مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

ابونصر فراهی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{خوب}}
 
{{خوب}}
بدرالدین محمود بن ابوبکر، نامدار به ابونصر فراهی، شاعر، ادیب و لغت شناس سده‌ی هفتم هجری است. ابو نصر در روستای فراه (در میان راه هرات و سیستان) به دنیا آمد. و گویند: كور مادرزاد بود و در دربار بهرامشاه بن تاج‌الدین حرب، پادشاه سیستان كه با پادشاهان غور پیوستگى داشت، مى‌زیست.
+
'''«بدرالدین مسعود بن ابوبکر»''' معروف به '''«ابونصر فراهی»''' (م، ۶۴۰ ق)، فقیه، شاعر، ادیب و لغت‌شناس [[ایران|ایرانی]] در قرن هفتم هجری است. ابونصر فراهی در [[علم لغت|لغت]] و [[فقه]] و [[حدیث]] مهارت داشت. کتاب شعری معروف او «[[نصاب الصبیان]]»، نخستین کتاب لغت منظوم عربی به فارسی است که به منظور سهولت تعلیم لغات عرب به کودکان و نوآموزان بزرگسال فارسى زبان سروده شده است.
==نام و نسب==
+
{{شناسنامه عالم
بدر الدّين ابو نصر مسعود (يا) محمود ابن ابى بكر بن حسين بن جعفر فراهى (- 605 ق) در شهری به نام «فره» <ref> مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ج‏6، ص: 181</ref> یا « فراهه» <ref> راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها، ج‏2، ص: 96   </ref> که ميان هرات و سيستان قرار دارد متولد شد.  
+
|نام کامل = ابونصر مسعود فراهی
 +
|تصویر=
 +
|زادروز =
 +
|زادگاه = فراه، افغانستان
 +
|وفات =  ۶۴۰ قمری
 +
|مدفن =  فراه
 +
|اساتید = 
 +
|شاگردان =
 +
|آثار =  [[نصاب‌ الصبیان (کتاب)|نصاب الصبیان]]، لمعة البدر، شرح ذات العقدین،...
 +
}}
 +
==ولادت ==
 +
بدرالدین مسعود یا محمد بن ابی بکر بن حسین فراهى، در شهری به نام «فره» یا «فراه»<ref> راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها، ج‏۲، ص: ۹۶.   </ref> که میان هرات و سیستان قرار دارد متولد شد. او هنگام تولد نابینا بود.<ref> ‏مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون، ج‏۶، ص: ۱۸۱. </ref> از زندگی او اطلاعی در دست نیست، تنها می‌دانیم که وی در اوایل حملۀ مغول به [[ایران]] و در زمان آخرین ملوک سیستان می‌زیسته است.<ref>رازی، هفت اقلیم، ۳۰۰-۳۰۱.</ref>
  
این شهر که اکنون  در جنوب غربى افغانستان است و مركز ولايتى به همين نام ميباشد  در حمله مغول ويران شد و سپس از نو بنا گرديد و از اواخر قرن هفتم آبادى پيشين خود را بازيافت ولی در زمان نادرشاه افشار بدست لشكريان قزلباش بتاراج رفت. امروز شهرى كوچك است و بالغ بر پانزده هزار تن جمعيت دارد <ref> نصاب الصبيان‏ </ref>
+
== جایگاه علمی ==
 +
ابونصر فراهی در [[علم لغت|لغت]] و [[فقه]] و [[حدیث]] مهارت داشت.<ref>‏مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون، ج‏۶، ص: ۱۸۱.</ref> او با اینکه نابینا زاده شد، در [[شعر]] و [[ادبیات عرب|ادب]] عربی و فارسی نیز مقامی بلند یافت و ظاهراً با زبانهای هندی و ترکی نیز آشنایی داشته است. 
  
او هنگام تولد  نابینا بود. <ref> ‏مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ج‏6، ص: 181 </ref>
+
وی از نابینایانی بوده است که هوش سرشار داشته و دربارۀ فراست و روشنی باطن او داستانهایی گفته می‌شده است. چنانکه در تذکرۀ «عرفات العاشقین» به یکی از این داستانها اشاره شده و هم در آنجا از سفر او به [[مکه]] سخن رفته است.<ref>اوحدی، عرفات العاشقین، ۴۶.</ref>
==شعر و ادب ابونصر فراهی==
 
ابونصر فراهی در لغت عرب و حديث مهارت تمام داشت. <ref> ‏مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ج‏6، ص: 181 </ref> کتاب معروف او کتاب شعر «[[نصاب الصبیان]]» است که به منظور سهولت تعليم لغات عرب به كودكان و نو آموزان بزرگسال فارسى زبان سروده  شده است. ابونصر این کتاب را به فرمان نظام الملك حسن وزير بهرام شاه سرود. <ref> راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها، ج‏2، ص: 96</ref>
 
