شرح نهج البلاغه عبده (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۸ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{مشخصات کتاب
 
{{مشخصات کتاب
−
|عنوان= شرح نهج البلاغه (محمد عبده)
+
|عنوان= شرح نهج‌البلاغه
−
|تصویر=[[پروندهNahjolbalagheh1.jpg|230px]]
+
|تصویر=[[پرونده:Nahjolbalagheh1.jpg|230px]]
−
|نویسنده= شیخ محمد عبده
+
|نویسنده= محمد عبده
−
|موضوع=شرح نهج البلاغه
+
|موضوع=شرح نهج‌البلاغه
 
|زبان=عربی
 
|زبان=عربی
−
|تعداد جلد=1
+
|تعداد جلد=۳
 
|عنوان افزوده1=
 
|عنوان افزوده1=
 
|افزوده1=
 
|افزوده1=
 
|عنوان افزوده2=
 
|عنوان افزوده2=
 
|افزوده2=
 
|افزوده2=
−
|لینک=
+
|لینک=[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/84466/ شرح نهج‌البلاغه عبده]
 
}}
 
}}
−
شرح نهج البلاغه اثر شیخ محمد عبده ، فقیه ، حقوق دان ،اصلاح گر دینی ، مفتی اسبق مصر و از شاگردان [[سید جمال الدین اسد آبادی]] است . این کتاب که بیشتر حاوی الفاظ مشکل و واژگان غریب نهج البلاغه است در دنیای عرب شهرت بسزائی دارد و بارها در مصر ، لبنان و ایران چاپ شده است.
+
'''«شرح نهج‌البلاغه»''' تألیف [[محمد عبده|شیخ محمد عبدُه]] (متوفای ۱۳۲۳ ق)، اصلاحگر دینی و مفتی [[اهل سنت]] در [[مصر]] است. این کتاب بیشتر به جنبه‌هاى ادبى «[[نهج البلاغة|نهج‌البلاغه]]» پرداخته و حاوی الفاظ مشکل و واژگان غریب آن است. «شرح نهج‌البلاغه» نشانه‌اى از تساهل مذهبى نویسنده و دلبستگى او به وحدت مسلمانان است.
 +
==مؤلف==
 +
[[محمد عبده]] (۱۲۶۶-۱۳۲۳ ق)، [[فقیه]]، مفسر، حقوق‌دان، اصلاح‌گر دینی، مفتی اسبق [[مصر]] در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان [[سید جمال الدین اسد آبادی|سيد جمال‌الدين اسدآبادى]] است.  
  
−
==معرفی نویسنده==
+
وی در احیای فکر [[دین|دینی]] و انطباق آن با مبانی عقلی کوشید، و از تجددخواهی دینی برای اصلاح برخی از وجوه زندگی اجتماعی مصر بهره جست و بیشتر زندگی خود را صرف سازمان‌های دینی و فعالیتهای خیریه نمود.  
−
محمدعبده نامورترین مرید سید جمال الدین بود، ولی ارج و آوازه ی او نزد اهل سنت از آن رو بلند است که نه تنها در احیای فکر دینی و انطباق آن با مبانی عقلی کوشید، بلکه از تجددخواهی دینی برای اصلاح پاره ای از وجوه زندگی اجتماعی مصر بهره جست.
 
  
−
عبده در سال 1849/1266 از خانواده ای متوسط در روستای محله ی نصر، واقع در بحیره، در مصب رود نیل زاده شد. خانواده او اگر چه ثروت بسیار نداشت به سبب شهرت به دانشوری و پارسایی، از اعتبار و حیثیت فراوان محلی برخوردار بود. در آغاز به ورزش و بازیهای پهلوانی دل بسته بود، ولی در سن سیزده سالگی به اجبار پدرش به «جامع احمدی» در طنطا رفت که پس از [[«جامع الازهر»]] در آن زمان معتبرترین مرکز تعلیم معارف اسلامی در مصر به شمار می رفت.
+
محمد عبده شاگردان زیادی را تربیت نمود که از آن جمله می‌توان به محمد رشید رضا، سعد زغلول، احمد امین، طه حسین، عبدالغادر مغربی، مصطفی عبدالرازق اشاره کرد.  
  
