند: طبقه فوقانی بین دو کوه قرار ندارد. بنابراین سعی در طبقه فوقانی صحیح نخواهد بود.<ref>مناسک حج (مراجع)/ 328.</ref>
  
با حلق یا [[تقصیر]] محرّمات احرام جز زن و بوی خوش بنابر مشهور بر حاجی حلال می‌شود<ref>جواهر الکلام 19/ 251</ref>و پس از طواف و سعی بنابر مشهور بوی خوش حلال می‌گردد.<ref>257  258؛ مناسک حج (مراجع)/ 444.</ref>
+
==حلال شدن بوی خوش پس از سعی==
  
 +
با حلق یا [[تقصیر]] محرّمات احرام جز زن و بوی خوش بنابر مشهور بر حاجی حلال می‌شود<ref>جواهرالکلام، 19/251.</ref> و پس از طواف و سعی بنابر مشهور بوی خوش حلال می‌گردد.<ref>257-258؛ مناسک حج (مراجع)/ 444.</ref>
  
 
==پانویس==  
 
==پانویس==  
 
{{پانویس}}  
 
{{پانویس}}  
  
== منابع ==
+
==منابع==
*فرهنگ فقه فارسی، ج4، صص 453-458
+
* فرهنگ فقه فارسی، ج4، صص 453-458.
*فرهنگ لغت عمید، ذیل واژه سعی.
+
* فرهنگ لغت عمید، ذیل واژه سعی.
*آیت الله حسین مظاهری، مناسک حج.
+
* آیت الله حسین مظاهری، مناسک حج.
 +
 
 
[[رده:حج]]
 
[[رده:حج]]

نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۱۴

سعی در لغت

  1. کار؛ کوشش
  2. قصد
  3. دویدن

سعی در فقه

سعی از مناسك حج و عمره می باشد. سعى عبارت است از هفت دور پيمودن مسافت بين دو كوه صفا و مروه به نيت حج يا عمره که بعد از طواف کعبه و نماز طواف، صورت می‌گیرد. به هر دور از سعی، «یک شوط» می‌گویند.

حكم سعی

سعى از واجبات، بلكه اركان حج و عمره است كه ترك عمدى آن به گونه‌ای که زمان تدارکش بگذرد موجب بطلان حج و عمره می‌شود؛ لیکن ترک آن از روی فراموشی موجب بطلان نمی‌گردد و هر وقت متذکر شد باید آن را به جا آورد و در صورت عدم امکان یا مشقت داشتن، باید نایب بگیرد و تا زمانی که سعی انجام نشود، محرماتی که پس از سعی بر او حلال می‌شود، به قوت خود باقی است. در این که جهل به حکم، حکم نسیان را دارد یا نه، اختلاف است.[۱]

جایگاه سعی

سعی پس از طواف و نماز آن به جا آورده می‌شود؛ از این رو اگر عمره گزار یا حاجی به عمد آن را قبل از طواف به جا آورد، سعیش باطل و اعاده آن پس از طواف و نماز آن واجب است.[۲] لیکن اگر تقدیم از روی فراموشی یا جهل به حکم صورت گیرد، در بطلان سعی و وجوب اعاده آن پس از طواف اختلاف است. همچنین در بطلان سعی در صورتی که عمدا قبل از نماز طواف انجام شود، اختلاف است و در فرض جهل و نسیان باطل نخواهد بود.[۳]

فاصله انداختن بین سعی و طواف تا شب به قول مشهور جایز است؛ لیکن تأخیر سعی از طواف بدون عذر تا روز بعد جایز نیست.[۴] برخی تأخیر تا روز بعد را جایز دانسته و بعد از آن را جایز ندانسته‌اند.[۵]

مقدمات سعی

برای عمره گزار و حاجی مستحب است پیش از سعی از چاه زمزم یک یا دو دلو آب بردارد و ضمن نوشیدن مقداری از آن، بقیه را بر سر و پشت و شکم خود بریزد و این دعا را بخواند: {أللّهُمَ اجْعَلْهُ عِلْماً نافِعاً وَ رِزْقاً واسِعَاً وَ شِفاءاً مِنْ کُلِّ داءٍ وَ سُقْمٍ}.

