اعلام المؤلفين الزيديه (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(صفحه‌ای تازه حاوی « بندانگشتی|أعلام المؤلفین الزیدیة == معرفى اجمالى == '''أعلام...» ایجاد کرد)
 
 
(۶ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
[[پرونده:Ketab17.jpg|بندانگشتی|أعلام المؤلفین الزیدیة]]
+
{{مشخصات کتاب
  
== معرفى اجمالى ==
+
|عنوان=
  
 +
|تصویر= [[پرونده:Ketab17.jpg|240px|وسط]]
  
'''أعلام المؤلّفين الزيدية''' از جمله آثار مفصل و ارزنده نويسنده زيدى يمنى [[عبدالسلام بن عباس الوجيه]] (متولد شهاره (يمن) 1376ق) است كه در آن با جمع‌آورى و ارائه اطلاعات موجود در مورد زندگى و آثار نويسندگان شيعه زيدى به صورت مختصر شناسانده است. در اين اثر، در مجموع 1240 شخصيت علمى و پژوهشگر از قرن اول تا دوران معاصر معرفى شده است. در واقع اثر حاضر، معجم و فرهنگنامه‌اى براى نويسندگان زيدى يا منسوبان به زيديه همراه با شمارش تأليفات آنان و ذكر محل دسترسى به آن است.
+
|نویسنده= عبدالسلام بن عباس الوجیه
  
== ساختار ==
+
|موضوع= سرگذشتنامه علمای شیعه
  
 +
|زبان= عربی
  
در اين کتاب نويسندگان شيعى زيدى مذهب به ترتيب الفبايى معرفى شده‌اند. اين مؤلفان از أبان بن تغلب (متوفاى 141ق) آغاز شده و با كسانى مانند ابراهيم العبالي و الكينعي ادامه يافته و سرانجام با يوسف بن يحيى بن الحسين (1078- 1121 ق) به پايان رسيده است. نويسنده در اثر حاضر از نظمى آسان (الفبايى) استفاده كرده و در اواخر کتاب، نويسندگان زيدى را به ترتيب تاريخى و زمانى نيز دسته‌بندى كرده است.
+
|تعداد جلد= ۱
  
== گزارش محتوا ==
+
|عنوان افزوده1=
  
 +
|افزوده1=
  
درباره محتواى اين اثر چند نكته گفتنى است:
+
|عنوان افزوده2=
  
در مقدمه «مؤسسة الإمام زيد بن علي الثقافية» -كه در عمّان و در سال 1420ق نوشته شده- تأكيد شده است كه على‌رغم كثرت نوشته‌ها در مورد فرقه‌هاى مسلمان، آثار تأليفى در مورد شيعيان زيدى محدود است و اين خلأ ناشى از اسباب ذيل است: 1- تقصير خود زيديان در بيان انديشه خودشان است و اينكه نقش خود را به خوبى در قيام اين امت اسلامى انجام نداده‌اند. 2- پنهان‌سازى عمدى انديشه شيعيان زيدى كه علل گوناگونى دارد و در پشت پرده اين پنهان‌سازى، ترس‌هايى است كه هيچ ريشه و واقعيتى ندارد. 3- سختى دسترسى به منابع اين انديشه چون اكثر آن در کتابخانه‌هاى شخصى و عمومى در وضعيتى غيرطبيعى و به صورت خطى، گرفتار و زندانى باقى مانده است. در اين مقدمه، خلاصه‌اى از زندگينامه و تأليفات نويسنده كه خودش زيدى است بيان شده و همچنين در مورد اهداف مؤسسه فرهنگى امام زيد بن على(ع) -كه به شكل رسمى به عنوان مؤسسه‌اى غيرانتفاعى در آمريكا ثبت شده- توضيحاتى آمده است.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/1|مقدمه، ص 1]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/8|8]]</ref>
+
|افزوده2=
  
