سید محمدجواد عاملی

از دانشنامه‌ی اسلامی
نسخهٔ تاریخ ‏۱۷ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۷:۰۹ توسط عربصالحی (بحث | مشارکت‌ها) (افزودن 2رده و محتوا با منبع جدید)
پرش به ناوبری پرش به جستجو


یكی از فقهای نامدار شیعه، علامه فقه و فقاهت، آیت الله سید جواد بن سید محمد حسنی حسینی عاملی غروی، از بزرگان فقه و فقاهت قرن سیزدهم و از تلامذه آیت الله بحرالعلوم و علامه وحيد بهبهاني می‌‌باشد.

تولد و تحصیلات سيد جواد عاملی

او در سال 1160 هـ.ق در آبادی شقرا جبل‌عامل متولد شده و در همان جا رشد و پرورش یافت، سید جواد پس از آنكه دوران كودكیرا پشت سر نهاد به مكتب رفت تا مقدمات علوم را از عموزاده اش ابوالحسن موسی فراگیرد. او در درسها با علاقه زیاد و شوق وافر شركت می جست و در اندك زمانی توانستدروس ‍ مقدماتی را بیاموزد و همین كوشش بی وقفه ای كه از خود نشان می داد موجب گشت تا آشنایان او آینده بسیار روشنی را برایش پیش بینی كنند.

وی در آنجا با نسیم جانفزای دانشها و فرهنگ والا و جاوید اسلام آشنا گشت . پس از آنكه استادش دار فانی را وداع گفت و دیگری را یارای سیراب كردن عطش علمی وی نبود او برای رسیدن به اهداف عالی تصمیم به هجرت گرفت.

هجرت علمی

سید جواد در سال 1194 ق ، باكوله باری از امید راهی اعتاب مقدس عراق شد تا بتواند از خرمن دانش اندیشمندان شیعی حوزه نجف خوشه چینی كند. قبل از رسیدن به حوزه بزرگ نجف وارد شهر كربلا شد تا نخست خود را از فرات عشق سیراب سازد ولی هنگامی كه با حضور استوانه های گران سنگی همانندآقا وحید بهبهانی (متوفی 1205 ق ) و سید علی طباطبایی (متوفی 1231 ق ) در كربلامواجه شد در همانجا رحل اقامت افكند تا در جوار بارگاه ملكوتی امام حسین علیهالسلام از محضر نورانی آن استادان بزرگ بهره ای علمی و عملی ببرد و نزد آقای سید علی صاحب ریاض به فراگرفتن علوم اشتغال ورزید در سایه تلاش و جدیت بلیغی كه داشت، توانست در اندك مدتی به بالاترین مدارج علمی ‌‌نایل آید و مقام استادی شخصیت‌هایی چون: صاحب جواهر، سید صدرالدین عاملی و جمعی دیگر را كسب نماید كه در بخش شاگردان او خواهد آمد.


اساتید سيد جواد عاملی

او در محضر جمعی از بزرگان كسب فیض و علم نموده است كه اسامی‌‌ چندتن از آنان برده می‌‌شود:

  1. علامه وحید بهبهانی
  2. آیت الله سید مهدی بحرالعلوم
  3. آیت الله سید علی صاحب ریاض
  4. آیت الله شیخ جعفر كاشف الغطاء

شاگردان سيد جواد عاملی

در مكتب فقهی او شاگردانی تلمذ نموده و به مقام شامخ علمی‌‌ و فقهی نائل آمده‌اند كه هر كدام از استوانه‌های فقاهت به شمار می‌‌آیند كه اسامی‌‌ چند تن از آنان ذكر می‌‌شود:

  1. آیت الله شیخ محمدحسن صاحب جواهرالكلام كه از او اجازه روایتی نیز دارد.
  2. آیت الله سید صدرالدین عاملی
  3. آیت الله شیخ جواد، معروف به ملا كتاب
  4. آیت الله آقا علی هزارجریبی
  5. آیت الله شیخ محسن اعسم

و دیگر اساطین فقه و فقاهت كه در كتاب‌های تراجم و رجال، به تفصیل مذكور هستند.

