عثمان بن عیسی
| عثمان بن عیسی | |
| نام کامل | عثمان بن عیسی عامری کلابی رؤاسی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | نامعلوم، حیر (نزدیک کربلا) |
| مدفن | حیر |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از راویان و وکیلان امام کاظم علیه السلام و از سران واقفیه که بعدها توبه کرد و مال امام را بازگرداند |
عثمان بن عیسی، از راویان شیعه و از وکیلان امام کاظم علیه السلام بود. او پس از شهادت آن حضرت، در شمار سران واقفیه قرار گرفت و از بازگرداندن اموالی که در دستش بود خودداری کرد؛ اما بر پایهٔ گزارشی، بعدها توبه کرد و مال را به امام رضا علیه السلام فرستاد.[۱]
محتویات
نام و نسب
نجاشی او را «عثمان بن عیسی، ابوعمرو العامری الکلابی، سپس از فرزندان عبید بن رؤاس» خوانده و می‌گوید گاه او را کلابی، گاه عامری و گاه رؤاسی می‌نامند؛ اما درست آن است که او مولای بنی‌رؤاس بود.[۲] او در کوفه می‌زیست و از امام کاظم علیه السلام روایت کرده است.[۳]
وکالت و انحراف
نجاشی او را «شیخ واقفه و چهرهٔ آنان» و یکی از وکلایی می‌داند که مال موسی بن جعفر (ع) را به خود اختصاص دادند: «وَ كَانَ شَيْخَ الْوَاقِفَةِ وَ وَجْهَهَا، وَ أَحَدَ الْوُكَلَاءِ الْمُسْتَبِدِّينَ بِمَالِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ»؛ «او سرور و چهرهٔ واقفه و یکی از وکلایی بود که مال موسی بن جعفر (ع) را به خود اختصاص دادند.»[۴]
واقفیه گروهی بودند که بر امامت امام کاظم علیه السلام توقف کردند و امامت امام رضا علیه السلام را نپذیرفتند. عثمان بن عیسی از چهره‌های شاخص این جریان بود.[۵] کشی نیز گزارش می‌کند که او واقفی بود و مالی در دستش داشت و امام رضا علیه السلام بر او خشم گرفت.[۶]
واقفیه و عثمان بن عیسی
واقفیه گروهی بودند که بر امامت امام کاظم علیه السلام توقف کردند و امامتِ امام رضا علیه السلام را نپذیرفتند. نوبختی می‌نویسد که آنان بر این باور بودند که موسی بن جعفر (ع) همان امام قائم است و پس از او امامی را نپذیرفتند؛ برخی نیز گفتند او زنده است یا درگذشته و خدا او را به سوی خود برده و در هنگام قیام بازمی‌گرداند.[۷] عثمان بن عیسی از چهره‌های شاخص همین جریان بود.[۸]
توبه و بازگرداندن مال
کشی در ادامهٔ همان گزارش می‌نویسد: «ثُمَّ تَابَ عُثْمَانُ وَ بَعَثَ إِلَيْهِ بِالْمَالِ»؛ «سپس عثمان توبه کرد و مال را برای امام فرستاد.»[۹] او در آن زمان شصت ساله بود و از ابوحمزه ثمالی روایت می‌کرد.[۱۰] در همان گزارش آمده است که راویان، عثمان بن عیسی را متهم نمی‌کنند.[۱۱]
خواب و وفات
کشی گزارش می‌کند که عثمان در خواب دید در «حیر» می‌میرد و در آنجا دفن می‌شود. او خانه و شهر خود در کوفه را رها کرد و با دو پسرش به حیر رفت و گفت: «از آنجا نمیروم تا خداوند مقدرات خود را جاری کند.» او در آنجا، در حیر نزدیک کربلا، به عبادت پرداخت تا درگذشت و در همانجا دفن شد؛ سپس دو پسرش را به کوفه فرستاد.[۱۲]
ارزیابی
زندگی عثمان بن عیسی نشان‌دهندهٔ یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های تاریخ تشیع است: دورهٔ پس از شهادت امام کاظم علیه السلام و پیدایش واقفیه. او از یک سو در شمار سران این جریان و از سوی دیگر در شمار راویانی است که توبه‌اش گزارش شده است.[۱۳] منابع رجالی، او را با وجود گرایش واقفی، در شمار راویان مورد اعتماد یا دست‌کم غیرمتهم نگه داشته‌اند و همین، داوری دربارهٔ او را نیازمند تفکیک دورهٔ پیش و پس از توبه می‌کند.[۱۴] گزارش توبهٔ او نشان می‌دهد که او تا پایان عمر در جرگهٔ واقفه نماند و مال امام را بازگرداند.[۱۵]
پانویس
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰؛ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ نوبختی، فرق الشیعة، ص۸۱.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ص۳۰۰؛ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۸۶۰.
منابع
- نجاشی، احمد بن علی؛ رجال النجاشی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق؛ ص۳۰۰.
- نوبختی، حسن بن موسی؛ فرق الشیعة، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۴ق؛ ص۸۱.
- کشی، محمد بن عمر؛ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۲.