نويسنده، در مقدمه اثر حاضر، نقدى بر کتاب «هجر العلم و معاقله في اليمن» نوشته و چنين آورده است: اسماعيل اكوع در کتابى كه به عنوان «المدارس الإسلامية في اليمن» نوشته وعده داده بود كه مبحث هجرت علم و دانشمندان در يمن را بررسى كند؛ من منتظرش ماندم و اميد داشتم كه به اثرى علمى و پژوهشى دست يابم، تا آنكه کتابش (هجر العلم و معاقله في اليمن) منتشر شد و اميد مرا به يأس تبديل كرد! انتظار داشتم كه او امانت و روحيه علمى و حقيقت‌طلبى را مراعات كرده باشد ولى افسوس كه او به همه خيانت كرد و به همگان دروغ گفت و كينه و تعصب كورش او را تباه ساخت.... و من بعد از مطالعه کتاب اكوع، کتابى در نقدش به عنوان «جناية الأكوع على العلم و العلماء» نوشتم.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/26|همان، ص 26]]</ref>
+
|لینک=
  
نويسنده در مقدمه‌اش كه در تاريخ /13 /11 1419ق در صنعاء نوشته- بر چند نكته تأكيد كرده است: «1- هدف از اين کتاب گردآورى اطلاعات در مورد زندگى نويسندگان زيدى از روزگار زيد بن على(ع) تا عصر حاضر است؛ 2- روشى كه در اين کتاب در پيش گرفتم اين است كه نخست كوشيدم مطمئن شوم كه شخصى كه درصدد نگارش شرح حالش هستم داراى گرايش به فرقه زيديه است و البته در اين مطلب، تابعان هر يك از مكاتب داخل در مذهب زيديه مساوى هستند حتى كسانى كه به تعبير دانشمندان زيديه از حشويه متأثّر هستند يعنى از کتابهاى وارد شده از غير اهل بيت(ع) و شيعيانشان تأثير گرفته‌اند. آنگاه تلاش كردم زندگينامه مختصرى از هر نويسنده و صفات و ويژگى‌هايش بيابم و ذكر كنم و بعد به مهمترين اشتغالات او و شمارش تأليفاتش پرداختم». نويسنده سپس برخى از منابع مهمش در نگارش کتاب حاضر را برشمرده است كه از آن جمله، کتاب «مصادر الفكر العربي و الإسلامي في اليمن» نوشته علامه عبدالله بن محمد حبشى و «مؤلفات الزيدية» از آثار حجت‌الاسلام سيد احمد حسينى است.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/9|همان، ص 9]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/39|39]]</ref>
+
}}
 +
'''«أعلام المؤلّفین الزیدیة»''' اثر عبدالسلام بن عباس الوجیه (متولد ۱۳۷۶ق) نویسنده [[یمن|یمنى]] است. در این کتاب، اطلاعات موجود در مورد زندگى و تألیفات نویسندگان [[شیعه]] [[زیدیه|زیدى]] مذهب از قرن اول هجری تا دوران معاصر، ارائه شده است.
  
نويسنده يادآور شده است كه در روز چهارشنبه 23 ذيقعده سال 1414 بين ساعت هشت و نه شب در شهر صنعاء مركز يمن كه معركه‌اى برپا شد و درگيرى خونينى روى داد و حالت ترس و ناامنى پديدار گرديد و از هر سوى صداى گلوله و انفجار به گوش رسيد، احساس خطر كردم و با خود انديشيدم و به كارنامه عمرم نگريستم و از خود پرسيدم: زاد و توشه‌ات كجاست؟! و براى سفر آخرت چه خدمتى به علم و دين كرده و از پيش فرستاده‌اى؟! جرقه نگارش کتاب حاضر در همان زمان در ذهنم زده شد و با خود گفتم چرا از فرصت سبز حيات براى آباد ساختن زندگى جاويد اخروى بهره نگيرم؟! از همان شب، فرصت را غنيمت شمرده و به جمع‌آورى منابع پژوهش در مورد نويسندگان شيعى زيدى پرداختم و از واقعيت تلخ و دردناك زندگى گريختم و به دنياى شيرين پژوهش رفتم و در حالى كه آتش جنگ شعله‌ور بود، من مشغول تحقيق بودم و حدود سه ماه طول كشيد كه شعله‌هاى آن آتش به خاموشى گراييد و من نيز به پايان تحقيق و به آخر حرف ياء رسيدم و بيش از هزار و پانصد صفحه را آماده ساختم.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/11|همان، ص 11]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/14|14]]</ref>
+
==معرفی کتاب==
  
