سریه ابوسلمه

تقویم هجری قمری

روز واقعه:1 محرم

سال 4 هجری قمری

«سریه ابوسلمة» ماجرای رویارویی سپاه اسلام با قبایل اطراف مدینه در اواخر سال سوم هجری و پس از غزوه احد به دستور پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) بود، که مسلمانان در این سریه به فرماندهی ابوسلمه مخزومی پیروز شدند.

علت وقوع سریه

مدتی پس از جنگ احد، دشمنان اسلام و قبایلی که هنوز مسلمان نشده بودند و منتظر بودند تا ضربه ای به مسلمانان بزنند، احساس کردند که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و مسلمانان رو به ضعف و ناتوانى رفته و مى توان با هجوم دیگران آنان را نابود کرد و شهر مدینه را با دارایى و ساکنانش را به غنیمت گرفت. به همین جهت در گوشه و کنار شبه جزیره، به ویژه در میان قبایل نزدیک به مدینه، تحرکاتى به وجود آمد و برخى از آنان براى نبرد با مسلمانان آماده گردیدند.

پیامبر اسلام نیز که پس از تحمل سالها سختی و مرارت تازه توانسته بود بنیاد اسلام را پی ریزی کند و اجتماعی از مسلمانان تشکیل دهد، کاملاً مراقب بود تا با دشمنان اسلام مقابله نماید و از به هم زدن اسلام و تشکیلات نوبنیاد آن به وسیله دشمنان جلوگیری به عمل آورد.

و در همین احوال که حدود یکی دو ماه طول کشید، به آن حضرت اطلاع رسید دو تن از بزرگان قبیله بنی اسد به نامهای طلیحه و سلمه در صدد غارت مدینه و جنگ با مسلمانان هستند و بدین منظور افراد تهیه می کنند.

جریان سریه أبوسلمه

ابوسلمة بن عبدالأسد مخزومی عموزاده رسول خدا صلی الله علیه و آله - که برخى چون ابن هشام او را برادر رضاعى آن حضرت نیز دانسته اند - از مهاجرین مکه و مسلمانان صدر اسلام بود و در جنگ احد زخم گرانى برداشته بود و با معالجاتى که مى کرد تا حدودى التیام یافته بود. در این وقت که خبر قبیله بنی اسد به رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید، حضرت او را مأمور کرد تا با صد و پنجاه سوار به منظور مقابله با آنها حرکت کند و بدو دستور داد شب ها راه بروند و روزها مخفى شوند تا ناگهان بر سر دشمن بتازند.

ابوسلمه در نخستین روز ماه محرم سال چهارم هجری، عازم محل تجمع مفسده‌جویان اسدی که سیصد نفر بودند شد و سحرگاهى بود که به قبیله بنی اسد رسیده و در کنار آبى به نام «قطن» در ناحیه «فید» بر سر آنها تاختند. بنى أسد که از ماجرا مطلع شدند، چون تاب مقاومت در خود ندیدند فرار کردند. در این درگیری یک تن از مشرکان و یک تن از مسلمانان به نام مسعود بن عروة کشته شدند و تعدادی از مشرکان زخمی گردیدند.

أبوسَلَمه افراد را به سه دسته تقسیم کرد، به گروهى دستور داد که با خود او در همان مکان بمانند؛ ولى دو گروه دیگر را مأمور جمع کردن غنیمت از دو سوى مختلف کرد و دستور داد تا در طلب غنیمت، به راه­هاى دور نروند و در صورت سالم بودن، شب برگردند که همگی شب را در یک مکان بگذرانند. به علاوه فرمان داد که پراکنده نشوند و برای هر گروهی نیز فرماندهى منصوب کرد.

هر دو گروه به سلامت پیش ابوسلمه بازگشتند بدون این که هیچ برخوردى پیش آمده باشد. آنها شتران و دامهاى دیگرى را به غنیمت گرفته بودند. ابوسلمه همراه غنایم به سوى مدینه برگشت. هنگامی که یک شب راه پیمودند، ابوسلمه فرمان داد تا غنایم را تقسیم کنند. او سهمى از غنایم را هم به مرد طایى راهنما داد و یکى از بردگان را هم براى پیامبر صلی الله علیه و آله جدا کرد، آنگاه خمس غنایم را جدا کرده و بقیه را میان اصحاب خود تقسیم کرد. سپس، آنها همراه غنایم به سوى مدینه حرکت کردند.

در این سریه دلاورى هاى ابوسلمه مخزومی، سعد بن ابى وقاص، ابوحذیفة بن عتبه و دیگر مجاهدان مسلمان، موجب پیروزى سپاه اسلام و ناتوانى و شکست مشرکان گردید. دشمنان اسلام که تاب مقاومت نیاورده بودند، به ناچار پراکنده شده و در نتیجه، گروه هجومى آنان از هم پاشید. سپاه اسلام، اسیران و غنیمت هاى فراوانى به دست آورده و با پیروزى شکوهمند به مدینه بازگشت نمود. در نتیجه این سریه، خطری که از جانب مشرکان بنی­ أسد متوجه مدینه و اسلام شده بود، دفع گردید.

پس از بازگشت به مدینه، زخمى که در جنگ احد بر بدن ابوسلمه اصابت کرده بود، دوباره سر باز کرد و به شدت وى را رنج مى داد تا این که در جمادى الآخر همان سال به شهادت رسید. همسرش ام سلمه که از زنان باتقوا و دوستدار پیامبر صلى الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام بود، پس از شهادت ابوسلمه، افتخار همسرى با رسول خدا صلى الله علیه و آله را پیدا کرد و در ماه شوال سال پنجم هجرى به عقد ازدواج آن حضرت در آمد.

منابع

• زندگانى حضرت محمد صلی الله علیه وآله، هاشم رسولى محلاتی.
• "سریه أبی سلمة بن عبدالأسَد المخزومی به قطن"، هادی اکبری.
• روزشمار تاریخ اسلام، سید تقی واردی، جلد اول، (ماه محرم).

مطالب مرتبط

• ابوسلمه مخزومی