سپس حجرالأسود را استلام نماید و از دری که محاذی آن است (باب صفا) با آرامش و وقار به سمت صفا حرکت کند و پس از رسیدن به کوه صفا بر فراز آن رفته و به کعبه نظر کند و با پیش رو قرار دادن رکن حجرالأسود و پس از حمد و ثنای خداوند متعال و گفتن هفت بار تکبیر و تهلیل، دعای وارد شده را بخواند.

بنابر قول مشهور، طهارت از حدث و بنابر قول برخی، پاکی بدن و لباس هنگام سعی مستحب است.[۶]

واجبات سعی

  • 1. نیت: از آنجا که سعی عبادت می‌باشد، نخستین شرط صحت آن نیّت است؛ یعنی به جا آوردن آن به قصد تقرب به خداوند متعال و همچنین تعیین اینکه سعی حَجَة الإسلام است یا عمره تمتع و یا عمره مفرده، لازم است.[۷]
  • 2. شروع از صفا و ختم به مروه: سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود. بنابراین، در صورت شروع آن از مروه چه عمدی یا سهوی یا از روی جهل، سعی باطل می‌شود و اعاده آن از صفا واجب است.[۸]

برخی گفته‌اند: در صورت شروع از مروه، تنها دور نخست باطل می‌شود و دورهای بعدی صحیح است و باید سعی را تا هفت دور کامل کند.[۹] برخی دیگر گفته‌اند: تنها دورهای فرد که از مروه آغاز گشته، مانند دور اول و سوم باطل می‌شود و دورهای دیگر صحیح است و باید تکمیل شود.[۱۰]

مبدأ و منتهای سعی، ابتدای کوه صفا و مروه است. بنابراین، بالا رفتن بر کوه صفا و مروه واجب نیست، هر چند افضل و مستحب است.[۱۱] بسیاری گفته‌اند: در شروع از صفا چسباندن پاشنه پا و در بازگشت، چسباندن سر انگشتان پا به کوه واجب است.[۱۲] لیکن بعضی صدق عرفی سعی میان صفا و مروه را کافی دانسته‌اند.[۱۳]

  • 3. هفت دور سعی کردن؛ با این توضیح که رفتن از صفا به مروه یک دور و بازگشت از مروه به صفا دور دیگر به شمار می‌رود. بنابراین، مجموع رفت و برگشت دو دور خواهد بود نه یک دور.[۱۴]

اگر کسی از روی علم و عمد بیش از هفت دور سعی کند، سعیش باطل است. افزودن بر سعی از روی سهو، موجب بطلان آن نمی‌شود؛ لیکن در این که باید مقدار اضافی را به حساب نیاوَرَد و تنها هفت دور آن را سعی قرار دهد یا این که زیادی را تا هفت دور کامل کند که مجموع چهارده دور گردد و یا این که میان آن دو، مخیّر می‌باشد، اختلاف است. بیشتر فقها قول سوم را پذیرفته‌اند.[۱۵] افزایش سعی از هفت دور بر اثر جهل به حکم، به تصریح بسیاری از فقها، حکم افزایش سهوی را دارد.[۱۶]

اگر کسی به عمد کمتر از هفت دور سعی کند، با فوت زمان تدارک آن حج یا عمره‌اش باطل است. به قول برخی، جهل به حکم نیز حکم عمد را دارد. چنانچه کاهش از روی سهو باشد، عمره یا حجش صحیح است و هر زمان متذکر شد باید آن را به جا آورد؛ لیکن در این که تدارک دورهای باقی مانده کفایت می‌کند؛ خواه شمار آنها کمتر از نصف باشد یا بیشتر از آن یا آنکه در صورت کمتر بودن از نصف، باقی مانده را تدارک می‌کند؛ اما در صورت نصف یا بیشتر بودن آن، سعیش باطل و اعاده آن از اول واجب است، اختلاف می‌باشد. اشهر قول نخست است.[۱۷]