نويسنده فهرست 34 کتابخانه را در شهرهاى صنعاء، تعز، أهنوم و صعده و... ذكر كرده است كه در آن نسخه‌هاى خطى و کتابهاى شيعيان زيدى موجود است.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/23|همان، ص 23]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/25|25]]</ref>
+
نویسنده در مقدمه‌اش -که در تاریخ ۱۴۱۹ ق. در صنعاء نوشته- بر چند نکته تأکید کرده است: «۱- هدف از این کتاب گردآورى اطلاعات در مورد زندگى نویسندگان [[زیدیه|زیدى]] از روزگار [[زید بن علی بن الحسین|زید بن على]](ع) تا عصر حاضر است؛ ۲- روشى که در این کتاب در پیش گرفتم این است که نخست کوشیدم مطمئن شوم که شخصى که درصدد نگارش شرح حالش هستم داراى گرایش به فرقه زیدیه است و البته در این مطلب، تابعان هر یک از مکاتب داخل در مذهب زیدیه مساوى هستند، حتى کسانى که به تعبیر دانشمندان زیدیه از حشویه متأثّر هستند یعنى از کتابهاى وارد شده از غیر [[اهل البیت|اهل بیت]](ع) و شیعیانشان تأثیر گرفته‌اند. آنگاه تلاش کردم زندگینامه مختصرى از هر نویسنده و صفات و ویژگى‌هایش بیابم و ذکر کنم و بعد به مهمترین اشتغالات او و شمارش تألیفاتش پرداختم».
  
اين مطلب، پرسيدنى است كه آيا همه كسانى كه در اين اثر به عنوان نويسنده شيعى و زيدى معرفى شده‌اند به واقع شيعه زيدى هستند؟! پاسخ مشكل است و نياز به تحقيق و بررسى بسيار دارد ولى اثباتش آسان نيست. در برخى موارد مانند ابان بن تغلب -كه اولين نفرى است كه در اين کتاب ذكر شده-، پرسشى روشن وجود دارد: نويسنده بر پايه كدام دليل و با استناد به كدام منبع و شاهد، او را شيعه زيدى شمرده است؟! او شيعه است ولى به چه دليل، دوازده امامى نيست و زيدى است؟! نويسنده به اين پرسش پاسخى نداده است. جالب است كه نويسنده تصريح كرده است كه «ابان بن تغلب در قيام زيد شركت نكرد».<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/43|متن کتاب، ص 43]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/44|44]]</ref>و گاه نويسنده محترم برخى از نويسندگان را به عنوان نويسنده‌اى زيدى آورده در صورتى كه هيچ دلالت و مستندى بر شيعه زيدى بودن او نيست! و هيچ اطلاعاتى از زندگيشان نداشته و حتى نوشته كه «برايش شرح‌حالى نيافتم» و فقط نام کتابى از تأليفات او را همراه با عناوين فصلهايش ذكر كرده است و در اين مطالب، قرينه‌اى بر تعيين مذهب او نيست.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/96|همان، ص 96]]</ref>
+
از ویژگى‌هاى این اثر، زیدى و [[یمن|یمنى]] بودن نویسنده آن است که بر دقت و جامعیت نسبى مطالب آن افزوده است و البته معناى این مطلب، تأیید مطلق نیست، بلکه به معناى دقیق‌تر باید گفت که نویسنده چون خودش زیدى و یمنى است، دغدغه و علاقه بیشتر و شاید آشنایى کاملترى نسبت به جمع‌آورى اطلاعات درباره نویسندگان زیدى داشته و احتمالاً به نتیجه جامع‌ترى رسیده است؛ هر چند این اثر نیز از آنجا که فعالیتى بشرى است، شاید گرفتار سهو و اشتباه شده و خالى از عیب و اشکال نباشد.
  
