شریعت: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{خوب}}
 
{{خوب}}
{{نیازمند ویرایش فنی}}
+
 
شَریعت به معنی آنچه خداوند متعال براى بندگان خود وضع و تشریع کرده است، می باشد. به شریعت، شَرع، شریعت الهی، شریعت مُنزِلِه و قانون الهی نیز گفته می شود.
+
شَریعت به معنی آنچه [[الله|خداوند]] متعال براى بندگان خود وضع و تشریع کرده است، می باشد. به شریعت، شَرع، شریعت الهی، شریعت مُنزِلِه و قانون الهی نیز گفته می شود.
  
 
==معنی شریعت==
 
==معنی شریعت==
  
«شریعت» در لغت به معناى درگاه و سردر ورودى (= عتبه) و نیز به معناى آبشخور و جایگاهى که بدون طناب از آن آب نوشیده مى شود «مورد الماء الّذى یستقى منه بلا رِشاء» [۱] آمده است و به مجموعه مسائل دینى اعمّ از عقاید و اخلاق و احکام نیز «شریعت» گفته مى شود از این جهت که مایه حیات و طهارت کسانى است که آن را بپیمایند و سلوکى هماهنگ با آن داشته باشند. [۲] مراد از «شریعت» در آیه ۱۸ سوره جاثیه نیز همین معنا مى باشد: (ثُمَّ جَعَلْنَاکَ عَلَى شَرِیعَة مِّنَ الاَْمْرِ). [۳] البتّه در اصطلاح فقها و کتب فقهی و تعبیراتى نظیر «شرایع الاحکام» خصوص احکام فرعی عملی از آن اراده مى شود که در این صورت کاملا مرادف با معناى اصطلاحى «فقه» است. [۴]
+
«شریعت» در لغت به معناى درگاه و سردر ورودى (= عتبه) و نیز به معناى آبشخور و جایگاهى که بدون طناب از آن آب نوشیده مى شود آمده است: «مورد الماء الّذى یستقى منه بلا رِشاء» [۱]، و به مجموعه مسائل دینى اعمّ از [[عقاید]] و [[اخلاق]] و [[احكام|احکام]] نیز «شریعت» گفته مى شود، از این جهت که مایه حیات و طهارت کسانى است که آن را بپیمایند و سلوکى هماهنگ با آن داشته باشند. [۲] مراد از «شریعت» در آیه ۱۸ [[سوره جاثیه]] نیز همین معنا مى باشد: (ثُمَّ جَعَلْنَاکَ عَلَى شَرِیعَة مِّنَ الاَْمْرِ). [۳]  
 +
 
 +
البتّه در اصطلاح [[فقیه|فقها]] و کتب [[فقه|فقهی]] و تعبیراتى نظیر «شرایع الاحکام» خصوص [[احکام شرعی|احکام فرعی]] عملی از آن اراده مى شود که در این صورت کاملا مرادف با معناى اصطلاحى «[[فقه]]» است. [۴]
  
 
==نسبت شریعت با دین==
 
==نسبت شریعت با دین==
  
شریعت از نظر مفهومی اخص از دین است؛ زیرا شریعت عبارت است از راه و روشی خاص برای امتی یا پیامبری؛ در حالی که دین عبارت است از روش عام الهی نسبت به همه امتها؛ از این رو، شریعت قابل نسخ است؛ لیکن دین به این معنا نسخ پذیر نیست [۵] .
+
شریعت از نظر مفهومی اخص از [[دین]] است؛ زیرا شریعت عبارت است از راه و روشی خاص برای امتی یا پیامبری؛ در حالی که دین عبارت است از روش عام الهی نسبت به همه امتها؛ از این رو، شریعت قابل نسخ است؛ لیکن دین به این معنا نسخ پذیر نیست. [۵]  
  
 
==معنی شارع==
 
==معنی شارع==
  
شارع به معنای وضع و تشریع کننده شریعت، خدای متعال و به معنای تبیین و تفسیر کننده آن، پیامبر اعظم صلّی اللّه‌ علیه و آله است.
+
شارع به معنای وضع و تشریع کننده شریعت، خدای متعال و به معنای تبیین و تفسیر کننده آن، [[پیامبر اسلام|پیامبر اعظم]] صلّی اللّه‌ علیه و آله است.
  