  • 4. قرار داشتن جلو بدن به طرف هر یک از صفا و مروه هنگام حرکت به سمت آنها. بنابراین اگر عقب عقب یا به پهلو به سمت صفا و مروه حرکت کند، صحیح نیست؛ لیکن نگاه کردن به سمت چپ و راست بلکه پشت سر اشکال ندارد.[۱۸]
  • 5. حرکت به سمت صفا و مروه از راه متعارف. بنابراین، سعی از راه غیرمتعارف باطل است.[۱۹]

مستحبات سعی

پیاده سعی کردن؛ راه رفتن در بخش آغازین و پایانی مسعی و برای مردان هروله در حد فاصل مناره و بازار عطر فروشان که هم اکنون با مهتابی سبزرنگ مشخص شده است و خواندن دعای وارد شده هنگام سعی.[۲۰]

احکام سعی

بنابر قول مشهور، بین دورهای سعی و نیز در خود دورها موالات شرط نیست؛[۲۱] از این رو، قطع سعی برای ادای فریضه و نیز برآوردن نیاز کسی و غیر آن و سپس ادامه دادن از جایی که قطع شده جایز است.[۲۲]

نشستن بر فراز کوه صفا یا مروه و نیز به قول مشهور در مسعی جهت استراحت جایز است.[۲۳]

حکم انواع شک در سعی

شک در سعی شقوقی دارد. شک یا در آغاز آن است که از صفا بوده یا از مروه با یقین به عدد دور یا در شمار دورهای به جا آورده و یا در صحّت دورهای انجام داده.

صورت نخست: اگر سعی کننده در دور زوج (دوم، چهارم یا ششم) در صفا یا به سمت صفا باشد سعیش صحیح است؛ و اگر در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش باطل است و باید اعاده کند. اما اگر در دور فرد (اول، سوم، پنجم یا هفتم) در مروه یا به سمت مروه باشد، سعیش صحیح است و اگر در صفا یا به سمت صفا باشد، سعیش باطل می‌باشد و باید آن را اعاده کند.[۲۴]

صورت دوم: شک در شمار دورها یا در زیادی و نقصان آنها است، مانند آنکه شک کند شش دور سعی کرده یا نُه دور، یا تنها در نقصان، مانند اینکه شک کند شش دور سعی کرده یا پنج دور و یا تنها در زیادی دورها، مانند آنکه در دور آخر شک کند دور هفتم است یا نهم. در هر سه حالت، شک حاصل یا قبل از فراغ از سعی بوده و یا بعد از آن.

شک در تعداد دورها قبل از فراغ، بنابر قول مشهور موجب بطلان سعی و وجوب اعاده است، مگر آنکه شک در زیاده با یقین به اتمام هفت دور باشد، مانند آنکه در مروه شک کند این دور، هفتم است یا نهم؛ در این صورت اعتنایی به شک نمی‌کند و سعیش صحیح است.[۲۵]

به شک بعد از فراغ از عمل (خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر همچون تقصیر یا طواف نساء) نیز اعتنا نمی‌شود؛[۲۶]لیکن در این که شک حاصل در پایان سعی و قبل از خروج از مسعی، حکم شک قبل از فراغ را دارد یا حکم شک بعد از فراغ، اختلاف است.[۲۷]برخی، مطلقا حتی شک حاصل بعد از خروج از مسعی و اشتغال به عملی دیگر را همچون شک قبل از فراغ، موجب بطلان عمل و وجوب اعاده دانسته‌اند.[۲۸] چنان که برخی، مطلقا حتی نسبت به شک حاصل در اثنای عمل، حکم به صحّت کرده و اعاده را واجب ندانسته و گفته‌اند: بنا را بر کمترین عدد که یقینی است می‌گذارد و آن را به اتمام می‌رساند.[۲۹] بعضی در صحت سعی در فرض شکِ در نقصان بعد از فراغ اشکال کرده و احتیاط را در به جا آوردن دورهایی که احتمال نقصان آنها را می‌دهد، دانسته‌اند.[۳۰]