از ويژگى‌هاى جالب اين اثر، زيدى و يمنى‌بودن نويسنده آن است كه بر دقت و جامعيت نسبى مطالب آن افزوده است و البته معناى اين مطلب، تأييد مطلق نيست بلكه به معناى دقيق‌تر بايد گفت كه نويسنده چون خودش زيدى و يمنى است دغدغه و علاقه بيشتر و شايد آشنايى كاملترى نسبت به جمع‌آورى اطلاعات درباره نويسندگان زيدى داشته و احتمالاً به نتيجه جامع‌ترى رسيده است؛ هر چند اين اثر نيز از آنجا كه فعاليتى بشرى است شايد گرفتار سهو و اشتباه شده و خالى از عيب و اشكال نباشد.
+
==محتوای کتاب==
  
== وضعيت کتاب ==
+
در این کتاب مجموعا ۱۲۴۰ شخصیت علمى و پژوهشگر [[شیعه|شیعى]] [[زیدیه|زیدى]] مذهب از قرن اول هجری تا دوران معاصر، به ترتیب الفبایى معرفى شده‌اند. در واقع اثر حاضر، معجم و فرهنگنامه‌اى براى نویسندگان زیدى یا منسوبان به زیدیه همراه با شمارش تألیفات آنان و ذکر محل دسترسى به آن است.
  
 +
این مؤلفان از [[ابان بن تغلب|أبان بن تغلب]] (متوفاى ۱۴۱ ق) آغاز شده و سرانجام با یوسف بن یحیى بن الحسین (۱۰۷۸-۱۱۲۱ ق) به پایان رسیده است. نویسنده در اثر حاضر از نظمى آسان (الفبایى) استفاده کرده و در اواخر کتاب، نویسندگان زیدى را به ترتیب تاریخى و زمانى نیز دسته‌بندى کرده است.
  
نويسنده در اين کتاب پاورقى يا پى‌نوشت نياورده و بعد از توضيحات در مورد هر شخصيت، منابع مورد استفاده را به صورت جداگانه، درون‌متنى و با بيان نام کتاب و شماره جلد و صفحه مشخص كرده است. مطالب کتاب به صورت الفبايى تنظيم شده ولى نويسنده در پايان، براى سهولت استفاده، فهرست شخصيت‌ها و نويسندگان زيدى را به تفكيك قرن با ذكر تاريخ ولادت، وفات، تعداد آثار و صفحه کتاب در جداولى دسته‌بندى كرده است. مواردى را نيز كه تاريخ وفاتشان مشخص نبوده در انتهاى اين فهرست آورده است.<ref>[[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/1183|همان، ص 1183]]- [[http://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/19905/1/1277|1277]]</ref>
+
البته نمی توان گفت همه کسانى که در این اثر به عنوان نویسنده شیعى و زیدى معرفى شده‌اند به واقع [[شیعه]] زیدى هستند. زیرا در برخى موارد مانند [[ابان بن تغلب]] -که اولین نفرى است که در این کتاب ذکر شده-، پرسشى روشن وجود دارد: نویسنده بر پایه کدام دلیل و با استناد به کدام منبع و شاهد، او را شیعه زیدى شمرده است؟! او شیعه است، ولى به چه دلیل [[امامیه|دوازده امامى]] نیست و زیدى است؟! نویسنده به این پرسش پاسخى نداده است. جالب است که نویسنده تصریح کرده است که «ابان بن تغلب در [[قیام زید بن علی بن حسین (ع)|قیام زید]] شرکت نکرد». و گاه نویسنده محترم برخى از نویسندگان را به عنوان نویسنده‌اى زیدى آورده در صورتى که هیچ دلالت و مستندى بر شیعه زیدى بودن او نیست! و هیچ اطلاع از زندگیشان نداشته و حتى نوشته که «برایش شرح‌حالى نیافتم» و فقط نام کتابى از تألیفات او را همراه با عناوین فصلهایش ذکر کرده است و در این مطالب، قرینه‌اى بر تعیین مذهب او نیست.
  
