پروین اعتصامی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
سطر ۱: سطر ۱:
پروین اعتصامی، مشهورترین زن شاعر ایرانی در دوره معاصر. اعتصامی در 25 اسفند سال 1285 شمسی در تبریز به دنیا آمد.  
+
[[پرونده:پروین.jpg|بندانگشتی|]]
 +
«پروین اعتصامی» (۱۳۲۰-۱۲۸۵ ش)، مشهورترین زن شاعر [[ایران|ایرانی]] در دوره معاصر است. پروین اعتصامی با وجود جوانی، در ردیف بزرگان ادیبان زمان خود درآمد و [[شعر]] او مقبول همگان بود. [[دیوان (شعر)|دیوان]] اشعار وی بالغ بر ۲۵۰۰ [[بیت (شعر)|بیت]] است.
  
==زندگی==
+
==زندگی‌نامه==
نام او آنچنان که در لغتنامه دهخدا آمده "رخشنده" بود، و او پروین را به عنوان [[تخلص]] برای خود انتخاب کرد. گرچه بعدها پروین نام خود را از رخشنده به پروین تغییر داد؛ چنان‌چه در شناسنامه‌اش مشاهده می‌شود.<ref> چاوش‌اکبری، دیوان پروین اعتصامی (چاپ سوم)، ص۴۲۴.</ref> تا آن زمان، نام پروین برای دختران مرسوم نبود.
+
پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند سال ۱۲۸۵ شمسی در [[تبریز]] به دنیا آمد. نام او آنچنان که در لغتنامه دهخدا آمده "رخشنده" بود، و او «پروین» را به عنوان [[تخلص]] برای خود انتخاب کرد. گرچه بعدها پروین نام خود را از رخشنده به پروین تغییر داد؛ چنان‌چه در شناسنامه‌اش مشاهده می‌شود. تا آن زمان، نام پروین برای دختران مرسوم نبود.
  
پدرش میرزا یوسف اعتصام الملک، ادیب و نویسنده و مترجم که به زبان های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه تسلط کامل داشت. مادرش "اختر" دختر میرزا عبدالحسین مقدم العداله از شعرای اواخر دوره قاجار بود.
+
پدرش میرزا یوسف اعتصام الملک، ادیب و نویسنده و مترجم بود که به زبان های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه تسلط کامل داشت. مادرش نیز "اختر" دختر میرزا عبدالحسین مقدم العداله از شعرای اواخر دوره قاجار بود.
  
پروین در کودکی همراه پدرش به تهران آمد و در خدمت پدر و در کنار استادانی چون دهخدا و ملک الشعراء بهار مقدمات فارسی و عربی را خواند. سپس به مدرسه دخترانه آمریکائی ها در تهران رفت. در سال 1303 شمسی در 18 سالگی فارغ التحصیل شد. مدتی آنجا تدریس کرد و ده سال بعد در 1313 ش، با پسرعموی خود که افسر شهربانی بود ازدواج کرد و به کرمانشاه محل خدمت همسرش رفت ولی بعد از دو ماه و نیم، رسما از همسرش جدا شد و به خانه پدری برگشت (سال 1314 ش) زیرا اخلاق و رفتار نظامی شوهر و محیط فاسد خانه او، با روح لطیف و آزاد پروین کاملا مغایر بود. او تا آخر عمرش مجرد زندگی کرد.
+
پروین در کودکی همراه پدرش به [[تهران]] آمد و در خدمت پدر و در کنار استادانی چون [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]] و [[ملک الشعرای بهار|ملک الشعراء بهار]] مقدمات فارسی و عربی را خواند. سپس به مدرسه دخترانه آمریکائی ها در تهران رفت. در سال ۱۳۰۳ شمسی در ۱۸ سالگی فارغ التحصیل شد. مدتی آنجا تدریس کرد و ده سال بعد در ۱۳۱۳ ش، با پسرعموی خود که افسر شهربانی بود [[ازدواج]] کرد و به کرمانشاه محل خدمت همسرش رفت ولی بعد از دو ماه و نیم، رسما از همسرش جدا شد و به خانه پدری برگشت (سال ۱۳۱۴ ش)؛ زیرا اخلاق و رفتار نظامی شوهر و محیط فاسد خانه او، با روح لطیف و آزاد پروین کاملا مغایر بود. او تا آخر عمرش مجرد زندگی کرد. وی پس از جدایی از همسر، مدتی کتابدار کتابخانهٔ دانشسرای عالی بود.  
  
