صافی صفا

کشور	عراق
شهر	نجف
	طول:"98.65'30°44 شرقی عرض:"59.12'99°31 شمالی
مشاهده در نقشه

«صافی صفا» نام مکانی در نجف است که محل عبادت و توقفگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام -هنگامی که از کوفه به وادی السلام می‌آمد- بوده است. در کنار «صافی صفا»، «مقام امام زين‌العابدين» علیه‌السلام و نیز آرامگاه «أثیب اليمانى» واقع شده است.

موقعیت جغرافیایی

بارگاه صافی صفا در خیابان کمربندی در جهت غربى شهر نجف، حدود ۵۰۰ متری غرب حرم مطهر امام علی علیه السلام در غرب نجف و مشرف به بحر نجف می باشد.

دلیل نامگذاری این بنا به «صافی صفا»، انتساب آن به «صفاة الصفا» می‌‌‌‌باشد که به معنای محل تجمع کاروان‌های تجاری مشرف بر دریای نجف است. اين منطقه سابقاً به نام «مسبل» معروف بوده و بعد از آن به نام «العماره» شناخته شده است.

در سمت جنوبى صافی صفا، «مقام امام زين‌العابدين» علیه السلام واقع شده است. این مکان محل توقف و راز و نیاز امام سجاد علیه السلام در زمان‌هایی بوده است که برای زیارت حضرت علی علیه السلام به نجف می‌‌‌‌آمدند.

همچنین در كنار مقام «صافى صفا» آرامگاه «أثیب اليمانى» قرار دارد كه به آن مقبرة الصفا (يعنى مقبره سنگ) نيز گفته مى‌شود.

پیشینه بنا

راویان تاریخ آورده‌اند که در گذشته منطقه "صفا" مکانی بوده برای استراحت کاروان‌ها. حضرت علی علیه السلام وقتی برای زیارت قبرستان وادی السلام از کوفه به نجف کنونی می‌‌‌‌آمدند، در منطقه «صفا» توقف می‌‌‌‌کردند و به راز و نیاز می‌‌‌‌پرداختند.

این مکان همان جایی است که پیامبر الهی حضرت موسی علیه السلام در آنجا با خدای خود راز و نیاز می‌‌‌‌کرد. به گفته تاریخ‌نویسان، این مکان بخشی از کوه طور سینا و نیز کوه جودی است که کشتی حضرت نوح علیه السلام بر آن قرار گرفت.

در اين مكان دو سنگ نبشته سفيد پيدا شده كه دو قصیده بر آن نقش بسته و در هر كدام از اين دو قصيده ذكر شده كه اين مكان مقام حضرت اميرالمؤمنين مى باشد. سنگ نبشته اول بالاى محراب قرار داشت و قصيده اى شامل دوازده بیت با حرف روى (هاء) بر آن نقش بسته و در آن به اين مقام كه مقام حضرت أميرالمؤمنين است اشاره شده است. مطلع اين قصيده چنين است:

شاد مقام الطهر مولى أعلا مقامات الورى قدره

قصيده نقش بسته بر سنگ نبشته دوم از سنگ نبشته اول واضحتر است و بر ديوار چپ عمارت (به طرف قبله) نزديكى محراب مسجد قرار دارد. اين سنگ نبشته تاريخ ۱۱۷۰ هجرى را نشان مى دهد و قصيده اى شامل ده بيت و با حرف روى (ميم) نقش بسته كه به مقام أميرالمؤمنين نيز اشاره دارد. مطلع اين قصيده به اين شرح است:

فناهيك صرحا يزدری كل منزل أناخ علی العليا بأعظم كلكل

اولین گنبد این بارگاه در دوران «سلطان اویس جلائری» و به دست سید معظم «علاءالدین بن میر مجید المدنی المداح» و به کمک «حاج محتشم فهمانی» در سال ۷۵۹ هجری بنا شد و تا سال ۱۰۴۴ هجری (۱۹۸۲ میلادی) چندین بار مرمت و بازسازی شد. هنگامی که خانه های قدیمی اطراف بارگاه صافی صفا به هدف هموار کردن و مسطح کردن منطقه تخریب شد، پرده داری بارگاه اثیب الیمانی به خاندان آل الدروایش مخزومیه رسید و آنها از ۵۵۰ سال گذشته تا به امروز سدانت آن را برعهده دارند و موافقت کردند که با هزینه شخصی آنها بازسازی شود.

مرقد اثیب یمانی

در کتاب «الاقبال» به نقل از دیلمی آمده است که همزمان با خلافت امیرمومنان علیه السلام، پیکری را از یمن به نجف منتقل می کنند. آوردن این پیکر از سوی فرزندان این شخصیت یمنی، با حضور امیرمومنان علیه السلام همراه گشته و با نظارت آن حضرت، او را به خاک می سپارند. درباره علت انتقال پیکر مرد یمنی گفته شده است که او وصیت کرده بود که جسدش را به «غُری» انتقال داده و به خاک بسپارند، زیرا در این سرزمین فردی (امیرمومنان علیه السلام) دفن خواهد شد که بسیاری مشمول شفاعت او خواهند شد.

پس از اخذ تصمیم مبنی بر بازسازی مراقد آسیب دیده شیعیان و مراقدی که زیر نظر اداره کل زیارتگاه‌های شیعه عراق قرار دارند، بارگاه اثیب الیمانی در ساختمانی چهار طبقه و به مساحت ۳،۷۵۰ مترمربع بازسازی شد. از طرف دیگر، رصدخانه بارگاه اثیب الیمانی مرکز مهمی برای رصد پدیده‌های خسوف و کسوف و استهلال ماههای حرام و دو ماه رمضان و ذی الحجه به شمار می‌‌‌‌رود و رؤیت افق در این منطقه با توجه به مشرف بودن آن بر دریای نجف، واضح و روشن است.

منابع

• "صافى صفا"، سایت حج.
• "صافى صفا"، سایت شفقنا.

آرشیو عکس و تصویر

• 

  موقعیت مکانی صافی صفا نسبت به حرم حضرت امیرالمومنین امام علی علیه‌السلام

• 

  گنبد قبلی صافی صفا

• 

  نمای بیرونی صافی صفا

• 

  ورودی صافی صفا

• 

  شبستان صافی صفا

• 

  قبر أثيب اليمانى قبل از بازسازی جدید در صافی صفا

• 

  ضریح أثيب اليمانى در صافی صفا

• 

  مقام حضرت امیرالمومنین امام علی علیه‌السلام در صافی صفا

• 

  محراب مقام حضرت امیرالمومنین امام علی علیه‌السلام در صافی صفا

• 

  موقعیت صافی صفا در وادی السلام