طبقات اعلام الشیعه (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
(تغییرمسیر از طبقات اعلام الشیعه)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

کتاب «طبقات اعلام الشیعه» اثری است از شیخ آقا بزرگ تهرانی، که در آن سرگذشت علمای شیعه را به همراه تاریخ زمان هر یک از آنها، در یازده بخش گردآوری کرده است.

طبقات اعلام الشیعه.jpg
نویسنده آقابزرگ طهرانی
موضوع سرگذشتنامه محدثان شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 5
ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ع‍ل‍ی‌ن‍ق‍ی‌ م‍ن‍زوی‌

طبقات أعلام الشيعة

معرفی اجمالی کتاب

کتاب طبقات اعلام الشیعه، دائرة المعارفی حدود ۲۰ جلد در شرح احوال و آثار عالمان و رجال شیعه از قرن چهارم تا چهاردهم هجری قمری. نویسنده این کتاب، رجالی بزرگ و فقیه و کتاب شناس نامدار شیعه امامیه در سده اخیر، شیخ آقا بزرگ تهرانی است.

شیخ، از سال ۱۳۲۹ قمری برای نگارش دایرة المعارف بزرگ کتابشناسی خویش با نام الذریعه الی تصانیف الشیعه، کتابخانه‌های جهان اسلام را زیر و رو می‌نمود تا مشخصات تصانیف شیعه را در دفاتر خویش ثبت نماید. از همین زمان دفتری را نیز به ثبت نام و احوال عالمان شیعه اختصاص داد و بعدها بر پایه آن تذکره علمای شیعه هر یک از قرون چهارم تا چهاردهم را در دفتری مجزا نگاشته با عنوانی ویژه به چاپ رساند و برای همه آنها عنوان کلی طبقات اعلام شیعه را انتخاب نمود.

ارزش کتاب

در این کتاب، علاوه بر شرح زندگانی بزرگان شیعه، از فضای حاکم بر زندگانی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعیان، سخن گفته شده و در واقع به علت همین پس زمینه است که این کتاب را می توان در زمره معتبرترین تاریخ شیعه به شمار آورد. ضمنا شیخ آقا بزرگ در این کتاب، پاسخی مناسب به «جرجی زیدان» و پیروان سنی مذهب او داد.

محتوای کتاب

شیخ آقا بزرگ، کتاب طبقات اعلام الشیعه را بر حسب تعداد قرون غیبت امام زمان علیه السلام به یازده بخش تقسیم کرده و هر بخش را به قرنی از سده چهارم هجری تا چهاردهم هجری اختصاص داده است و علت این که شرح حال علمای شیعه سه قرن نخست اسلام را گردآوری نکرد، این بود که آنها با حضور یکی از امامان دوازده گانه علیه السلام، حق اجتهاد نداشته و به نام «رواة» یعنی جمع آوری کنندگان اخبار شیعه شناخته می شده اند و شرح احوال و آثار آنان به تفصیل در کتب شیعه آمده است.

در این کتاب، مطالب مربوط به هر قرن با ترتیب حروف الفبای نام بزرگان شیعه آغاز، مرتب و تنظیم شده و نامی ویژه به آن داده شده است.

عناوین هریک از بخشهای این کتاب به قرار زیر است:

(۱) نوابغ الرواة فی رابعة المآت

(۲) إزاحة الحلک الدامس بالشموس المضیئة فی القرن الخامس

(۳) الثقاة العیون فی سادس القرون

(۴) الأنوار الساطعة فی المائة السابعة

(۵) الحقائق الراهنة فی تراجم أعیان المائة الثامنة

(۶) الضیاء اللامع فی عباقرة القرن التاسع

(۷) إحیاء الداثر من مآثر أهل القرن العاشر

(۸) الروضة النضرة فی علماء المائة الحادیة عشرة

(۹) الکواکب المنتثرة فی القرن الثانی بعد العشرة

(۱۰) الکرام البررة فی القرن الثالث بعد العشرة

(۱۱) نقباء البشر فی القرن الرابع عشر.