 
==منبع شریعت==
 
==منبع شریعت==
  
کتاب خدا (قرآن) و سنّت دو منبع اصلی شریعت اند که مجتهدان برای به دست آوردن احکام و تکالیف شرعی به آن دو رجوع می‌کنند.
+
کتاب خدا ([[قرآن]]) و [[سنت|سنّت]] دو منبع اصلی شریعت اند که مجتهدان برای به دست آوردن احکام و تکالیف شرعی به آن دو رجوع می‌کنند.
  
==شریعت و تبعیت از مصالح و مفاسد==
+
==تبعیت شریعت از مصالح و مفاسد==
  
از دیدگاه فقهای شیعه احکام و تکالیفی که خداوند متعال مقرر کرده، تابع مصالح و مفاسد است؛ بدین معنا که خداوند بدانچه مصلحت بندگان در آن بوده امر کرده و از آنچه برای آنان مفسده داشته نهی کرده است.
+
از دیدگاه فقهای [[شیعه]] احکام و تکالیفی که خداوند متعال مقرر کرده، تابع مصالح و مفاسد است؛ بدین معنا که خداوند بدانچه مصلحت بندگان در آن بوده امر کرده و از آنچه برای آنان مفسده داشته نهی کرده است.
  
 
==شریعت سمحه و سهله==
 
==شریعت سمحه و سهله==
  
خداوند متعال شریعت را سهل و آسان قرار داده است. قرآن کریم با بیانات مختلف بدین مطلب تصریح کرده است. در آیه‌ای می‌فرماید:{لایُکَلِّفُ اللّه‌ُ نَفْساً إلاّ وُسْعَه}؛ [۶] خداوند هیچ کس را تکلیف نمی‌کند مگر به قدر توانایی او» و در آیه‌ای دیگر آمده است:{وَما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ}؛ [۷] و در دین (در مقام تکلیف) بر شما مشقت و رنج ننهاده است». و در آیه‌ ای دیگر خداوند پس از بیان این حکم که در صورت دسترس نداشتن به آب با خاک پاک تیمّم کنید، می‌فرماید: {مایُرِیدُ اللّه‌ُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِن حَرَجٍ}؛ [۸] خداوند نمی‌خواهد هیچ گونه سختی برای شما قرار دهد». از این رو، خداوند متعال هم در مقام جعل و تشریعِ حکم، حکمی حرجی و مشقت زا وضع نکرده و هم در صورتی که بر اثر پیدایی شرایط و عوارضی، حکمی برای مکلّف حرجی و دارای مشقت باشد، آن حکم را از وی برداشته و او را از آن معاف داشته است.
+
خداوند متعال شریعت را سهل و آسان قرار داده است. قرآن کریم با بیانات مختلف بدین مطلب تصریح کرده است. در آیه‌ای می‌فرماید: {لایُکَلِّفُ اللّه‌ُ نَفْساً إلاّ وُسْعَها}؛ [۶] خداوند هیچ کس را تکلیف نمی‌کند مگر به قدر توانایی او»؛
 +
 
 +
و در آیه‌ای دیگر آمده است: {وَما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ}؛ [۷] و در دین (در مقام تکلیف) بر شما مشقت و رنج ننهاده است».  
 +
 
 +
و در آیه‌ ای دیگر خداوند پس از بیان این حکم که در صورت دسترس نداشتن به آب، با خاک پاک تیمّم کنید، می‌فرماید: {مایُرِیدُ اللّه‌ُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِن حَرَجٍ}؛ [۸] خداوند نمی‌خواهد هیچ گونه سختی برای شما قرار دهد».  
 +
 
 +
از این رو، خداوند متعال هم در مقام جعل و تشریعِ حکم، حکمی حرجی و مشقت زا وضع نکرده؛ و هم در صورتی که بر اثر پیدایی شرایط و عوارضی، حکمی برای مکلّف حرجی و دارای مشقت باشد، آن حکم را از وی برداشته و او را از آن معاف داشته است.
  
 
==نوآوری در شریعت==
 
==نوآوری در شریعت==
  
زمام تشریع احکام و تکالیف بندگان به دست خداوند است که پیامبران از راه وحی آن را دریافت و به مردم ابلاغ می‌کنند. بنابر این، هیچ یک از بندگان حق ندارد از پیش خود و بر پایه نظر و اندیشه خویش، حکم و تکلیفی را وضع کند و آن را به خداوند نسبت دهد.
+
زمام تشریع احکام و تکالیف بندگان به دست خداوند است که [[پيامبران|پیامبران]] از راه [[وحی]] آن را دریافت و به مردم ابلاغ می‌کنند. بنابر این، هیچ یک از بندگان حق ندارد از پیش خود و بر پایه نظر و اندیشه خویش، حکم و تکلیفی را وضع کند و آن را به خداوند نسبت دهد.
  