−
درسهایی که در جامع احمدی به طلاب می آموختند مانند هر مدرسه ی قدیمی دیگر، تجوید و علم قرائت و فقه و نحو بود که قرنها جزو تعلیمات اساسی باسوادان بود. این درسها عبده را از درس خواندن بیزارتر کرد. در دلش افتاد که درس و کتاب را رها کند و به پیشه ی بیشتر هموطنانش که زراعت بود روی بیاورد. چون پدرش مصمم بود که او را به درس خواندن وا دارد، عبده از طنطا گریخت و به ده دیگری رفت که برخی از خویشاوندانش در آن می زیستند. یکی از آن خویشاوندان، شیخ درویش، دایی پدرعبده، عارفی وارسته بود که دیار او عبده را در خط فکری و اخلاقی تازه ای انداخت. شیخ چون پیشتر به طرابلس سفر کرده و از عقاید سنوسیان اثر پذیرفته بود، مانند آنان این نظر را تبلیغ می کرد که راه رستگاری مسلمانان بازگشت به اسلام و روزگاران پیامبر و صحابه و تقلید از سادگی آنان در دینداری و پارسایی و پیراستن عقاید دینی کنونی مردم از بدعتهای گذشتگان است.
+
برخی از آثار علمی او عبارتند از: [[تفسیر المنار (کتاب)|تفسیر المنار]]، [[شرح نهج البلاغه عبده (کتاب)|شرح نهج‌البلاغه]]، الاسلام الردّ علی منتقدیه، اصلاح المحاکم الشرعیه، رسالة التوحید، الاسلام و النصرانیة بین العلم والمدنیة.
  
−
عبده تنها پانزده روز نزد شیخ درویش ماند ولی در همین مدت کوتاه از آموزشهای او دو بهره ی بزرگ برد<ref>زندگینامه ی عبده به قلم خود او در مجله ی «المنار»، ج8، ص 383 به بعد.</ref>: نخست آنکه چون درسهای شیخ نه به فقه و نحو بلکه به اخلاق مربوط می شد و محضر او شیرین و نشاط بخش بود، عبده گفته های او را به آسانی در می یافت و همین امر او را از عقده ای که شیوه ی نادرست معلمان پیشین در او پدید آورده بود نجات داد. دوم آنکه عبده تا آن زمان مانند اکثریت مسلمانان گمان می کرد که مسلمانی تنها با ادای شهادتین حاصل می شود و نفس مسلمان بودن ثوابی بزرگ است، یعنی مرد و زن مسلمان صرف نظر از چگونگی کردارشان در این جهان، بی گفتگو در آن جهان به بهشت خواهند رفت، ولی شیخ درویش خلاف این عقاید را به عبده آموخت: او می گفت که بزرگترین ارزش زندگی انسان، درستکاری است و نباید دین اسلام را سرپوش تباهکاری خود کرد، زیرا اسلام دین عقیده و عمل است نه مجموعه ای از الفاظ میان تهی و بی بنیاد، که وظیفه ی مسلمان به مجرد بر زبان آوردن آن الفاظ پایان یابد. مسلمانان مانند دیگر مردمان، مسئول کارهای خویشند، و چه بسیار مسلمانانی که این نام را بنا حق برخود نهاده اند. اسلام هرگز بدآموزی نکرده و اساس آن و بلکه اساس هرگونه عقیده ی درست، قرآن و تنها قرآن است. بهترین عبادتها نیز کوشش برای فهم معانی قرآن است.<ref>احمد امین، «زعماء الاصلاح فی العصرالحدیث»، ص284.</ref>
+
==نهج‌البلاغه در نظر عبده==
−
 
+
[[محمد عبده|شیخ محمد عبده]] در پى آشنايى با «[[نهج البلاغة|نهج‌البلاغه]]» توسط [[سید جمال الدین اسد آبادی|سيد جمال‌الدين اسدآبادى]]، و به ترغيب او، با تأمل در مضامين و معارف آن، كوشيد تا اين كتاب را به جامعه [[مصر]] معرفى كند. عبده درباره آشنائی اش با «نهج‌البلاغه» می نویسد: «بر حسب تقدیر و بطور تصادف با کتاب «نهج البلاغه» آشنا شدم. این برخورد و تصادف در وقتى بود که دچار دگرگونى و تشویش خاطر و افسردگى شده و از کارهایم بازمانده بودم. از این رو کتاب مستطاب «نهج البلاغه» را وسیله‌اى براى تسلیت روح و چاره‌اى براى برطرف ساختن اندوه‌هاى خویش یافتم، بدین گونه بعضى از صفحات آن را تصفح نمودم و جمله‌هائى چند از عبارات آن را از قسمتهاى مختلف و موارد پراکنده، مورد دقت و تأمل قرار دادم».<ref>گفتار شیخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج البلاغه، پایگاه امام علی</ref>
−
عبده پس از پانزده روزی که با شیخ دیدار داشت، جوانی دیگر شد. پس به جامع احمدی بازگشت تا هم پدر و مادر را خشنود کند و هم توشه ی فهم قرآن را فراهم بیاورد. پس از جامع احمدی به جامع الازهر رفت. در آنجا بزرگترین علمای آن روزگار مصر جمع بودند، ولی شیوه و موضوع درسها چنان نبود که او را خرسند کند. در سراسر مدت تحصیلاتش در الازهر تنها یک استاد بود که می توانست تشنگی او را برای دانستن بیشتر فرو نشاند. و او [[شیخ حسن الطویل]] بود که به رغم بدگوییهای مخالفان به شاگردانش ریاضیات و فلسفه می آموخت و علاوه بر آن چون از اوضاع سیاسی مصرآگاه بود و دلیرانه از آن سخن می گفت شاگردانش را در مورد مسائل سیاسی نیز کنجکاو می کرد.
 