  
نسخه های قدیمی این کتاب شامل 200 بیت شعر است كه براى تعليم لغت عربى به كودكان با سبكى روان و دلپسند به نظم آمده و با استقبال فراوان مواجه شد و قرنها مورد استفاده نو آموزان فارسی زبان ایران و افغانستان و ماوراء النهر و ترکیه قرار گرفته است.  ابو نصر فراهى براى اينكه نظم كتاب از حالت يكنواختى خارج شود و كودكان در بخاطر سپردن آن ابيات ملول نشوند نظم كتاب را بر اوزان مختلف عروضى تقسيم كرده است و با دقت نظرى كه خاص خود او بوده براى هر يك از الفاظ عربى معانى مناسبى كه غالبا معادل آنست بزبان پارسى سره آورده است.
+
== آثار و تألیفات ==
  
اين كتاب دائرة المعارف كوچكى است كه از قرن هفتم هجرى همچنان در دسترس اطفال دبستان بوده است و براى آموختن زبان عربى بخردسالان هنوز در بعضى مكاتب و مدارس مورد استفاده مى‏باشد. اين منظومه با هر لغت عربى يا چند مترادف عربى يك لغت فارسى يا مترادف آنرا همراه دارد. علاوه‏براين مصنّف اسامى ماههاى عربى و ايرانى و رومى و تركى، و اطلاعاتى درباره امورى از قبيل زنان پيغمبر و فرزندان آن حضرت و ائمّه اثنى عشر و امثال اينها را در آن كتاب بنظم كشيده و در آخر آن آورده است. <ref> نصاب الصبيان، فراهى، مقدمه، ص: 5</ref>
+
# [[نصاب‌ الصبیان (کتاب)|نصاب الصبیان]]؛ نخستین کتاب لغت منظوم عربی به فارسی است که به سبب ارزش تعلیمی آن در روزگار گذشته و اهمیت آن در تعلیم لغت عربی به نوآموزان، شهرت و رواج تمام داشته است. این کتاب منظومه‌ای است شامل ۲۰۰ [[بیت (شعر)|بیت]] در ۷ [[بحر شعری|بحر]] مختلف و در ۴۰ بند. مجموع واژه‌های عربی آن ۲۲۲‘۱ است. اهمیت این کتاب امروز به سبب اشتمال آن بر شمار قابل توجهی از لغات اصیل و درست فارسی و معانی و معادلهای آنها به زبان عربی است.
 +
# لمعة البدر؛ ابونصر فراهی در ۶۱۷ ق. کتاب [[فقه|فقهی]] معروف «جامع الصغیر فی الفروع» محمد بن حسن شیبانی (۱۳۵-۱۸۷ ق) را به نام «لمعة البدر» به نظم درآورد که علاءالدین محمد بن عبدالرحمن خجندی نیز شرحی بر آن به نام «ضوء اللمعة» نگاشت.
 +
# شرح ذات العقدین؛ در توضیح پاره‌ای ازمسائل فقه [[حنفی]] به نظم عربی که نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ برلین موجود است.
  
او همچنین كتاب (جامع الصغير) تأليف محمد بن حسن شيبانى (135- 189) را نيز در سال 617 به نظم در اورده است. <ref>مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ج‏6، ص: 181</ref>
 
 
==وفات==
 
==وفات==
تاريخ مرگ او معلوم نيست همانقدر ميتوان گفت كه وى در زمان حمله مغول بايران ميزيسته، بقول كاتب چلبى در كشف الظنون تا 640 هجرى حيات داشته است. ابن حسام در شرح خود بر نصاب كه در نيمه قرن هشتم آنرا نوشته مينويسد: كه گور او در قريه رج از نواحى فراه است. <ref> نصاب الصبيان، فراهى، مقدمه، </ref>
+
تاریخ وفات ابونصر فراهی معلوم نیست؛ بقول [[حاجی خلیفه|کاتب چلبى]] در [[کشف الظنون (کتاب)|کشف الظنون]]، او تا سال ۶۴۰ هجرى حیات داشته است. ابن حسام در شرح خود بر [[نصاب الصبیان]] که در نیمه قرن هشتم آنرا نوشته می نویسد: که [[قبر]] او در قریه رج از نواحى فراه است.<ref> نصاب الصبیان، فراهى، مقدمه. </ref>
 
 
 
 
 
==پانویس==
 
==پانویس==
<references/>
+
<references />
 
==منابع==
 
==منابع==
* راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها
+
*"ابونصر فراهی"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
* نصاب الصبيان‏
+
*راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها.
* مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون
+
*نصاب الصبیان‏، ابونصر فراهی.
 
+
*مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون.
 