او از کودکی به سرودن شعر پرداخت و از همان موقع نشان داد که توانایی زیادی در این زمینه دارد. بعضی از اشعار او در مدت چند سال در مجله بهار که به همت پدرش منتشر شد، چاپ شده بود و اهل فضل و ادب با اشعار او آشنا بودند. زمانی که 20 سال از شروع شاعری او گذشته بود، برای اولین بار و به تشویق ملک الشعرای بهار دیوان خود را منتشر کرد. [[دیوان (شعر)]] او در 1314 شمسی به طبع رسید که آن زمان او شاعری معروف و شناخته شده بود.
+
در بهمن ماه سال ۱۳۱۴ شمسی، وزارت فرهنگ معارف در ۲۳ جلسه شورای عالی معارف، نشان درجه سوم علمی را به پروین اعتصامی اعطا کرد. پروین که از کودکی با [[مشروطیت|مشروطه]] خواهان و چهره های فرهنگی آشنا شده بود، در دوران شکل گیری جنبش زنان در [[ایران]] به این کانون رفت و برای تغییر وضعیت زنان تلاش زیادی کرد. او از نخستین زنانی بود که در زمانی که حضور زنان در اجتماع تازه شروع شده بود به کار دولتی مشغول شد.
  
در بهمن ماه همان سال، وزارت فرهنگ معارف در 23 جلسه شورای عالی معارف، نشان درجه سوم علمی را به پروین اعطا کرد. او در مرداد 1315 شمسی استخدام آن وزارتخانه (وزارت فرهنگ) شد. پروین اعتصامی با وجود جوانی، خیلی زود در ردیف بزرگان گویندگان زمان خود، درآمد و شعر او قبول همگان بود. او که از کودکی با مشروطه خواهان و چهره های فرهنگی آشنا شده بود، در دوران شکل گیری جنبش زنان در ایران به این کانون رفت و برای تغییر وضعیت زنان تلاش زیادی کرد. او از نخستین زنانی بود که در زمانی که حضور زنان در اجتماع تازه شروع شده بود به کار دولتی مشغول شد.
+
پروین در آستانه ۳۵ سالگی به بیماری حصبه مبتلا شد و در فروردین ۱۳۲۰ شمسی درگذشت. پیکر او در مقبره خانوادگی او در صحن مطهر حرم [[حضرت معصومه]] علیها السلام در کنار پدرش دفن کردند. پس از مرگش قطعه ای شعر از او پیدا شد که معلوم نبود چه زمانی آن برای برای سنگ مزار خود سروده بود. این قطعه روی سنگ مزار تراشیده شده و در حال حاضر نیز بر روی مزار قرار دارد. بخشی از این شعر چنین است:
  
==آثار و اشعار او==
+
* این که خاک سیهش بالین است * اختر چرخ ادب پروین است
 +
* گر چه جز تلخی از ایام ندید * هر چه خواهی سخنش شیرین است
 +
* صاحب آن همه گفتار امروز * سائل فاتحه و یاسین است
 +
* آدمی هر چه توانگر باشد * چون بدین نقطه رسد مسکین است
  
دیوان او شامل 248 [[قطعه]] شعر است که 65 قطعه آن به صورت مناظره می باشد. اشعار پروین مرکب از قصاید، قطعات ادبی، مفردات و [[مثنوی]] و [[غزل]] است که به گفته [[ملک الشعرا]]ی بهار یکی به سبک شعرای خراسانی مخصوصا [[ناصر خسرو]] است که شامل اندرزها و نصیحت است و دسته دوم اشعاری که به [[سبک عراقی]] و فارسی به ویژه[[ سعدی شیرازی]] است و از حیث معانی، در افکار و خیالات حکما و عرفاست. بیشتر مقطعات پروین، به طرز مناظره است که آن نتیجه اخلاقی و حکمی میگیرد و بعضی از اشعارش، سرشار از مهر مادری و دلسوزی نسبت به یتیمان و تهیدستان می باشد.
+
==شعر پروین==
  
==وفات==
+
پروین اعتصامی از کودکی به سرودن [[شعر]] پرداخت و از همان موقع نشان داد که توانایی زیادی در این زمینه دارد. بعضی از اشعار او در مدت چند سال در مجله بهار که به همت پدرش منتشر شد، چاپ شده بود و اهل فضل و ادب با اشعار او آشنا بودند. زمانی که ۲۰ سال از شروع شاعری او گذشته بود، برای اولین بار و به تشویق ملک الشعرای بهار، [[دیوان (شعر)|دیوان شعر]] خود را منتشر کرد. دیوان او در ۱۳۱۴ شمسی به طبع رسید که آن زمان او شاعری معروف و شناخته شده بود.
 