−
با اینهمه هیچ کس به اندازه ی سیدجمال الدین اسدآبادی در تحول روحی عبده مؤثر نبود. سید جمال هنگام نخستین سفرش به قسطنطنیه از مصرگذشت و عبده او را نخستین بار در همین سفر در قاهره دید و یکباره شیفته اش شد.
 
−
 
 
−
روش سید جمال الدین در تفسیرقرآن و احاطه اش بر تفسیر و ذوقش در مباحث عرفانی و فلسفی و اخلاق اجتماعی اسلام چشم عبده را به جهانی که الازهر از او پنهان نگاه می داشت گشود.
 
−
 
−
اعتراف خود عبده به تأثیر سید جمال بر او، هرچند به گزافه آمیخته است، از اندازه ی دلبستگی او به سید در این دوره حکایت دارد:«پدرم به من حیاتی بخشید که علی و محروس[دو برادرش که کشاورز بودند] در آن با من سهیم بودند، ولی سیدجمال به من حیاتی بخشید که من در آن با محمد و ابراهیم و موسی و عیسی و اولیاء و قدیسان شریکم».<ref>همان کتاب، ص2934</ref>
 
−
به تشویق سید به مطالعه ی فلسفه پرداخت و گواه آن، دو دستنویسی است که خود از کتاب «اشارات» ابن سینا تهیه کرده است و یکی از آنها با ستایش سیدپایان می پذیرد.
 
−
 
 
−
درسال 1877/1294تحصیلاتش را به پایان رساند و از الازهرشهادتنامه ی علمی گرفت. از آن پس پیشه ی معلمی را آغاز کرد که تا پایان عمر بیش از هر کار دیگری با طبعش سازگار افتاد. علاوه بر الازهر در دارالعلوم که به تازگی برای تربیت قاضی و معلم، از میان طلاب الازهر، تأسیس شده بود درس می داد. <ref>عنایت، حمید؛ (1370)، سیری در اندیشه سیاسی عرب: از حمله ناپلئون به مصر تا جنگ جهانی دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ هفتم 1389.</ref>
 
−
او شاگردان زیادی را تربیت نمود که از آن جمله می‌توان به محمد رشید رضا، سعد زغلول، احمد امین، طه حسین، عبدالغادر مغربی، مصطفی عبدالرازق اشاره کرد. سال بعد به دعوت دانشکده دارالعلوم قاهره به تدریس تاریخ پرداخت. عبده علاوه بر کار معلمی کار سیاسی هم می‌کرد و به همین خاطر وارد حزب وطنی مصر شد. وی همچنین بنا به پیشنهاد ریاض پاشا، وزیر خدیو پاشا، به سردبیری روزنامه الوقایع المصریه منصوب شد.
 
−
 
 
−
در سال ۱۲۹۹ در پی مشارکت با انقلاب عرابی (احمد عرابی) برای مدت شش سال از قاهره تبعید گردید و در لبنان اقامت نمود. سپس عازم پاریس شد و در آنجا درانتشار روزنامه عروةالوثقی که نگرش ضد استعماری و ضد انگلیسی داشت، با سید جمال الدین همکاری کرد. بعد از اقامت در پاریس و لندن عازم بیروت گردید و در آنجا نیز برای وحدت اسلامی و همچنین تقریب ادیان فعالیت می‌کرد.
 