==پیوندها==
 
==پیوندها==
[http://lib.ahlolbait.com/book/read/35668/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86/page/1/first کتاب نصاب الصبیان]
+
* [http://lib.ahlolbait.com/book/read/35668/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86/page/1/first کتاب نصاب الصبیان]
 
{{سنجش کیفی
 
{{سنجش کیفی
 
|سنجش=شده
 
|سنجش=شده
سطر ۴۳: سطر ۵۲:
  
 
[[رده:علمای قرن هفتم]]
 
[[رده:علمای قرن هفتم]]
[[رده:ادیبان]]
+
[[رده:فقیهان]][[رده:ادیبان]][[رده:لغت شناسان]]
 
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن هفتم]]
 
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن هفتم]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۶

«بدرالدین مسعود بن ابوبکر» معروف به «ابونصر فراهی» (م، ۶۴۰ ق)، فقیه، شاعر، ادیب و لغت‌شناس ایرانی در قرن هفتم هجری است. ابونصر فراهی در لغت و فقه و حدیث مهارت داشت. کتاب شعری معروف او «نصاب الصبیان»، نخستین کتاب لغت منظوم عربی به فارسی است که به منظور سهولت تعلیم لغات عرب به کودکان و نوآموزان بزرگسال فارسى زبان سروده شده است.

نام کامل ابونصر مسعود فراهی
زادگاه فراه، افغانستان
وفات ۶۴۰ قمری
مدفن فراه

Line.png


آثار

نصاب الصبیان، لمعة البدر، شرح ذات العقدین،...

ولادت

بدرالدین مسعود یا محمد بن ابی بکر بن حسین فراهى، در شهری به نام «فره» یا «فراه»[۱] که میان هرات و سیستان قرار دارد متولد شد. او هنگام تولد نابینا بود.[۲] از زندگی او اطلاعی در دست نیست، تنها می‌دانیم که وی در اوایل حملۀ مغول به ایران و در زمان آخرین ملوک سیستان می‌زیسته است.[۳]

جایگاه علمی

ابونصر فراهی در لغت و فقه و حدیث مهارت داشت.[۴] او با اینکه نابینا زاده شد، در شعر و ادب عربی و فارسی نیز مقامی بلند یافت و ظاهراً با زبانهای هندی و ترکی نیز آشنایی داشته است.

وی از نابینایانی بوده است که هوش سرشار داشته و دربارۀ فراست و روشنی باطن او داستانهایی گفته می‌شده است. چنانکه در تذکرۀ «عرفات العاشقین» به یکی از این داستانها اشاره شده و هم در آنجا از سفر او به مکه سخن رفته است.[۵]

آثار و تألیفات

  1. نصاب الصبیان؛ نخستین کتاب لغت منظوم عربی به فارسی است که به سبب ارزش تعلیمی آن در روزگار گذشته و اهمیت آن در تعلیم لغت عربی به نوآموزان، شهرت و رواج تمام داشته است. این کتاب منظومه‌ای است شامل ۲۰۰ بیت در ۷ بحر مختلف و در ۴۰ بند. مجموع واژه‌های عربی آن ۲۲۲‘۱ است. اهمیت این کتاب امروز به سبب اشتمال آن بر شمار قابل توجهی از لغات اصیل و درست فارسی و معانی و معادلهای آنها به زبان عربی است.
  2. لمعة البدر؛ ابونصر فراهی در ۶۱۷ ق. کتاب فقهی معروف «جامع الصغیر فی الفروع» محمد بن حسن شیبانی (۱۳۵-۱۸۷ ق) را به نام «لمعة البدر» به نظم درآورد که علاءالدین محمد بن عبدالرحمن خجندی نیز شرحی بر آن به نام «ضوء اللمعة» نگاشت.
  3. شرح ذات العقدین؛ در توضیح پاره‌ای ازمسائل فقه حنفی به نظم عربی که نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ برلین موجود است.

وفات

تاریخ وفات ابونصر فراهی معلوم نیست؛ بقول کاتب چلبى در کشف الظنون، او تا سال ۶۴۰ هجرى حیات داشته است. ابن حسام در شرح خود بر نصاب الصبیان که در نیمه قرن هشتم آنرا نوشته می نویسد: که قبر او در قریه رج از نواحى فراه است.[۶]

پانویس

  1. راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها، ج‏۲، ص: ۹۶.
  2. ‏مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون، ج‏۶، ص: ۱۸۱.
  3. رازی، هفت اقلیم، ۳۰۰-۳۰۱.
  4. ‏مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون، ج‏۶، ص: ۱۸۱.
  5. اوحدی، عرفات العاشقین، ۴۶.
  6. نصاب الصبیان، فراهى، مقدمه.

منابع

  • "ابونصر فراهی"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  • راهنماى دانشوران در ضبط نامها، نسب‏ها و نسبت‏ها.
  • نصاب الصبیان‏، ابونصر فراهی.
  • مؤلفین کتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاکنون.

پیوندها