 
پروین در آستانه 35 سالگی به بیماری حصبه مبتلا شد و در فروردین 1320 شمسی درگذشت. پیکر او در مقبره خانوادگی او در صحن مطهر [[حضرت معصومه]] سلام الله علیها در کنار پدرش دفن کردند.
 
 
 
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
  
 +
دیوان پروین شامل ۲۴۸ [[قطعه]] شعر است که ۶۵ قطعه آن به صورت مناظره می باشد. اشعار پروین مرکب از [[قصیده|قصاید]]، قطعات ادبی، مفردات و [[مثنوی]] و [[غزل]] است که به گفته ملک الشعرای بهار، یکی به سبک شعرای [[سبک خراسانی|خراسانی]] مخصوصا [[ناصر خسرو]] است که شامل اندرزها و نصیحت است و دسته دوم اشعاری که به [[سبک عراقی]] و فارسی به ویژه [[سعدی|سعدی شیرازی]] است و از حیث معانی، در افکار و خیالات حکما و عرفاست. بیشتر مقطعات پروین، به طرز مناظره است که از آن نتیجه اخلاقی و حکمی می گیرد و بعضی از اشعارش، سرشار از مهر مادری و دلسوزی نسبت به یتیمان و تهیدستان می باشد.
 
==منابع==
 
==منابع==
*غلامعلي‌ حدّاد عادل‌، مدخل پروین اعتصامی در دانشنامه جهان اسلام.
+
*[[دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "پروین اعتصامی"، غلامعلی‌ حداد عادل‌.
*[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=10735&cat=1245 اعلام طهور]
+
*[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=10735&cat=1245 سایت اعلام طهور].
 
 
 
{{شعر فارسی}}
 
{{شعر فارسی}}
 
[[رده:شعرای پارسی گو]]
 
[[رده:شعرای پارسی گو]]
 
[[رده:مدفونین در حرم حضرت معصومه (س)]]
 
[[رده:مدفونین در حرم حضرت معصومه (س)]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۳

پروین.jpg

«پروین اعتصامی» (۱۳۲۰-۱۲۸۵ ش)، مشهورترین زن شاعر ایرانی در دوره معاصر است. پروین اعتصامی با وجود جوانی، در ردیف بزرگان ادیبان زمان خود درآمد و شعر او مقبول همگان بود. دیوان اشعار وی بالغ بر ۲۵۰۰ بیت است.

زندگی‌نامه

پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند سال ۱۲۸۵ شمسی در تبریز به دنیا آمد. نام او آنچنان که در لغتنامه دهخدا آمده "رخشنده" بود، و او «پروین» را به عنوان تخلص برای خود انتخاب کرد. گرچه بعدها پروین نام خود را از رخشنده به پروین تغییر داد؛ چنان‌چه در شناسنامه‌اش مشاهده می‌شود. تا آن زمان، نام پروین برای دختران مرسوم نبود.

پدرش میرزا یوسف اعتصام الملک، ادیب و نویسنده و مترجم بود که به زبان های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه تسلط کامل داشت. مادرش نیز "اختر" دختر میرزا عبدالحسین مقدم العداله از شعرای اواخر دوره قاجار بود.

پروین در کودکی همراه پدرش به تهران آمد و در خدمت پدر و در کنار استادانی چون دهخدا و ملک الشعراء بهار مقدمات فارسی و عربی را خواند. سپس به مدرسه دخترانه آمریکائی ها در تهران رفت. در سال ۱۳۰۳ شمسی در ۱۸ سالگی فارغ التحصیل شد. مدتی آنجا تدریس کرد و ده سال بعد در ۱۳۱۳ ش، با پسرعموی خود که افسر شهربانی بود ازدواج کرد و به کرمانشاه محل خدمت همسرش رفت ولی بعد از دو ماه و نیم، رسما از همسرش جدا شد و به خانه پدری برگشت (سال ۱۳۱۴ ش)؛ زیرا اخلاق و رفتار نظامی شوهر و محیط فاسد خانه او، با روح لطیف و آزاد پروین کاملا مغایر بود. او تا آخر عمرش مجرد زندگی کرد. وی پس از جدایی از همسر، مدتی کتابدار کتابخانهٔ دانشسرای عالی بود.