−
 
 
−
با تغییرات سیاسی و اجتماعی مصر، محمد عبده در اواخر عمر به عضویت در مجلس شورا که هیاتی مشورتی بود، منصوب شد. محمد عبده، بیشتر زندگی خود را صرف اصلاح فکر دینی و سازمان‌های دینی و فعالیتهای خیریه نمود. مسافرت‌های متعدد به شهرهای اروپائی داشت و مطالعات بسیاری در قوانین مدنی کشورهای اروپائی در وین و برلین انجام داد. در سال۱۸۹۹ خدیو مصر، عبده را به مقام مفتی منصوب کرد. وی اصلاحات زیادی در روش تدریس و برگزاری امتحان شاگردان بعمل آورد. عبده تا پایان عمر بر این مسند باقی‌ماند.
 
−
محمد عبده در سال ۱۳۲۳ ه.ق. به علت بیماری در گذشت .
 
−
===تالیفات===
 
−
مهمترین آثاری که از عبده به جای مانده‌است عبارتند از:
 
−
*الاسلام الرد علی منتقدیه
 
−
*اصلاح المحاکم الشرعیه
 
−
*تفسیر المنار
 
−
*رساله التوحید
 
−
*شرح نهج البلاغه
 
−
*الاسلام و النصرانیة بین العلم والمدنیة <ref>محمد عبده، ویکی پدیا</ref>
 
−
===آشنائی با نهج البلاغه===
 
−
شیخ محمد عبده در باره آشنائیش با نهج البلاغه می نویسد: بر حسب تقدير و بطور تصادف با كتاب «نهج البلاغه» آشنا شدم. اين برخورد و تصادف در وقتى بود كه دچار دگرگونى و تشويش خاطر و افسردگى شده و از كارهايم بازمانده بودم.
 
−
از اين رو كتاب مستطاب «نهج البلاغه» را وسيله‌اى براى تسليت روح و چاره‌اى براى برطرف ساختن اندوه‌هاى خويش يافتم بدينگونه بعضى از صفحات آن را تصفح نمودم و جمله‌هائى چند از عبارات آن را از قسمتهاى مختلف و موارد پراكنده، مورد دقت و تأمل قرار دادم.<ref>گفتار شيخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج البلاغه، پایگاه امام علی</ref>
 
 
      
 
      
−
عبده پس از تأمل در محتواى نهج‌البلاغه، شكوه بلاغت و صولت فصاحت را در آن مى‌بيند و احساس مى‌كند كه چگونه با فصاحت و بلاغتى بى‌مانند و با استدلال‌هاى منطقى و قاطع، با اوهام و ترديدها به نبرد برخاسته است. وى پس از ذكر مطالبى در همين زمينه، مى‌گويد: اين كتاب گران‌قدر، همان چيزى است كه سيد شريف رضى كه خداوند او را رحمت كناد، از سخنان سيد و سروز ما، اميرالمؤمنين على بن ابيطالب(ع) كه خداوند راه او را گرامى دارد، برگزيده و پراكنده‌هاى آن را گردآورده و به اين نام(نهج‌البلاغه) ناميده است. من هيچ اسمى را برازنده‌تر از اين اسم سراغ ندارم كه بدين گونه بر محتواى كتاب دلالت كند.<ref>شرح نهج البلاغه (محمد عبده)ویکی نور</ref>  
+
محمد عبده پس از تأمل در محتواى نهج‌البلاغه، شکوه [[بلاغت]] و فصاحت را در آن مى‌بیند و احساس مى‌کند که چگونه با فصاحت و بلاغتى بى‌مانند و با استدلال‌هاى منطقى و قاطع، با اوهام و تردیدها به نبرد برخاسته است. وى پس از ذکر مطالبى در همین زمینه، مى‌گوید: «این کتاب گران‌قدر، همان چیزى است که [[سید رضی|سید شریف رضى]] رحمه الله، از سخنان سید و سرور ما، امیرالمؤمنین [[امام علی علیه السلام|على بن ابی‌طالب]](ع) كرّم‌الله وجهه، برگزیده و پراکنده‌هاى آن را گردآورده و به این نام (نهج‌البلاغه) نامیده است. من هیچ اسمى را برازنده‌تر از این اسم سراغ ندارم که بدین گونه بر محتواى کتاب دلالت کند».<ref>شرح نهج البلاغه (محمد عبده)، ویکی نور</ref>
  