 
==استصحاب عدم نسخ در شریعت==
 
==استصحاب عدم نسخ در شریعت==
سطر ۳۵: سطر ۴۳:
 
چنانچه در شریعت فعلی نسبت به نسخ حکمی ثابت در شریعت پیشین شک شود، آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن در شریعت فعلی می‌شود یا نه؟
 
چنانچه در شریعت فعلی نسبت به نسخ حکمی ثابت در شریعت پیشین شک شود، آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن در شریعت فعلی می‌شود یا نه؟
 
بنابر جریان استصحاب، حکم شریعت پیشین در شریعت فعلی ثابت می‌شود؛ لیکن چنین استصحابی به دلیل وجود اشکالات متعدد مورد پذیرش قرار نگرفته است.
 
بنابر جریان استصحاب، حکم شریعت پیشین در شریعت فعلی ثابت می‌شود؛ لیکن چنین استصحابی به دلیل وجود اشکالات متعدد مورد پذیرش قرار نگرفته است.
چنانچه در شریعت اسلام، نسبت به بقای حکمی به جهت شک در نسخ آن، شک شود آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن می‌شود یا نه؟ معروف جریان استصحاب است؛ هر چند برخی در این نیز اشکال کرده‌اند.
+
چنانچه در شریعت [[اسلام]]، نسبت به بقای حکمی به جهت شک در نسخ آن شک شود، آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن می‌شود یا نه؟ معروف، جریان استصحاب است؛ هر چند برخی در این نیز اشکال کرده‌اند.
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
۱. ↑ المعجم الوسیط، مادّه «شرع».  
 
۱. ↑ المعجم الوسیط، مادّه «شرع».  
 +
   
 
۲. ↑ مفردات راغب، مادّه «شرع».     
 
۲. ↑ مفردات راغب، مادّه «شرع».     
 +
   
 
۳. ↑ المیزان، تفسیر ابن عاشور، التفسیر المنیر، ذیل آیه ۱۸ سوره جاثیه.  
 
۳. ↑ المیزان، تفسیر ابن عاشور، التفسیر المنیر، ذیل آیه ۱۸ سوره جاثیه.  
 +
   
 
۴. ↑ آیة الله مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ج۱.     
 
۴. ↑ آیة الله مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ج۱.     
 +
   
 
۵. ↑ المیزان ج۵، ص۳۵۰.     
 
۵. ↑ المیزان ج۵، ص۳۵۰.     
۶. ↑ بقره/سوره۲، آیه۲۸۶.     
+
   
۷. ↑ حج/سوره۲۲، آیه۷۸.    
+
۶. ↑ بقره، آیه۲۸۶.     
۸. ↑ مائده/سوره۵، آیه۶.     
+
   
 +
۷. ↑ حج، آیه۷۸.        
 +
 
 +
۸. ↑ مائده، آیه۶.     
  
==مآخذ==
+
==منبع==
  
 
*مقاله شریعت در دانش‌نامه اينترنتی ویكی‌فقه.
 
*مقاله شریعت در دانش‌نامه اينترنتی ویكی‌فقه.

نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۴:۵۲


شَریعت به معنی آنچه خداوند متعال براى بندگان خود وضع و تشریع کرده است، می باشد. به شریعت، شَرع، شریعت الهی، شریعت مُنزِلِه و قانون الهی نیز گفته می شود.

معنی شریعت

«شریعت» در لغت به معناى درگاه و سردر ورودى (= عتبه) و نیز به معناى آبشخور و جایگاهى که بدون طناب از آن آب نوشیده مى شود آمده است: «مورد الماء الّذى یستقى منه بلا رِشاء» [۱]، و به مجموعه مسائل دینى اعمّ از عقاید و اخلاق و احکام نیز «شریعت» گفته مى شود، از این جهت که مایه حیات و طهارت کسانى است که آن را بپیمایند و سلوکى هماهنگ با آن داشته باشند. [۲] مراد از «شریعت» در آیه ۱۸ سوره جاثیه نیز همین معنا مى باشد: (ثُمَّ جَعَلْنَاکَ عَلَى شَرِیعَة مِّنَ الاَْمْرِ). [۳]

البتّه در اصطلاح فقها و کتب فقهی و تعبیراتى نظیر «شرایع الاحکام» خصوص احکام فرعی عملی از آن اراده مى شود که در این صورت کاملا مرادف با معناى اصطلاحى «فقه» است. [۴]

