مختلف الشیعه (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۹ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
==مؤلف مختلف الشیعه==
+
کتاب «'''مختلف الشیعة فى احکام الشریعه»''' از آثار مهم فقهی [[علامه حلی|علامه حلى]] (م، ۷۲۶ ق) است که به دلیل جایگاه والا و سبک خاص و محتواى عمیق آن، از زمان نگارش، مدار کتب استدلالى و از کتب اساسى فقهى بوده است. این کتاب فقهى مفصل، از کتب نادر مؤلف است که نظریات فقهاى [[امامیه]] را در تمام ابواب [[فقه]] در بر دارد. کتاب «مختلف الشیعة» صرفا به آراى فقهاى [[شیعه|شیعه]] تا عصر مؤلف نظر داشته و به تطبیق و بررسى فروعات فقهى مورد اختلاف آنان پرداخته است.
 +
{{مشخصات کتاب
  
ابومنصور حسن بن سدید یوسف بن زین الدین على بن مطهر حلى (آیت  الله  جمال الدین فاضل) رئیس علماى [[شیعه]] (م 726 ق).
+
|عنوان=
  
==زندگی‌نامه و اظهارنظرهای علامه==
+
|تصویر=[[پرونده:مختلف الشیعه.jpg|240px|وسط]]
  
وى عالم در [[فقه]]، [[اصول]]، تفسیر، نحو، منطق، رجال و منسوب به شهر حله در [[عراق]] است. حكمت و معقول را از خواجه نصیرالدین طوسى و كاتبى قزوینى، كلام و فقه و دیگر علوم متداول را از پدرش محقق حلى، احمد بن طاووس، ابن میثم، على بن طاووس، شیخ نجیب الدین یحیى و دیگر فقهاى امامیه فراگرفت.
+
|نویسنده=علامه حلی
  
شاه خدابنده، سلطان مغول تحت تأثیر وى مذهب تشیع را پذیرفت و دستور داد به نام دوازده امام علیهم السلام خطبه خوانده شود و سكه بزنند و علامه نیز كتاب الفین و كتاب منهاج الكرامه را به نام وى تألیف كرد. علامه نزد سلطان بسیار گرامى بود و به امر سلطان مدرسه اى سيار به وجود آورده بود و در كنار اردوى شاه، مجلس تدریس علامه هم منعقد مى شد كه این خود باعث رواج تشیع در آن زمان بود.
+
|موضوع=فقه شیعه
  
==استادان وی==
+
|زبان=عربی
  
1. كمال الدین بن میثم بحرانى
+
|تعداد جلد=۹
2. على بن موسى بن طاووس حسنى
 
3. احمد بن موسى نجیب الدین یحیى بن احمد بن یحیى بن حسن بن سعید هذلى
 
4. مفیدالدین محمد بن على بن جهیم اسدى
 
5. حسن بن على بن سلیمان بحرانى
 
6. نجم الدین جعفر بن نجیب الدین محمد بن جعفر بن نما حلى و...
 
  
==استادان علامه از علماى اهل  سنت==
+
|عنوان افزوده1=
  
*نجم الدین عمر بن على كاتبى قزوینى شافعى
+
|افزوده1=
*محمد بن محمد بن احمد كشى
 
*جمال الدین حسین بن ابان نحوى
 
*عزالدین فاروقى واسطى
 
*تقى الدین عبدالله  بن جعفر بن على صباغ حنفى كوفى
 
  
==شاگردان ایشان==
+
|عنوان افزوده2=
  
1. محمد معروف به فخرالمحققین فرزند علامه
+
|افزوده2=
2. مجدالدین ابوالفوارس محمد بن على بن اعرج حسینى
 
3. عمیدالدین عبدالمطلب
 
4. ضیاءالدین عبدالله
 
5. مهنا بن سنان بن عبدالوهاب حسینى
 
6. مدنى
 
7. تاج الدین محمد بن قاسم بن معيه حسنى
 
  
==تألیفات دیگر علامه==
+
|لینک=[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39520/مختلف-الشيعة-في-أحكام-الشريعة  مختلف الشيعة فى احکام الشریعه]
  
*تذكرة الفقهاء
+
}}
*ارشاد الأذهان إلى أحكام الایمان
 
*نهایة الاحكام فى معرفة الاحكام
 
*مختلف الشیعة فى احكام الشریعه
 
*مبادى الاصول إلى علم الاصول
 
*كشف الیقینى فى فضائل امیرالمؤمنین
 
*نهج الایمان فى تفسیر القرآن
 
*نهایة المرام فى علم الكلام
 
*خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال و...
 