−
وی از جمله کسانی بود که به شرح و تبلیغ نهج‌البلاغه در میان جوانان مصری پرداخت. در مقدمه شرح خود گفته است: «در همهٔ مردم عرب‌زبان، یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن علی (ع) بعد از قرآن و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پرمعنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است.» <ref>محمد عبده ، ویکی پدیا</ref>
+
همچنین محمد عبده در مقدمه کتاب مى‌گوید: «از مطالعه نهج‌البلاغه، دولت فصاحت و صولت بلاغت، در نظرم مجسم گشت و به یقین دانستم که مدیر این دولت و قهرمان این صولت و پرچمدار پیروزمندش [[امام علی علیه السلام|على بن ابى‌طالب]](ع) است، و افکار واهى کسانى که در [انتساب نهج‌البلاغه به على ‌علیه‌السلام] شک و شبهه کرده‌اند، در نظرم دریده گشت و خیالات باطل و افکار فاسد آن‌ها نابود شد».<ref>شرح نهج البلاغه (محمد عبده)، ویکی نور</ref>  
  
−
شيخ محمد در بيان اين كه چرا به شرح يا تعليقه كتاب شريف نهج‌البلاغه پرداخته، گفته است: بايد دانست كه به علت دور بودن زمان ايراد آن كلمات نسبت به زمان ما و جداشدن و بيگانه گرديدن مردم هم عصر ما از زبان اصيل عربى، گاهى الفاظى در نهج‌البلاغه مى‌يابيم كه به نظرمان غريب و نادر مى‌آيد، نه وحشى و گريزان از ذهن، و نيز تركيبى غليظ و محكم؛ اما نه همراه با تعقيد و پيچيدگى. اين امر موجب شد كه براى پاره‌اى از مفردات آن شرحى به عنوان تعليقه و حاشيه بنويسم و بعضى از جمله‌ها را تفسير نمايم و قسمت‌هايى از اشارات آن را باز نمايم و به همان اندازه كه مورد احتياج است، بسنده كنم و تا جايى كه ممكن است در بيان خود ايجاز به كار برم. <ref>علی اصغر فقیهی،، شیخ محمد عبده و شرح نهج البلاغه، مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان 1378 - شماره 25 و 26، صفحه 103
+
وی در مقدمه شرح خود گفته است: «در همهٔ مردم عرب‌زبان، یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن [[امام علی علیه السلام|علی]](ع) بعد از [[قرآن]] و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پرمعنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است و از نظر مواد و ريشه‌هاى كلام عربى پربار و از جهت اسلوب و روش و از لحاظ معانى بلند، بالاترين و جامع‌ترين كلام است.» عبده از جمله کسانی بود که به شرح و تبلیغ نهج‌البلاغه در میان جوانان مصری پرداخت.
−
</ref>
 
  
 +
==معرفی کتاب==
 +
کتاب «شرح نهج البلاغه» [[محمد عبده]]، همچون «[[نهج البلاغة|نهج‌البلاغه]]» در سه جزء تدوین شده است، با این اختلاف که در جزء اول تا خطبه ۱۱۷ و در جزء دوم مابقى خطبه‌ها آمده است. بخش نامه‌ها و حکمت‌ها نیز یک جا در جزء سوم شرح شده است. شرح مطالب جداى از متن و با ذکر شماره در پاورقى آمده است.
  
−
==ساختارکتاب==
+
شرح شيخ محمد عبده، بيشتر حاوى الفاظ مشكل و واژگان غريب «نهج‌البلاغه» است. او در بیان این که چرا به شرح کتاب شریف «نهج‌البلاغه» پرداخته، گفته است: «باید دانست که به علت دور بودن زمان ایراد آن کلمات نسبت به زمان ما و جداشدن و بیگانه گردیدن مردم هم عصر ما از زبان اصیل عربى، گاهى الفاظى در نهج‌البلاغه مى‌یابیم که به نظرمان غریب و نادر مى‌آید، نه وحشى و گریزان از ذهن؛ و نیز ترکیبى غلیظ و محکم، اما نه همراه با تعقید و پیچیدگى. این امر موجب شد که براى پاره‌اى از مفردات آن شرحى به عنوان تعلیقه و [[حاشیه]] بنویسم و بعضى از جمله‌ها را تفسیر نمایم و قسمت‌هایى از اشارات آن را باز نمایم و به همان اندازه که مورد احتیاج است، بسنده کنم و تا جایى که ممکن است در بیان خود ایجاز به کار برم».<ref>علی اصغر فقیهی، شیخ محمد عبده و شرح نهج البلاغه، مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان ۱۳۷۸، شماره ۲۵ و ۲۶، صفحه ۱۰۳.</ref>
−
كتاب، همچون نهج‌البلاغه در سه جزء تدوين شده است با اين اختلاف كه در جزء اول تا خطبه 117 و در جزء دوم مابقى خطبه‌ها آمده است. بخش نامه‌ها و حكمت‌ها نيز يك جا در جزء سوم شرح شده است. شرح مطالب جداى از متن و با ذكر شماره در پاورقى آمده است.
 
