سندبادنامه (کتاب)
«سندبادنامه»، مجموعه داستانی قدیمی در موضوع آداب کشورداری است، که مسعودی آن را از تألیفات سندباد حکیم از حکماء معاصر کوش پادشاه هند دانسته است. این کتاب در اصل به زبان هندی بوده و در زمان ساسانیان به زبان پهلوی و بعد به عربی و در نهایت در قرن ششم هجری، توسط محمد ظهیری سمرقندی به فارسی ترجمه شده و پس از او شهرت بسیاری پیدا کرد.
موضوع و محتوای کتاب
کتاب «سندبادنامه» یا کتاب حکیم سندباد یا داستان هفتوزیر، در موضوع آداب کشورداری و رفتار با رعیت است و از حیث ترکیب و ساختمان، شبیه «کلیله و دمنه» است، یعنی یک داستان اصلی که در ضمن آن حکایتها و قصص دیگری نیز می آید و آن داستان اصلی شبیه داستان سیاوش و سودابه و قصه یوسف و زلیخا است.
در سندبادنامه ظهیری سمرقندی که شامل یک حکایت اصلی و سی و سه حکایت فرعی است، علم اداره مملکت و رفتار با رعیت بیان شده است. سبک قصه در قصه به مؤلف امکان داده است که حکایات متعدد تمثیلی را در اثر خود وارد کند که هدف کلی آنها پند و اندرز است.
سمرقندی این کتاب را با استفاده از آیات قرآن، احادیث، ابیات و امثال فارسی و عربی، صنایع مختلف ادبی و ... آنگونه که در آن دوره معمول بوده، به نثر فنی آراسته است.
ترجمه و بازنویسی کتاب
«سندبادنامه» نخست به دستور نوح بن منصور سامانی توسط خواجه عمید ابوالفوارس فناروزی به فارسی دری ترجمه شد.
همچنین این کتاب را تحت عنوان «حکایة الملک المتوج مع امراة الملک و الحکیم السندباد و سبع الوزراء و حکایة کل واحد منهم» به عربی نیز ترجمه کردند.
و چنانکه گفته شد، محمد بن علی ظهیری سمرقندی - از مترسّلان و کاتبان ایرانی - در قرن ششم هجری، ترجمهای فارسی از سندبادنامه نمود و این اثر پس از او شهرت بسیاری پیدا کرد.
گفتنی است مجموعه «کارنامه دانشوران ایران و اسلام» که به اهتمام «سازمان ملی جوانان و موسسه فرهنگی اهل قلم» فراهم میآید و تلخیص و بازنویسی آثار برجسته و متون کهن را عهده دار است، یک جلد را به بازنویسی «سندبادنامه» ظهیری سمرقندی اختصاص داده است.
وضعیت نشر
کتاب سندبادنامه در سال ۱۹۴۸ میلادی توسط احمد آتش در ترکیه تصحیح شده است، لکن با توجه به اشتباهاتی که آن تصحیح دارد، به اشارت و راهنمایی استادان محترم دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران بار دیگر تصحیح شده است و این تصحیح با استفاده از ۲ نسخه دیگر که هر دو قدیمی تر از نسخ مورد استفاده در تصحیح نخستین هستند صورت گرفته است.
در آغاز چاپ حاضر، که توسط محمّدباقر کمالالدینی تصحیح شدهاست، به اصل و منشا سندبادنامه، سیر تاریخی کتاب سندباد در زبان فارسی، ارزش ادبی و سبک سندبادنامه ظهیری سمرقندی، حکایتهای سندبادنامه و محتوای آنها و تأثیر سندبادنامه در ادبیات ایران و جهان اشاره شده است.
منابع
- "اصل و منشأ سندبادنامه و سیر تاریخی آن در زبان فارسی"، جلیل تجلیل و سید محمدباقر کمالالدینی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تابستان ۱۳۸۰، دوره ۲، شماره ۲، در دسترس در پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.
- "معرفی ظهری سمرقندی"، سایت آفتاب.
- "سندباد حکیم (بازنویسی کتاب سندبادنامه اثر ظهیری سمرقندی)"، سایت ویستا.
- وبلاگ جلال توکلی.
