مثنوی (قالب شعر): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(منابع)
جز (مثنوی را به مثنوی (قالب شعر) منتقل کرد)
(بدون تفاوت)

نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۰۱

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon-computer.png
محتوای فعلی مقاله یکی از پایگاه های معتبر متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)

مثنوی . [ م َ ن َ وی ی / ی ] (ع ص نسبی ) منسوب است به مثنی که اسمی است معدول از اثنین اثنین که ترجمه ٔ آن به فارسی دودو باشد. (غیاث )[۱] . || (اِ) شعری که در هر بیت آن دو قافیه علی حده باشد لهذا ابیات مختلف القوافی را مثنوی نام کرده اند. (از غیاث )[۲] . نزد شعرا ابیاتی است متفق در وزن که هر یکی از آن ، دو قافیه دارد و هر بیتی بر قافیه ٔخاص علی حده است و آن را مزدَوَج نیز نامند و از استقراء معلوم شده است که در بحرهای طولانی مثنوی نگویندچنانکه بحر رجز تام و رمل تام و هزج تام و امثال آن .[۳] . شعری که هر دو مصراع آن با یکدیگر هم قافیه و سایر اشعار که باز به همان وزن باشند هر دو مصراع قافیه دیگر دارند مانند شاهنامه ٔفردوسی ، گرشاسب نامه ٔ اسدی ، ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی ، خمسه ٔ نظامی و مثنوی مولوی . و چون مثنوی مطلق گویند مراد مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی است . مزدوجه . [۴]

واژه مثنوی

واژه ی مثنوی از کلمه ی "مثنی" به معنی دوتائی گرفته شده است. زیرا در هر بیت دو قافیه آمده است که با قافیه بیت بعد فرق می کند.

آغاز سرودن مثنوی

سرودن مثنوی از قرن سوم و چهارم هجری آغاز شده است که از بهترین مثنوی ها می توان به شاهنامه فردوسی، حدیقه سنایی، خمسه نظامی و مثنوی مولوی اشاره کرد.

قدیمی ترین مثنوی

قدیمی ترین مثنوی سروده شده- که اکنون به جز چند بیت چیزی از آن در دست نیست- مربوط به رودکی است که متن کلیله و دمنه را در قالب مثنوی به نظم در آورده بود.

خصوصیات مثنوی

خصوصیات مثنوی باعث شده است که داستان ها اغلب در قالب مثنوی سروده شوند. علاوه بر داستان سرایی، برای هر موضوعی که طولانی باشد هم از مثنوی استفاده می شود.مثلاً در ادبیات آموزشی مثل آموزه های صوفیان هم از قالب مثنوی بهره می برده اند.

پانویس

  1. از آنندراج
  2. از آنندراج
  3. از کشاف اصطلاحات الفنون
  4. یادداشت به خط مرحوم دهخدا

منابع

  • دانشنامه رشد، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
  • لغت نامه دهخدا، ذیل واژه مثنوی، در دسترس در واژه یاب بازیابی: 8 آبان ماه 1392.