−
محمد عبده در مقدمه کتاب مى‌گويد: «از مطالعه نهج‌البلاغه، دولت فصاحت وصولت بلاغت، در نظرم مجسم گشت و به يقين دانستم كه مدير اين دولت و قهرمان اين صولت و پرچمدار پيروزمندش على بن ابى‌طالب(ع) است، و افكار واهى كسانى كه در [انتساب نهج‌البلاغه به على‌عليه‌السلام] شك و شبهه كرده‌اند، در نظرم دريده گشت و خيالات باطل و افكار فاسد آن‌ها نابود شد».<ref>شرح نهج البلاغه (محمد عبده)ویکی نور</ref>
 
  
−
شرح‌ شـیخ‌ مـحمّد‌ عـبده،بهترین شرحهای‌ نهج‌ البلاغه است کـه بـا کمی حجمش بر بیشتر آن‌چه در شرحهای طو لانی آمده، مشتمل‌ است و از نظر ادبى خدمت به سزائى به «نهج البلاغه» نموده است. این کتاب در يك جلد، مكرر در مصر و لبنان و ایران چاپ شده است.  
+
محمد عبده می گوید: «من تعليقه خود را شرحی در شمار شرح‌ها به حساب نمى‌آورم و آن را كتابى در ميان كتاب‌ها نياورده‌ام. جز اين نيست كه آن حاشيه‌اى است، بر «نهج‌البلاغه» و نشانه و نقشى در اطراف و صفحات آن است.»
  
 +
«شرح نهج‌البلاغه» عبده را می توان گفت از جمله بهترين شرح‌هاست؛ زيرا روان و سهل‌الوصول است و تقريباً حشو و زوائد ندارد و با کمی حجمش بر بیشتر آن‌چه در شرحهای طولانی آمده، مشتمل‌ است و از نظر ادبى خدمت به سزائى به «نهج البلاغه» نموده است. همچنین كمتر گرد [[تعصب]] گشته است، حتى در [[خطبه شقشقیه]] هيچ اظهار نظرى نكرده است. این کتاب در دنیای عرب شهرت بسزائی دارد و بارها در [[مصر]]، [[لبنان]] و [[ایران]] چاپ شده است.
 
==پانویس==
 
==پانویس==
−
<references/>
+
<references />
−
 
 
 
==منابع==
 
==منابع==
−
*شرح نهج‌البلاغة (محمد عبده)، [http://wikinoor.ir/%D8%B4%D8%B1%D8%AD_%D9%86%D9%87%D8%AC%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A9_(%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87) ویکی نور]، بازیابی: خرداد 97
+
*"گفتار شیخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج‌البلاغه"،[http://www.imamalinet.net/fa/Book/View/45497/154070/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87- پایگاه امام علی(ع)].
−
* گفتار شيخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج البلاغه[http://www.imamalinet.net/fa/Book/View/45497/154070/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87- ،پایگاه امام علی(ع)]
+
*"شیخ محمد عبده و شرح نهج‌البلاغه"، علی‌اصغر فقیهی، مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان ۱۳۷۸، شماره ۲۵ و ۲۶، [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/280154/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87، مجلات تخصصی نور]، بازیابی: خرداد ۹۷.
−
*علی اصغر فقیهی، شیخ محمد عبده و شرح نهج البلاغه،مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان 1378، شماره 25 و 26 از صفحه 103 تا 105 در دسترس:[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/280154/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87،مجلات تخصصی نور] ، بازیابی: خرداد 97
+
*"نگاهی به شرح‌های نهج‌البلاغه"، مصطفی بروجردی، در دسترس در:[https://hawzah.net/fa/Article/View/61903/ سایت حوزه] بازیابی: ۱۸ فروردین ۹۷.
−
 
+
*[[نرم افزار دانشنامه علوی]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
−
*محمد عبده[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D9%87  ، ویکی پدیا]
+
{{نهج البلاغه}}
−
*شیخ محمد عبده[http://rasekhoon.net/article/4388/page1/ راسخون]،بازیابی: خرداد 97
+
[[رده:نهج البلاغه]][[رده:شروح نهج البلاغه]]
−
 
+
[[رده:کتابهای با موضوع نهج البلاغه]]
−
* مصطفی بروجردی، نگاهی به شرح های نهج البلاغه، در دسترس در:[https://hawzah.net/fa/Article/View/61903/سایت حوزه] بازیابی:18 فروردین 97،
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۷

Nahjolbalagheh1.jpg
نویسنده محمد عبده
موضوع شرح نهج‌البلاغه
زبان عربی
تعداد جلد ۳

شرح نهج‌البلاغه عبده

«شرح نهج‌البلاغه» تألیف شیخ محمد عبدُه (متوفای ۱۳۲۳ ق)، اصلاحگر دینی و مفتی اهل سنت در مصر است. این کتاب بیشتر به جنبه‌هاى ادبى «نهج‌البلاغه» پرداخته و حاوی الفاظ مشکل و واژگان غریب آن است. «شرح نهج‌البلاغه» نشانه‌اى از تساهل مذهبى نویسنده و دلبستگى او به وحدت مسلمانان است.