تالیفات سيد جواد عاملی

علامه میرزا محمدعلی مدرس، طبق شیوه مرضیه و عادت حسنه‌ای كه در كتاب مستطاب ریحانه الادب پیش گرفته‌اند، به بازگویی آثار و تالیفات او می‌‌پردازند و تعدادی از آثار گران‌قیمت او را به ترتیب زیر می‌‌آورند:

  1. مفتاح الكرامه فی شرح قواعد الاحكام علامه حلی (10 جلد قطور) گویند میرزای قمی ‌‌فراوان به آن مراجعه داشت. هشت جلد این كتاب با مباشرت علامه سید محسن جبل‌عاملی در سال 1332 هـ.ق در مصر به چاپ رسیده است، ولی متاسفانه عاری از هجوم اغلاط فراوان مطبعی نیست.
  2. ارجوزه‌ای در خمس
  3. ارجوزه‌ای در رضاع
  4. ارجوزه‌ای در زكات
  5. رساله‌ای در اصل برائت
  6. حاشیه بر تهذیب الاصول علامه
  7. حاشیه بر روضه شهید ثانی
  8. حاشیه بر مدارك الاحكام
  9. حاشیه بر شرح طهارت وافی
  10. شرح وافیه در اصول
  11. تجوید قرآن كریم[۱]

روایت كنندگان

عالمانی كه از علامه بزرگوار سیدجواد عاملی اجازه روایت اخذ كرده اند بدین قرارند: 1.شیخ محمد حسن نجفی 2.فرزند ایشان ، آقا سید محمد 3.شیخ رضا فرزند زین العابدین نوه علامهعاملی 4.محمد علی هزار جریبی 5.شیخ جواد ملا كتاب 6.شیخ حسن بن محمدعلی العبودی 7.میرزا عبدالوهاب

سيد جواد عاملی اسوه اخلاق

سید جواد علاوه بر مقام والایعلمی از نظر اخلاقی نیز قله نشین فضایل بود. چرا كه آنچه را می آموخت جامه عمل میپوشاند. وی بسیار متواضع بود به طوری كه همه تحقیقات وزین و نوآوریهای علمی خودرا به استادانش نسبت می داد. و برای استادان خوداحترام زیادی قائل بود و همواره با تجلیل فراوان از آنان یاد می كرد و بسیار خوش اخلاق و مهربان بود. این اسوه اخلاق جان خود را پاكیزه ساخته و به عالی ترین مراتب معنوی و اخلاق نایل گشته بود.

احترام استاد

او در آغاز كتاب مفتاح الكرامه در مورد علت اقدام به این تالیف بزرگ و پرمشقت این چنین می‌‌نگارد: من دستور آقا و استادم را، اوئی كه پس از خداوند سبحان و اولیای بزرگوارش (سلام خدا بر آنان باد) پناهگاه و تكیه‌گاه زندگی من بوده است، امتثال نمودم و او عبارت از پیشوای بزرگ، علامه مقدس، اقیانوس بزرگ (علم و معرفت) آیت الله شیخ ‌جعفر (كاشف الغطاء) است كه خداوند متعال مرا فدای او سازد و بقای او را بر سر مؤمنین مستدام بدارد.

او كه خداوند عمرش را در كنف حراست و عنایت خاص خویش نگه دارد، به من امر فرمودند: دوست دارم كه تو كتاب قواعد الاحكام امام علامه (حلی) (خداوند مقام شریفش را بالا برد) را محور بحث انتخاب كنی و به آن اعتماد ورزی در هر مساله‌ای كه آرا اصحاب اختلاف پیدا نموده است، دقیقاً اقوال آنان را مورد تامل قرار دهی. علاوه بر اقوال، شهرت و اجماع آنان را نیز بدست آوری. منابع و كتاب‌هایی كه این اقوال از آن‌ها نقل شده است، باز بیاوری اگر به دلیلی برخورد داشتی كه آنان ذكر نكرده‌اند، پس همراه متن، آن دلیل را نیز ذكر نمایی، به هنگام اختلاف اخبار و احادیث، به صورت موجز آرا و نظریات اهل سنت را نیز بیان نمایی تا نفع آن كامل و موقعیت كتاب بزرگ گردد چون كتاب المختلف علامه كه مخصوص این برنامه است، هر چند پرسود و پرفایده است، ولی جای اكثر اقوال و آرا در آن خالی است.