  
==معرفى اجمالى كتاب مختلف الشیعه==
+
==مؤلف کتاب==
 +
شیخ جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر حلى (۶۴۷-۷۲۶ ق)، مشهور به [[علامه حلی|علامه حلى]]، در سال ۶۴۷ق، در شهر [[حله]] عراق به دنیا آمد. پدرش، شیخ سدیدالدین حلى، از علماى برجسته و داراى مقام علمى و اجتماعى بوده است. از اساتید وی علاوه بر پدرش، می توان به [[محقق حلی|محقق حلى]] (دایى علامه)، [[ابن نما|ابن نما حلی]] و [[خواجه نصیرالدین طوسی|خواجه نصیرالدین طوسی]] اشاره کرد.
  
این كتاب از كتب مطول علامه مى باشد كه در آن، علامه موارد اختلاف بین اقوال علماى شیعه و ادله هر كدام را بیان داشته است. علامه در این باره مى گوید: «مختلف الشیعة فى الاحكام الشریعة، ذكرنا فیه خلاف علمائنا خاصة و حجة كل شخص و الترجیح لما نصیر الیه».<ref> خلاصه، ص 45 به نقل از مقدمه مختلف الشیعة.</ref>
+
علامه حلی یکی از نامی ترین علمای [[شیعه]] و صاحب آثاری در فقه، اصول و کلام و منطق و فلسفه و رجال و غیره است و ریاست و [[مرجعیت]] شیعه در قرن هفتم هجری به او منتهی گردیده است. [[سلطان محمد خدابنده]] مغول، تحت تأثیر وى مذهب [[شیعه|تشیع]] را پذیرفت و دستور داد به نام [[ائمه اطهار|دوازده امام]] علیهم السلام خطبه خوانده شود و سکه بزنند و علامه نیز کتاب الفین و کتاب [[منهاج الکرامه فی معرفة الامامه (کتاب)|منهاج الکرامه]] را به نام وى تألیف کرد.  
  
'''كتاب مختلف داراى چند ویژگى است:'''
+
برخی دیگر از آثار ایشان عبارتند از: [[مبادی الوصول الی علم الاصول (کتاب)|مبادى الوصول إلى علم الاصول]]، [[خلاصة الاقوال (کتاب)|خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال]]، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین و تذکرة الفقهاء. علامه حلی در سال ۷۲۶ق، در حله وفات نمود و در یکى از صحن‌هاى [[حرم امیرالمؤمنین علیه السلام|حرم امیرالمؤمنین]] (ع) در [[نجف]] اشرف مدفون گردید.
  
* 1. این كتاب یك دوره فقه كامل از طهارت تا دیات مى باشد؛ زیرا بسیارى از كتب مطول علامه در فقه كامل نیست و تمام ابواب فقهى ذكر نشده است.
+
== محتوای کتاب ==
 +
«مختلف الشیعة» بر خلاف سایر کتب فقهى مفصل علامه، یک دوره کامل [[فقه]] مقارنه‌اى و استدلالى از [[طهارت]] تا [[دیات|دیات]] را در بر دارد؛ زیرا بسیارى از کتب مفصل علامه در فقه کامل نیست و تمام ابواب فقهى ذکر نشده است. این کتاب دائرةالمعارف [[فتوا|فتاواى]] مختلف در فقه [[شیعه|شیعه]] مى‌باشد و علاوه بر مباحث [[علم رجال|رجالى]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصولى]] به اساسى‌ترین مبانى و نظریات فقهى مورد نیاز یک [[فقیه|فقیه]] اشاره شده است.
  
* 2. این كتاب حاوى فتاوى ابن جنید و ابن ابوعقیل با ذكر ادله آن‌ها است. این فتاوى فقط در این كتاب ذكر شده اند و كسانى كه بعد از علامه فتاوى آن دو را بیان داشتند، از مختلف نقل كرده اند و همچنین فتاوى بعد از صدوق و فتاوى برخى از علماى شیعه منحصر در این كتاب است.
+
[[علامه حلی|علامۀ حلّى]] مباحث کتاب را در ۷ قسمت کلى و ۱۸ کتاب تقسیم نموده که عبارتند از:
  