مؤلف

محمد عبده (۱۲۶۶-۱۳۲۳ ق)، فقیه، مفسر، حقوق‌دان، اصلاح‌گر دینی، مفتی اسبق مصر در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان سيد جمال‌الدين اسدآبادى است.

وی در احیای فکر دینی و انطباق آن با مبانی عقلی کوشید، و از تجددخواهی دینی برای اصلاح برخی از وجوه زندگی اجتماعی مصر بهره جست و بیشتر زندگی خود را صرف سازمان‌های دینی و فعالیتهای خیریه نمود.

محمد عبده شاگردان زیادی را تربیت نمود که از آن جمله می‌توان به محمد رشید رضا، سعد زغلول، احمد امین، طه حسین، عبدالغادر مغربی، مصطفی عبدالرازق اشاره کرد.

برخی از آثار علمی او عبارتند از: تفسیر المنار، شرح نهج‌البلاغه، الاسلام الردّ علی منتقدیه، اصلاح المحاکم الشرعیه، رسالة التوحید، الاسلام و النصرانیة بین العلم والمدنیة.

نهج‌البلاغه در نظر عبده

شیخ محمد عبده در پى آشنايى با «نهج‌البلاغه» توسط سيد جمال‌الدين اسدآبادى، و به ترغيب او، با تأمل در مضامين و معارف آن، كوشيد تا اين كتاب را به جامعه مصر معرفى كند. عبده درباره آشنائی اش با «نهج‌البلاغه» می نویسد: «بر حسب تقدیر و بطور تصادف با کتاب «نهج البلاغه» آشنا شدم. این برخورد و تصادف در وقتى بود که دچار دگرگونى و تشویش خاطر و افسردگى شده و از کارهایم بازمانده بودم. از این رو کتاب مستطاب «نهج البلاغه» را وسیله‌اى براى تسلیت روح و چاره‌اى براى برطرف ساختن اندوه‌هاى خویش یافتم، بدین گونه بعضى از صفحات آن را تصفح نمودم و جمله‌هائى چند از عبارات آن را از قسمتهاى مختلف و موارد پراکنده، مورد دقت و تأمل قرار دادم».[۱]

محمد عبده پس از تأمل در محتواى نهج‌البلاغه، شکوه بلاغت و فصاحت را در آن مى‌بیند و احساس مى‌کند که چگونه با فصاحت و بلاغتى بى‌مانند و با استدلال‌هاى منطقى و قاطع، با اوهام و تردیدها به نبرد برخاسته است. وى پس از ذکر مطالبى در همین زمینه، مى‌گوید: «این کتاب گران‌قدر، همان چیزى است که سید شریف رضى رحمه الله، از سخنان سید و سرور ما، امیرالمؤمنین على بن ابی‌طالب(ع) كرّم‌الله وجهه، برگزیده و پراکنده‌هاى آن را گردآورده و به این نام (نهج‌البلاغه) نامیده است. من هیچ اسمى را برازنده‌تر از این اسم سراغ ندارم که بدین گونه بر محتواى کتاب دلالت کند».[۲]

همچنین محمد عبده در مقدمه کتاب مى‌گوید: «از مطالعه نهج‌البلاغه، دولت فصاحت و صولت بلاغت، در نظرم مجسم گشت و به یقین دانستم که مدیر این دولت و قهرمان این صولت و پرچمدار پیروزمندش على بن ابى‌طالب(ع) است، و افکار واهى کسانى که در [انتساب نهج‌البلاغه به على ‌علیه‌السلام] شک و شبهه کرده‌اند، در نظرم دریده گشت و خیالات باطل و افکار فاسد آن‌ها نابود شد».[۳]

وی در مقدمه شرح خود گفته است: «در همهٔ مردم عرب‌زبان، یک نفر نیست مگر آنکه معتقد است سخن علی(ع) بعد از قرآن و کلام نبوی شریف‌ترین و بلیغ‌ترین و پرمعنی‌ترین و جامع‌ترین سخنان است و از نظر مواد و ريشه‌هاى كلام عربى پربار و از جهت اسلوب و روش و از لحاظ معانى بلند، بالاترين و جامع‌ترين كلام است.» عبده از جمله کسانی بود که به شرح و تبلیغ نهج‌البلاغه در میان جوانان مصری پرداخت.