پس من امر شریف استاد را امتثال نمودم و امیدوارم كه او با دعای مقبول خویش مرا یاری دهد. امر خودم را به خدا تفویض كردم و بر او توكل بسته و هر قدرت و نیرو از سوی اوست.[۲]

حادثه دلخراش حمله وهابی‌ها

مرحوم سید جواد عاملی در پایان جلد هفتم مفتاح الكرامه كه اواخر باب وكالت قواعد است، داستانی را از وحشی‌گری‌های وهابیون عهد نخست نقل می‌‌كند كه بازگویی آن می‌‌تواند از اعمال وهابیون نفتی امروز نیز پرده بردارد و نیات این حزب سیاسی در ماسك اسلام را فاش و روشن سازد:

خدا را سپاس می‌‌گویم، آن چنان كه او اهل و شایسته آن است و درود و صلوات خود را تقدیم بهترین مخلوقات او، محمد و اولاد معصومین علیهم‌السلام او می‌‌نمایم خداوند متعال با فضل و كرم خود به بركت محمد و آل او بر این بنده منت نهاد و توفیق اتمام این بخش از مفتاح الكرامه را عنایت فرمود هم اكنون نیمه شب نهم از ماه مبارك رمضان سال 1225 هجری است و این كتاب بدست مصنف آن، كوچكترین و ذلیل‌ترین بندگان خدا، محمدجواد حسینی حسنی موسوی عاملی، كه خداوند سبحان با لطف و فضل و رحمت خویش، با او معامله و رفتار نماید پایان پذیرفت، ولی تشویش خاطر و اضطراب احوال حاكم بر زندگی ما است، چون اعراب وحشی،از جمله، آن افرادی كه قائل به مقاله وهابی خارجی هستند، نجف اشرف و زیارتگاه امام حسین علیه‌السلام را احاطه نموده‌اند، راه را بسته‌اند و زائرین حسینی را قتل و غارت نموده‌اند.

پس از آن كه شیعیان از زیارت نیمه شعبان برمی‌‌گشتند، تعداد كثیری از آنان را كشته‌اند و اغلب آن زائرین از ایرانیان هستند گاهی گفته می‌‌شود تعداد كشته‌ها 150 نفر می‌‌باشد، و گاهی گفته می‌‌شود كمتر، برخی دیگر از زوار عرب در حله مانده‌اند و تعدادی به نجف اشرف رسیده‌اند. برخی در حله به روزه‌داری پرداخته‌اند و برخی به حسكه رفته‌اند، و ما هم اكنون مثل این كه در محاصره قرار گرفته‌ایم. وهابیون هنوز برنگشته‌اند صفوف آنان از كوفه تا حرم امام حسین علیه‌السلام به مسافت دو فرسخ یا بیشتر است.

قبیله خزعل تسلیم شده‌اند، ولی قبیله‌های بعیج و جشم در حال مقاتله و كارزار هستند. حاكم بغداد كنار رفته و حاكم دیگری جای او را گرفته است و آنان با هم مقاتله و كارزار دارند اخبار آنان نیز ما را مغموم ساخته است چون راه‌ها بسته است، به همین جهت در این اطراف وهابی‌ها بر اقامت بیشتر طمع دوخته‌اند. حول و قوه از سوی خداوند بزرگ است درود بر پیامبر خدا و اولاد و اطهار او و خداوند متعال از علمای ما خوشنود و راضی باشد و آنان را در بالاترین جایگاه و با نعمت بهشتی محشور فرماید.[۳]

وفات سيد جواد عاملی

او پس از یك عمر رنج و كوشش در راه علم و فقاهت، در سال 1226 هـ.ق، در سن 66 سالگی در نجف اشرف وفات نمود و در صحن مولای متقیان مدفون گشت.

پانویس

  1. ریحانه الادب، ج 3، ص 396-397.
  2. مفتاح الكرامه، ج 1، ص 1، چاپ مصر كه به اهتمام آقای سید محسن جبل‌عاملی چاپ شده است.
  3. مفتاح الكرامه، ج 7، ص 653، چاپ مصر.

منابع

  • عقيقي بخشايشي، تلخيص از كتاب فقهاي نامدار شيعه، صفحه 297.
  • سید جواد عاملی گنجینه دار فقه،پایگاه اطلاع رسانی حوزه، بازیابی: 26 اسفند 1392.