* 3. ویژگى دیگر این كتاب این است كه علامه آن را بعد از فراغ از تألیف كتب دیگر نوشته است.
+
* قسمت اول، طهارة و صلاة
 +
* قسمت دوّم، زکاة، خمس، صوم و قسمتى از حج تا مبحث طواف و سعى
 +
* قسمت سوّم، بقیۀ کتاب حج و جهاد
 +
* قسمت چهارم، اجاره، عطایا و توابع آن و قسمتى از نکاح تا مبحث صداق
 +
* قسمت پنجم، بقیۀ نکاح، عتق و توابع آن، ایمان و توابع آن
 +
* قسمت ششم، صید و ذبائح و توابع آن، قضاء و شهادات، میراث
 +
* قسمت هفتم، حدود، قصاص و دیات
  
==وضعیت نشر مختلف الشیعه==
+
== ویژگى‌های کتاب ==
 +
«مختلف الشیعة» از نظر ویژگى‌هاى متعدد و تنوع در ابداعات و ابتکارات مجموعۀ کم نظیرى است که به بعضى از این ویژگى‌ها اشاره مى‌شود.
  
این كتاب به وسیله انتشارات مؤسسة نشر الاسلامى در قم به سال 1417 ق چاپ و منتشر شده است.
+
* '''ذکر فتاواى کمیاب:''' در این کتاب بسیارى از فتاوا و نظریات فقهایى همچون [[ابن جنید اسکافی|ابن جنید]]، [[ابن ابی عقیل عمانی|ابن ابی عقیل]] و پدر [[شیخ صدوق|شیخ صدوق]] که در سایر کتب فقهى دیده نمى‌شود، وجود دارد. به همین دلیل این کتاب به عنوان یکى از منابع کمیاب دستیابى به نظریات این بزرگان مى‌باشد.
 +
* '''بیان قواعد اصولى و رجالی:''' علاوه بر طرح مباحث فقهى مفصّل، وسعت مباحث اصولى و رجالى مطرح شده در کتاب از دیگر خصوصیات کتاب مى‌باشد. بکارگیرى قواعد اصولى در نزد [[امامیه|امامیه]] همچون [[اصل استصحاب|استصحاب]]، جمع بین ادله در تعارض آنان و نظائر آن و همچنین رد قواعد اصولى [[اهل سنت|عامه]] همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] در کتاب بسیار استفاده شده.
 +
* '''استفادۀ وسیع از منابع فقهى:''' مؤلف در سطح بسیار وسیعى به استقراء نظریات و بررسى آنها پرداخته است و علاوه بر آن به کتب فقهى متعددى نیز ارجاع داده است. وی بیش از همه از [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]] و پس از وى [[سید مرتضی|سید مرتضى]] و [[شیخ مفید|شیخ مفید]] نظریاتى را مطرح مى‌نماید امّا مؤلف در موارد نادرى به نظریات [[شیخ کلینی|محمد بن یعقوب کلینى]] یعنى در سه مورد متعرض شده است. و اما کتاب‌هایى که در کتاب به آنها متعرض شده است عبارتند از: مصابیح الأنوار، [[المقنع (کتاب)|المقنع]]، [[التبیان (کتاب)|التبیان]]، المسائل الخلافیة [[سید مرتضی|سید مرتضى]]، [[مدارک الاحکام (کتاب)|مدارک الأحکام]]، [[المبسوط فی فقه الامامیه (کتاب)|المبسوط]]، [[النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی (کتاب)|النهایة]]، [[الانتصار (کتاب)|الإنتصار]]، المصباح، [[تهذیب الأحکام (کتاب)|التهذیب]]، الخلاف، جمل العلم و العمل، [[الاستبصار (کتاب)|استبصار]]، [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من‌ لا‌یحضره‌ الفقیه]] و... .
  
==پانویس==
+
==حواشى و شروح کتاب==
<references />
+
به دلیل اهمیت کتاب «مختلف الشیعة» و اسلوب و روش خاص آن، علما و فقهاى عظام به آن توجه خاصى داشته‌اند و شروح و [[حاشیه|حواشى]] متعددى بر آن نوشته‌اند که عبارتند از:
  