معرفی کتاب

کتاب «شرح نهج البلاغه» محمد عبده، همچون «نهج‌البلاغه» در سه جزء تدوین شده است، با این اختلاف که در جزء اول تا خطبه ۱۱۷ و در جزء دوم مابقى خطبه‌ها آمده است. بخش نامه‌ها و حکمت‌ها نیز یک جا در جزء سوم شرح شده است. شرح مطالب جداى از متن و با ذکر شماره در پاورقى آمده است.

شرح شيخ محمد عبده، بيشتر حاوى الفاظ مشكل و واژگان غريب «نهج‌البلاغه» است. او در بیان این که چرا به شرح کتاب شریف «نهج‌البلاغه» پرداخته، گفته است: «باید دانست که به علت دور بودن زمان ایراد آن کلمات نسبت به زمان ما و جداشدن و بیگانه گردیدن مردم هم عصر ما از زبان اصیل عربى، گاهى الفاظى در نهج‌البلاغه مى‌یابیم که به نظرمان غریب و نادر مى‌آید، نه وحشى و گریزان از ذهن؛ و نیز ترکیبى غلیظ و محکم، اما نه همراه با تعقید و پیچیدگى. این امر موجب شد که براى پاره‌اى از مفردات آن شرحى به عنوان تعلیقه و حاشیه بنویسم و بعضى از جمله‌ها را تفسیر نمایم و قسمت‌هایى از اشارات آن را باز نمایم و به همان اندازه که مورد احتیاج است، بسنده کنم و تا جایى که ممکن است در بیان خود ایجاز به کار برم».[۴]

محمد عبده می گوید: «من تعليقه خود را شرحی در شمار شرح‌ها به حساب نمى‌آورم و آن را كتابى در ميان كتاب‌ها نياورده‌ام. جز اين نيست كه آن حاشيه‌اى است، بر «نهج‌البلاغه» و نشانه و نقشى در اطراف و صفحات آن است.»

«شرح نهج‌البلاغه» عبده را می توان گفت از جمله بهترين شرح‌هاست؛ زيرا روان و سهل‌الوصول است و تقريباً حشو و زوائد ندارد و با کمی حجمش بر بیشتر آن‌چه در شرحهای طولانی آمده، مشتمل‌ است و از نظر ادبى خدمت به سزائى به «نهج البلاغه» نموده است. همچنین كمتر گرد تعصب گشته است، حتى در خطبه شقشقیه هيچ اظهار نظرى نكرده است. این کتاب در دنیای عرب شهرت بسزائی دارد و بارها در مصر، لبنان و ایران چاپ شده است.

پانویس

  1. ↑ گفتار شیخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج البلاغه، پایگاه امام علی
  2. ↑ شرح نهج البلاغه (محمد عبده)، ویکی نور
  3. ↑ شرح نهج البلاغه (محمد عبده)، ویکی نور
  4. ↑ علی اصغر فقیهی، شیخ محمد عبده و شرح نهج البلاغه، مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان ۱۳۷۸، شماره ۲۵ و ۲۶، صفحه ۱۰۳.

منابع

  • "گفتار شیخ محمد عبده در مقدمه شرح نهج‌البلاغه"،پایگاه امام علی(ع).
  • "شیخ محمد عبده و شرح نهج‌البلاغه"، علی‌اصغر فقیهی، مجله وقف میراث جاویدان، بهار و تابستان ۱۳۷۸، شماره ۲۵ و ۲۶، مجلات تخصصی نور، بازیابی: خرداد ۹۷.
  • "نگاهی به شرح‌های نهج‌البلاغه"، مصطفی بروجردی، در دسترس در:سایت حوزه بازیابی: ۱۸ فروردین ۹۷.
  • نرم افزار دانشنامه علوی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
برگرفته از «https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=شرح_نهج_البلاغه_عبده_(کتاب)&oldid=160948»
آپارات موسسه اهل البیت علیهم السلام کانال عکس نوشته قرآن و حدیث در اینستاگرام تلگرام قرآن و حدیث کانال قرآن و حدیث در ایتا
مسابقه از خطبه ۱۳۳ و ۱۳۳ و ۱۶۷ نهج البلاغه