مهم‌ترين مصادر و فهرست مطالب، آخرين بخش مطالب کتاب را تشكيل مى‌دهد.
+
نویسنده در پایان، برخى از منابع مهمش در نگارش کتاب حاضر را برشمرده است که از آن جمله، کتاب «مصادر الفکر العربی و الإسلامی فی الیمن» نوشته علامه عبدالله بن محمد حبشى و «مؤلفات الزیدیة» از آثار حجت‌الاسلام سید احمد حسینى است. همچنین فهرست ۳۴ کتابخانه را در شهرهاى صنعاء، تعز، أهنوم و صعده و... ذکر کرده است که در آن [[نسخه خطی|نسخه‌هاى خطى]] و کتابهاى شیعیان زیدى موجود است.
  
 +
==وضعیت کتاب==
  
 +
نویسنده در این کتاب پاورقى یا پى‌نوشت نیاورده و بعد از توضیحات در مورد هر شخصیت، منابع مورد استفاده را به صورت جداگانه، درون‌متنى و با بیان نام کتاب و شماره جلد و صفحه مشخص کرده است. مطالب کتاب به صورت الفبایى تنظیم شده ولى نویسنده در پایان، براى سهولت استفاده، فهرست شخصیت‌ها و نویسندگان زیدى را به تفکیک قرن با ذکر تاریخ ولادت، وفات، تعداد آثار و صفحه کتاب در جداولى دسته‌بندى کرده است. مواردى را نیز که تاریخ وفاتشان مشخص نبوده در انتهاى این فهرست آورده است.
 +
==منابع==
  
==پانويس ==
+
* ویکی نور
<references />
 
  
 
+
[[رده:منابع رجالی]][[رده:سرگذشت نامه ها]]
== منابع مقاله ==
 
 
 
مقدمه و متن کتاب.
 
 
 
 
 
== منبع ==
 
ویکی نور
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۸

Ketab17.jpg
نویسنده عبدالسلام بن عباس الوجیه
موضوع سرگذشتنامه علمای شیعه
زبان عربی
تعداد جلد ۱

«أعلام المؤلّفین الزیدیة» اثر عبدالسلام بن عباس الوجیه (متولد ۱۳۷۶ق) نویسنده یمنى است. در این کتاب، اطلاعات موجود در مورد زندگى و تألیفات نویسندگان شیعه زیدى مذهب از قرن اول هجری تا دوران معاصر، ارائه شده است.

معرفی کتاب

نویسنده در مقدمه‌اش -که در تاریخ ۱۴۱۹ ق. در صنعاء نوشته- بر چند نکته تأکید کرده است: «۱- هدف از این کتاب گردآورى اطلاعات در مورد زندگى نویسندگان زیدى از روزگار زید بن على(ع) تا عصر حاضر است؛ ۲- روشى که در این کتاب در پیش گرفتم این است که نخست کوشیدم مطمئن شوم که شخصى که درصدد نگارش شرح حالش هستم داراى گرایش به فرقه زیدیه است و البته در این مطلب، تابعان هر یک از مکاتب داخل در مذهب زیدیه مساوى هستند، حتى کسانى که به تعبیر دانشمندان زیدیه از حشویه متأثّر هستند یعنى از کتابهاى وارد شده از غیر اهل بیت(ع) و شیعیانشان تأثیر گرفته‌اند. آنگاه تلاش کردم زندگینامه مختصرى از هر نویسنده و صفات و ویژگى‌هایش بیابم و ذکر کنم و بعد به مهمترین اشتغالات او و شمارش تألیفاتش پرداختم».