در بهمن ماه سال ۱۳۱۴ شمسی، وزارت فرهنگ معارف در ۲۳ جلسه شورای عالی معارف، نشان درجه سوم علمی را به پروین اعتصامی اعطا کرد. پروین که از کودکی با مشروطه خواهان و چهره های فرهنگی آشنا شده بود، در دوران شکل گیری جنبش زنان در ایران به این کانون رفت و برای تغییر وضعیت زنان تلاش زیادی کرد. او از نخستین زنانی بود که در زمانی که حضور زنان در اجتماع تازه شروع شده بود به کار دولتی مشغول شد.

پروین در آستانه ۳۵ سالگی به بیماری حصبه مبتلا شد و در فروردین ۱۳۲۰ شمسی درگذشت. پیکر او در مقبره خانوادگی او در صحن مطهر حرم حضرت معصومه علیها السلام در کنار پدرش دفن کردند. پس از مرگش قطعه ای شعر از او پیدا شد که معلوم نبود چه زمانی آن برای برای سنگ مزار خود سروده بود. این قطعه روی سنگ مزار تراشیده شده و در حال حاضر نیز بر روی مزار قرار دارد. بخشی از این شعر چنین است:

  • این که خاک سیهش بالین است * اختر چرخ ادب پروین است
  • گر چه جز تلخی از ایام ندید * هر چه خواهی سخنش شیرین است
  • صاحب آن همه گفتار امروز * سائل فاتحه و یاسین است
  • آدمی هر چه توانگر باشد * چون بدین نقطه رسد مسکین است

شعر پروین

پروین اعتصامی از کودکی به سرودن شعر پرداخت و از همان موقع نشان داد که توانایی زیادی در این زمینه دارد. بعضی از اشعار او در مدت چند سال در مجله بهار که به همت پدرش منتشر شد، چاپ شده بود و اهل فضل و ادب با اشعار او آشنا بودند. زمانی که ۲۰ سال از شروع شاعری او گذشته بود، برای اولین بار و به تشویق ملک الشعرای بهار، دیوان شعر خود را منتشر کرد. دیوان او در ۱۳۱۴ شمسی به طبع رسید که آن زمان او شاعری معروف و شناخته شده بود.

دیوان پروین شامل ۲۴۸ قطعه شعر است که ۶۵ قطعه آن به صورت مناظره می باشد. اشعار پروین مرکب از قصاید، قطعات ادبی، مفردات و مثنوی و غزل است که به گفته ملک الشعرای بهار، یکی به سبک شعرای خراسانی مخصوصا ناصر خسرو است که شامل اندرزها و نصیحت است و دسته دوم اشعاری که به سبک عراقی و فارسی به ویژه سعدی شیرازی است و از حیث معانی، در افکار و خیالات حکما و عرفاست. بیشتر مقطعات پروین، به طرز مناظره است که از آن نتیجه اخلاقی و حکمی می گیرد و بعضی از اشعارش، سرشار از مهر مادری و دلسوزی نسبت به یتیمان و تهیدستان می باشد.

منابع

شعر فارسی
Poetry1.jpg
شعرشناسی * شعر * علم عروض * قافیه * تخلص * دیوان * مصراع * بیت * مقفا * قالب * مطلع * تغزل * بحور شعری
قالب‌های شعر *مثنوی * قصیده * غزل * مسمط * مستزاد * ترجیع‌بند * ترکیب‌بند * قطعه * رباعی
سبک‌های شعر فارسی * سبک خراسانی * سبک عراقی * سبک هندی * سبک بازگشت ادبی * شعر نو
شاعران پارسی گو: همه*قرن 4 * قرن 5 * قرن 6 * قرن 7 * قرن 8 * قرن 9 * قرن 10 * قرن 11 * قرن 12 * قرن 13 * قرن 14