نسبت شریعت با دین

شریعت از نظر مفهومی اخص از دین است؛ زیرا شریعت عبارت است از راه و روشی خاص برای امتی یا پیامبری؛ در حالی که دین عبارت است از روش عام الهی نسبت به همه امتها؛ از این رو، شریعت قابل نسخ است؛ لیکن دین به این معنا نسخ پذیر نیست. [۵]

معنی شارع

شارع به معنای وضع و تشریع کننده شریعت، خدای متعال و به معنای تبیین و تفسیر کننده آن، پیامبر اعظم صلّی اللّه‌ علیه و آله است.

منبع شریعت

کتاب خدا (قرآن) و سنّت دو منبع اصلی شریعت اند که مجتهدان برای به دست آوردن احکام و تکالیف شرعی به آن دو رجوع می‌کنند.

تبعیت شریعت از مصالح و مفاسد

از دیدگاه فقهای شیعه احکام و تکالیفی که خداوند متعال مقرر کرده، تابع مصالح و مفاسد است؛ بدین معنا که خداوند بدانچه مصلحت بندگان در آن بوده امر کرده و از آنچه برای آنان مفسده داشته نهی کرده است.

شریعت سمحه و سهله

خداوند متعال شریعت را سهل و آسان قرار داده است. قرآن کریم با بیانات مختلف بدین مطلب تصریح کرده است. در آیه‌ای می‌فرماید: {لایُکَلِّفُ اللّه‌ُ نَفْساً إلاّ وُسْعَها}؛ [۶] خداوند هیچ کس را تکلیف نمی‌کند مگر به قدر توانایی او»؛

و در آیه‌ای دیگر آمده است: {وَما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ}؛ [۷] و در دین (در مقام تکلیف) بر شما مشقت و رنج ننهاده است».

و در آیه‌ ای دیگر خداوند پس از بیان این حکم که در صورت دسترس نداشتن به آب، با خاک پاک تیمّم کنید، می‌فرماید: {مایُرِیدُ اللّه‌ُ لِیَجْعَلَ عَلَیْکُم مِن حَرَجٍ}؛ [۸] خداوند نمی‌خواهد هیچ گونه سختی برای شما قرار دهد».

از این رو، خداوند متعال هم در مقام جعل و تشریعِ حکم، حکمی حرجی و مشقت زا وضع نکرده؛ و هم در صورتی که بر اثر پیدایی شرایط و عوارضی، حکمی برای مکلّف حرجی و دارای مشقت باشد، آن حکم را از وی برداشته و او را از آن معاف داشته است.

نوآوری در شریعت

زمام تشریع احکام و تکالیف بندگان به دست خداوند است که پیامبران از راه وحی آن را دریافت و به مردم ابلاغ می‌کنند. بنابر این، هیچ یک از بندگان حق ندارد از پیش خود و بر پایه نظر و اندیشه خویش، حکم و تکلیفی را وضع کند و آن را به خداوند نسبت دهد.

استصحاب عدم نسخ در شریعت

چنانچه در شریعت فعلی نسبت به نسخ حکمی ثابت در شریعت پیشین شک شود، آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن در شریعت فعلی می‌شود یا نه؟ بنابر جریان استصحاب، حکم شریعت پیشین در شریعت فعلی ثابت می‌شود؛ لیکن چنین استصحابی به دلیل وجود اشکالات متعدد مورد پذیرش قرار نگرفته است. چنانچه در شریعت اسلام، نسبت به بقای حکمی به جهت شک در نسخ آن شک شود، آیا استصحاب عدم نسخ جاری و حکم به بقای آن می‌شود یا نه؟ معروف، جریان استصحاب است؛ هر چند برخی در این نیز اشکال کرده‌اند.

پانویس

۱. ↑ المعجم الوسیط، مادّه «شرع».

۲. ↑ مفردات راغب، مادّه «شرع».

۳. ↑ المیزان، تفسیر ابن عاشور، التفسیر المنیر، ذیل آیه ۱۸ سوره جاثیه.

۴. ↑ آیة الله مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ج۱.

۵. ↑ المیزان ج۵، ص۳۵۰.

۶. ↑ بقره، آیه۲۸۶.

۷. ↑ حج، آیه۷۸.

۸. ↑ مائده، آیه۶.

منبع

  • مقاله شریعت در دانش‌نامه اينترنتی ویكی‌فقه.