جنگ قادسیه
«جنگ قادسیه» از مهمترین جنگ‌هایی است که بین اعراب مسلمان و سپاه ساسانی ایران در سال ۱۴ هجری و زمان خلیفه دوم در نزدیکی «قادسیه» اتفاق افتاد، و سرانجام این منطقه به تصرف مسلمین درآمد.
مکان و زمان نبرد قادسیه
«قادسیه» نام محلى در ۱۵ فرسخى[۱] کوفه است. یاقوت حموی می‌نویسد: قادسیه جایی است که تا کوفه پانزده فرسنگ و تا غریب چهار میل فاصله دارد.[۲] مسعودی می‌نویسد: «جنگ قادسیه در ناحیه‌ای به نام غریب بر حاشیه صحرا و نزدیکی قادسیه صورت گرفت.»[۳] مقدسی «قادسیه» را شهری در ناحیه کوفه ذکر کرده است.[۴]
در همین مکان و در سال ۶۰ هجری بود که حصین بن نُمیر و نیروهاى گشتى عبیدالله بن زیاد، پیک امام حسین علیه‌السلام یعنی قیس بن مسهر صیداوی را -که حامل نامه‌اى از امام به سوى مردم کوفه بود- دستگیر کردند.[۵]
محمد طبری تاریخ وقوع جنگ قادسیه را سال ۱۴ هجری[۶] و بلاذری سال ۱۶ هجری[۷] را ذکر کرده‌اند.
جریان نبرد قادسیه
ابوحنیفه دینوری در مورد علت وقوع این جنگ آورده است: «چون یزدگرد پادشاه شد مردم را از هر سو فرا خواند و سپاهی فراهم ساخت و رستم، پیر هرمز را بر آنان فرماندهی داد. رستم به سوی قادسیه حرکت کرد، چون این خبر به جریر بن عبدالله و مثنی بن حارثه رسید، برای عمر خطاب نامه نوشتند و او را آگاه ساختند. عمر مردم را فرا خواند و آماده ساخت. حدود ۲۰ هزار نفر جمع شدند و سپس سعد بن ابی وقاص را به فرماندهی ایشان گماشت. سعد با سپاهیانش حرکت کرد و به قادسیه رسید. سپاهیان عراق نیز به او پیوستند.»[۸] دینوری می‌افزاید: «عمر به ابوموسی اشعری و ابوعبیده جراح جداگانه نامه نوشته و از اهالی مدینه و شام خواستند که گروهی را به یاری سعد بن ابی‌وقاص بفرستند.»[۹] رستم و نیروهای او پیشنهاد پذیرفتن اسلام و یا پرداخت جزیه را رد کردند و تنها راه سوم یعنی جنگ را پذیرفتند.[۱۰]
بیشتر مورخان تعداد نیروهای ایران را ۱۲۰ هزار نفر نوشته‌اند.[۱۱] طبری می‌نویسد: «ایرانیان ۱۲۰ هزار نفر بودند و ۳۰ فیل نیز به همراه داشتند.»[۱۲] مقدسی تعداد نیروهای سپاه ایران را ۶۰ هزار نفر ذکر کرده و می‌نویسد: «این نیروها همگی زره‌پوش بودند و جنگ افزارهای زیادی به همراه داشتند.»[۱۳] مسعودی شمار مسلمانان را ۸۸ هزار نفر و شمار مشرکان (ساسانیان) را ۶۰ هزار نفر نوشته است.[۱۴]
جنگ قادسیه که در چهار روز به طول انجامید، سرانجام با پیروزی مسلمانان و فتح و دستیابی به سراسر سواد (عراق) به جز مدائن به پایان رسید. در این جنگ، «درفش کاویانی» که نشان سپاه دولت ساسانی بود، به دست مسلمانان افتاد و این نشان‌دهنده ضربه مهلکی بود که بر پیکره این دولت رو به زوال خورده بود.[۱۵] پیروزی در این جنگ موجبات دستیابی اعراب را به تیسفون، پایتخت زمستانی ساسانیان فراهم آورد و پس از مدتی تمامی مدائن به تصرف مسلمانان درآمد.
پانویس
- ↑ حدود ۹۰ کیلومتر.
- ↑ حموی، یاقوت، معجم البلدان، ج۲، ص۶۹۰.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۱، ص۶۶۹.
- ↑ مقدسی، مطهر بن طاهر، احسن التفاسیر، ترجمه علی نقی منزوی، ج۱، ص۴۲.
- ↑ الحسين فى طريقه الى الشهاده، ص ۴۹.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۵، ص۱۷۱۳.
- ↑ بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج۲، ص۳۱۴.
- ↑ دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، ج۱، ص۱۱۹.
- ↑ دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، ج۱، ص۱۲۰.
- ↑ ابن اعثم کوفی، احمد بن محمد، الفتوح، ج۱، ص۱۵۷.
- ↑ بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج۲، ص۳۱۴.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۵، ص۱۷۱۱.
- ↑ مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج۵، ص۱۷۱.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج۱، ص۶۶۹.
- ↑ جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام (تاریخ خلفا)، ج۲، ص۱۱۷.
منابع
- "جنگ قادسیه"، سایت پژوهه.
- فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، نشر معروف.