از ویژگى‌هاى این اثر، زیدى و یمنى بودن نویسنده آن است که بر دقت و جامعیت نسبى مطالب آن افزوده است و البته معناى این مطلب، تأیید مطلق نیست، بلکه به معناى دقیق‌تر باید گفت که نویسنده چون خودش زیدى و یمنى است، دغدغه و علاقه بیشتر و شاید آشنایى کاملترى نسبت به جمع‌آورى اطلاعات درباره نویسندگان زیدى داشته و احتمالاً به نتیجه جامع‌ترى رسیده است؛ هر چند این اثر نیز از آنجا که فعالیتى بشرى است، شاید گرفتار سهو و اشتباه شده و خالى از عیب و اشکال نباشد.

محتوای کتاب

در این کتاب مجموعا ۱۲۴۰ شخصیت علمى و پژوهشگر شیعى زیدى مذهب از قرن اول هجری تا دوران معاصر، به ترتیب الفبایى معرفى شده‌اند. در واقع اثر حاضر، معجم و فرهنگنامه‌اى براى نویسندگان زیدى یا منسوبان به زیدیه همراه با شمارش تألیفات آنان و ذکر محل دسترسى به آن است.

این مؤلفان از أبان بن تغلب (متوفاى ۱۴۱ ق) آغاز شده و سرانجام با یوسف بن یحیى بن الحسین (۱۰۷۸-۱۱۲۱ ق) به پایان رسیده است. نویسنده در اثر حاضر از نظمى آسان (الفبایى) استفاده کرده و در اواخر کتاب، نویسندگان زیدى را به ترتیب تاریخى و زمانى نیز دسته‌بندى کرده است.

البته نمی توان گفت همه کسانى که در این اثر به عنوان نویسنده شیعى و زیدى معرفى شده‌اند به واقع شیعه زیدى هستند. زیرا در برخى موارد مانند ابان بن تغلب -که اولین نفرى است که در این کتاب ذکر شده-، پرسشى روشن وجود دارد: نویسنده بر پایه کدام دلیل و با استناد به کدام منبع و شاهد، او را شیعه زیدى شمرده است؟! او شیعه است، ولى به چه دلیل دوازده امامى نیست و زیدى است؟! نویسنده به این پرسش پاسخى نداده است. جالب است که نویسنده تصریح کرده است که «ابان بن تغلب در قیام زید شرکت نکرد». و گاه نویسنده محترم برخى از نویسندگان را به عنوان نویسنده‌اى زیدى آورده در صورتى که هیچ دلالت و مستندى بر شیعه زیدى بودن او نیست! و هیچ اطلاع از زندگیشان نداشته و حتى نوشته که «برایش شرح‌حالى نیافتم» و فقط نام کتابى از تألیفات او را همراه با عناوین فصلهایش ذکر کرده است و در این مطالب، قرینه‌اى بر تعیین مذهب او نیست.

نویسنده در پایان، برخى از منابع مهمش در نگارش کتاب حاضر را برشمرده است که از آن جمله، کتاب «مصادر الفکر العربی و الإسلامی فی الیمن» نوشته علامه عبدالله بن محمد حبشى و «مؤلفات الزیدیة» از آثار حجت‌الاسلام سید احمد حسینى است. همچنین فهرست ۳۴ کتابخانه را در شهرهاى صنعاء، تعز، أهنوم و صعده و... ذکر کرده است که در آن نسخه‌هاى خطى و کتابهاى شیعیان زیدى موجود است.

وضعیت کتاب

نویسنده در این کتاب پاورقى یا پى‌نوشت نیاورده و بعد از توضیحات در مورد هر شخصیت، منابع مورد استفاده را به صورت جداگانه، درون‌متنى و با بیان نام کتاب و شماره جلد و صفحه مشخص کرده است. مطالب کتاب به صورت الفبایى تنظیم شده ولى نویسنده در پایان، براى سهولت استفاده، فهرست شخصیت‌ها و نویسندگان زیدى را به تفکیک قرن با ذکر تاریخ ولادت، وفات، تعداد آثار و صفحه کتاب در جداولى دسته‌بندى کرده است. مواردى را نیز که تاریخ وفاتشان مشخص نبوده در انتهاى این فهرست آورده است.

منابع

  • ویکی نور