وضعیت نشر

این کتاب در سه مرحله منتشر شده. مرحله اول در زمان حیات مولف بوده و چون مولف اطلاعات خود درباره قرن های اخیر را کاملتر از قرن های گذشته می دید، تصمیم گرفت برخلاف ترتیب تاریخی، انتشار کتاب را از عصر حاضر شروع نماید و قسمتی از مطالب مربوط به سده ۱۳ و ۱۴ را در زمان حیات خود، در نجف اشرف چاپ و منتشر کرد.

در مجلدات ۱۴ که خود در ۴ جلد تنظیم شده ۲۲۲۸ دانشمند معاصر معرفی شده اند و در مجلد قرن ۱۳ که خود در ۲ جلد تنظیم شده ۱۵۶۲ نفر از دانشمندان قرن سیزدهم را معرفی می نماید. باید یادآوری کنیم که هنوز بخشی از این کتاب های مربوط به قرن ۱۳ و ۱۴ و یادداشت هایی که به خط خود شیخ می باشد، چاپ نشده و در کتابخانه موقوفه نجف موجود است.

مرحله دوم، بعد از فوت مولف بزرگوار، توسط فرزند بزرگ ایشان دکتر علینقی منزوی انجام شد. ایشان مسوده های کتاب را از نجف به بیروت برد و تصحیح و چاپ آنها را زیر نظر خود انجام داد.

در مرحله سوم هم، مجددا دکتر علینقی منزوی فرزند شیخ آقا بزرگ، که در سال ۱۳۱۴ شمسی از بیروت به تهران آمد و استاد دانشکده ادبیات تهران شد، چاپ و نشر بقیه مجلدات کتاب گرانقدر و ارزشمند (طبقات اعلام الشیعه) را در تهران انجام داد. ناگفته نماند که کتاب در هر «سده» نام مخصوص ویژه ای دارد. مثلا سده دوازدهم، با عنوان «الکواکب المنتثره فی قرن الثانی» می باشد. در انتهای بسیاری از مجلدات، فهرستی از کتابهای معرفی شده در متن آمده است.

این کتاب در شش مجلد به زبان عربی از طرف مؤسسه اسماعیلیان قم در ۹ جلد (از قرن چهارم تا قرن دوازدهم)، رجال قرن سیزدهم در ۲ جلد (ناتمام) و رجال قرن چهاردهم در ۴ جلد (ناتمام) به چاپ رسیده است.

منابع

متن کتاب

1. طبقات أعلام الشيعة

2. طبقات أعلام الشيعة

منابع مرجع
دائره المعارف ها * دانشنامه جهان اسلام * دائرة المعارف بزرگ اسلامی * دائرة المعارف قرآن کریم * دانشنامه فرهنگ فاطمی * دانشنامه امام حسین علیه السلام * دانشنامه امیرالمومنین علیه السلام * دانشنامه قرآن و حدیث * دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی * دايره‌المعارف فارسي (مصاحب)‌
فرهنگ های تخصصی *فرهنگ قرآن * فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام * فرهنگ عاشورا * قاموس قرآن * نثر طوبی * سفینه البحار
واژه نامه ها * المنجد * تاج العروس * جمهرة اللغة * قاموس المحیط * لسان العرب * مجمع البحرین * مفردات قرآن راغب * معجم مقاییس اللغة
سرگذشت نامه ها *ريحانة الادب * روضات الجنات * طبقات اعلام الشیعه‌ * اعیان الشیعه * مجالس المؤمنین * گلشن ابرار * ستارگان حرم * اثر آفرینان
کتابشناسی ها * الذریعه الی تصانیف الشیعه * کشف الظنون * الفهرست ابن ندیم * فهرست کتاب های چاپی فارسی
منابع مرجع الکترونیکی * ویکی شیعه * دانشنامه اسلامی