دعای سحر

دعای سحر، از دعاهای مشهور ماه رمضان است که در سحرهای این ماه خوانده می‌شود. این دعا بر پایهٔ گزارش مفاتیح الجنان، از امام باقر علیه السلام روایت شده و امام رضا علیه السلام آن را «دعای باقر (ع) در سحرهای ماه رمضان» خوانده است. دعا با عبارت «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ» آغاز می‌شود.

سند و انتساب

شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، در بخش اعمال سحرهای رمضان، این دعا را با عنوان «دعای عظیم‌الشأن» آورده و می‌نویسد: «رُوِیَ عَنِ الرِّضَا صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلَامُهُ عَلَیْهِ أَنَّهُ قَالَ: هُوَ دُعَاءُ الْبَاقِرِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی أَسْحَارِ شَهْرِ رَمَضَانَ»؛ «از امام رضا علیه السلام روایت شده که فرمود: این دعای امام باقر علیه السلام در سحرهای ماه رمضان است.»

بر این پایه، دعای سحر از جهت انتساب، به امام باقر علیه السلام و از جهت نقل، به امام رضا علیه السلام پیوند دارد و در منابع ادعیهٔ شیعه در بخش اعمال سحرهای رمضان جای گرفته است.

متن دعا

دعای سحر با ذکر صفات الهی و سوگند دادن خدا به هر یک از آن‌ها آغاز می‌شود:

«اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ، وَ کُلُّ بَهَائِکَ بَهِیٌّ، اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِبَهَائِکَ کُلِّهِ»

؛ «خدایا از تو می‌خواهم به درخشنده‌ترین بهاء و شکوهت، و همهٔ بهاء تو درخشان است؛ خدایا از تو می‌خواهم به همهٔ بهاء تو.»

این ساختار در سراسر دعا تکرار می‌شود: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَمَالِکَ بِأَجْمَلِهِ...»، «مِنْ عَظَمَتِکَ بِأَعْظَمِهَا...»، «مِنْ نُورِکَ بِأَنْوَرِهِ...»، «مِنْ رَحْمَتِکَ بِأَوْسَعِهَا...»، «مِنْ کَلِمَاتِکَ بِأَتَمِّهَا...»، «مِنْ کَمَالِکَ بِأَکْمَلِهِ...»، «مِنْ أَسْمَائِکَ بِأَکْبَرِهَا...»، «مِنْ عِزَّتِکَ بِأَعَزِّهَا...» و به همین ترتیب در صفات دیگر؛ سپس از مشیت، قدرت، علم، قول، مسائل، شرف و سلطان خدا نیز یاد می‌شود.

زمان قرائت

بر پایهٔ جایگاه این دعا در بخش «اعمال اسحار» مفاتیح الجنان، زمان اصلی خواندن آن، سحرهای ماه رمضان و پیش از اذان صبح است. در بسیاری از مساجد و محافل شیعی، این دعا در سحرهای رمضان خوانده می‌شود.

مضامین

دعای سحر را می‌توان دعایی توحیدی دانست که محور آن، شناخت صفات خدا و توسل به آن صفات است. در هر بند، یکی از صفات الهی — مانند بهاء، جمال، عظمت، نور، رحمت، کلمات، کمال، اسماء و عزت — یاد می‌شود و سپس همهٔ آن صفت، به‌عنوان واسطهٔ درخواست قرار می‌گیرد.

این شیوهٔ دعا، هم بیانگر عظمت صفات الهی است و هم نشان‌دهندهٔ ادب بنده در برابر خدا؛ زیرا درخواست‌ها نه بر اساس استحقاق خود، بلکه به واسطهٔ صفات و رحمت خدا مطرح می‌شود.

جایگاه

دعای سحر در کنار دعای ابوحمزه ثمالی، از دعاهای شناخته‌شدهٔ سحرهای رمضان است و در مساجد و محافل شیعی خوانده می‌شود. جایگاه آن در مفاتیح الجنان، در بخش اعمال سحرهای رمضان، نشان‌دهندهٔ اهمیت آن در سنت دعایی شیعه است.

ارزیابی

دعای سحر، که با دعای ابوحمزه ثمالی متفاوت است، نمونه‌ای از ادعیهٔ توحیدی شیعه است که با تکیه بر صفات الهی و ساختاری تکرارشونده، هم معنویت فردی را تقویت می‌کند و هم آموزه‌های توحیدی را در قالب دعا بیان می‌دارد. انتساب آن به امام باقر علیه السلام و نقل آن از امام رضا علیه السلام، جایگاه آن را در میراث دعایی اهل بیت (ع) تثبیت کرده است.

منابع

• قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.