صورت سوم: اگر شک در صحت عمل پس از فراغ از آن باشد یا بعد از هر دور، در صحت آنچه انجام داده شک کند یا در صحّت جزئی از یک دور پس از فراغ از آن جزء شک نماید، بنا را بر صحّت می‌گذارد و به شک خود اعتنا نمی‌کند.[۳۱]

سعی از طبقه فوقانی

به تصریح برخی فقهای معاصر، سعی در طبقه فوقانی مسعی در صورتی که احراز نشود بین دو کوه صفا و مروه واقع شده، صحیح نیست. برخی گفته‌اند: طبقه فوقانی بین دو کوه قرار ندارد. بنابراین سعی در طبقه فوقانی صحیح نخواهد بود.[۳۲]

حلال شدن بوی خوش پس از سعی

با حلق یا تقصیر محرّمات احرام جز زن و بوی خوش بنابر مشهور بر حاجی حلال می‌شود[۳۳] و پس از طواف و سعی بنابر مشهور بوی خوش حلال می‌گردد.[۳۴]

پانویس

  1. مسالک الأفهام، 2/359؛ جواهرالکلام، 19/ 429-431.
  2. الحدائق الناضرة 16/292؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/63.
  3. مدارک الأحکام، 8/ 219-220؛ جواهرالکلام، 19/446؛ دلیل الناسک/297؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 41-43؛ مهذب الأحکام 14/ 137.
  4. الحدائق الناضرة، 16/ 295؛ جواهرالکلام 19/ 390-391.
  5. شرائع الإسلام 1/ 202.
  6. مستند الشیعة، 12/ 159؛ جواهرالکلام، 19/ 410-417.
  7. الروضة البهیة، 2/ 263؛ جواهرالکلام، 19/ 417.
  8. مدارک الأحکام، 8/ 206؛ الحدائق الناضرة، 16/ 266.
  9. مناسک حج (مراجع)/321؛ براهین الحج 4/ 109-110.
  10. کتاب الحج (محقق داماد)، 3/ 603.
  11. الخلاف 2/ 329-330؛ تذکرة الفقهاء 8/ 130-131؛ جامع المقاصد 3/ 206.
  12. تذکرة الفقهاء، 8/ 131؛ جواهر الکلام، 19/ 419.
  13. الحدائق الناضرة، 16 / 266.
  14. جواهرالکلام، 19 /422.
  15. مستند الشیعة، 12/ 179؛ جواهرالکلام، 19/ 431-437.
  16. جواهرالکلام، 19/ 437؛ مناسک حج (مراجع)/ 333.
  17. مسالک الأفهام، 2/361؛ مستندالشیعة، 12/ 180-183؛ جواهرالکلام 19/ 429-431 و 439-440؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/ 87.
  18. مستندالشیعة، 12/ 170؛ جواهرالکلام، 19/ 422-423.
  19. مستند الشیعة، 12/170.
  20. جواهرالکلام، 19/ 423-428.
  21. مستند الشیعة، 12/185؛ الحدائق الناضرة 16/289.
  22. جواهرالکلام، 19 / 444-446.
  23. .428-429
  24. .437-438
  25. مدارک الأحکام، 8/215؛ براهین الحج 4/ 116-117.
  26. جواهرالکلام، 19/ 438-439؛ المعتمد فی شرح المناسک 5/96
  27. المعتمد فی شرح المناسک 5/97؛ التهذیب فی مناسک العمرة والحج 3/ 104-107.
  28. مستند الشیعة، 12/ 184-185.
  29. کتاب الحج (محقق داماد) 3/ 635-640.
  30. تحریر الوسیلة، 1/ 439.
  31. 439؛ مناسک حج (مراجع)/ 327.
  32. مناسک حج (مراجع)/ 328.
  33. جواهرالکلام، 19/251.
  34. 257-258؛ مناسک حج (مراجع)/ 444.


منابع

  • فرهنگ فقه فارسی، ج4، صص 453-458.
  • فرهنگ لغت عمید، ذیل واژه سعی.
  • آیت الله حسین مظاهری، مناسک حج.