==متن کتاب مختلف الشيعة==
+
* حاشیۀ محقق کرکى: تألیف [[محقق ثانی|محقق کرکى]] (م ۹۴۰ ق)
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39520/مختلف-الشيعة-في-أحكام-الشريعة مختلف الشيعة]
+
* [[حاشیه معالم سلطان العلماء (کتاب)|حاشیۀ سلطان العلماء]]: تألیف [[سلطان العلماء]] (م ۱۰۶۴ ق)
 +
* حاشیۀ میرداماد: تألیف [[میرداماد|میرداماد]] (م ۱۰۴۰ ق).
 +
* [[حاشیه معالم ملا صالح مازندرانی (کتاب)|حاشیه معالم ملا صالح مازندرانی]]: تألیف [[ملا صالح مازندرانی|ملا محمدصالح مازندرانی]] (م ۱۰۸۱ قمرى)
 +
* میر صدرالدین بن محمدباقر رضوى قمى.
 +
* [[حسن بن زین الدین عاملی|شیخ حسن بن زین‌الدین شهید ثانى]]، صاحب [[معالم الدین و ملاذ المجتهدین (کتاب)|معالم]] (م ۱۰۱۱ ق).
 +
* شیخ محمدعلى بن شیخ عباس بلاغى نجفى.
 +
* شیخ محمد بن حسن، سبط [[شهید ثانی|شهید ثانى]] (م ۱۰۳۰ ق).
 +
* [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین محمد عاملى]] (م ۱۰۳۱ ق).
 +
* سید رفیع‌الدین محمد بن حیدر طباطبایى نائینى (م ۱۰۸۲ ق).
 +
* ملا مراد بن على خان تفریشى (م ۱۰۵۱ ق).
 +
* منهاج الشریعة فی شرح مختلف الشیعة، تألیف سید فیض الله بن عبدالقاهر حسینى تفریشى.
 +
* حاشیه میرزا عبدالله بن میرزا عیسى تبریزى اصفهانى (م ۱۱۳۰ ق).
 +
 
 +
== منابع ==
 +
 
 +
* [[نرم افزار جامع فقه اهلبیت (علیهم السلام) ۲|نرم افزار جامع فقه اهل البیت]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
 +
* کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، نویسنده: محمدرضا ضمیری.
 +
 
 +
== متن کتاب ==
 +
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39520/مختلف-الشيعة-في-أحكام-الشريعة '''مختلف الشيعة فى الاحكام الشریعة''']
  
 
[[رده:منابع فقهی]]  
 
[[رده:منابع فقهی]]  
 
+
[[رده:آثار علامه حلی]]
==منابع==
 
کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی/ نویسنده: محمدرضا ضمیری
 

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۲۳

کتاب «مختلف الشیعة فى احکام الشریعه» از آثار مهم فقهی علامه حلى (م، ۷۲۶ ق) است که به دلیل جایگاه والا و سبک خاص و محتواى عمیق آن، از زمان نگارش، مدار کتب استدلالى و از کتب اساسى فقهى بوده است. این کتاب فقهى مفصل، از کتب نادر مؤلف است که نظریات فقهاى امامیه را در تمام ابواب فقه در بر دارد. کتاب «مختلف الشیعة» صرفا به آراى فقهاى شیعه تا عصر مؤلف نظر داشته و به تطبیق و بررسى فروعات فقهى مورد اختلاف آنان پرداخته است.

مختلف الشیعه.jpg
نویسنده علامه حلی
موضوع فقه شیعه
زبان عربی
تعداد جلد ۹

مختلف الشيعة فى احکام الشریعه

مؤلف کتاب

شیخ جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر حلى (۶۴۷-۷۲۶ ق)، مشهور به علامه حلى، در سال ۶۴۷ق، در شهر حله عراق به دنیا آمد. پدرش، شیخ سدیدالدین حلى، از علماى برجسته و داراى مقام علمى و اجتماعى بوده است. از اساتید وی علاوه بر پدرش، می توان به محقق حلى (دایى علامه)، ابن نما حلی و خواجه نصیرالدین طوسی اشاره کرد.

علامه حلی یکی از نامی ترین علمای شیعه و صاحب آثاری در فقه، اصول و کلام و منطق و فلسفه و رجال و غیره است و ریاست و مرجعیت شیعه در قرن هفتم هجری به او منتهی گردیده است. سلطان محمد خدابنده مغول، تحت تأثیر وى مذهب تشیع را پذیرفت و دستور داد به نام دوازده امام علیهم السلام خطبه خوانده شود و سکه بزنند و علامه نیز کتاب الفین و کتاب منهاج الکرامه را به نام وى تألیف کرد.

برخی دیگر از آثار ایشان عبارتند از: مبادى الوصول إلى علم الاصول، خلاصة الاقوال فى معرفة الرجال، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین و تذکرة الفقهاء. علامه حلی در سال ۷۲۶ق، در حله وفات نمود و در یکى از صحن‌هاى حرم امیرالمؤمنین (ع) در نجف اشرف مدفون گردید.

محتوای کتاب

«مختلف الشیعة» بر خلاف سایر کتب فقهى مفصل علامه، یک دوره کامل فقه مقارنه‌اى و استدلالى از طهارت تا دیات را در بر دارد؛ زیرا بسیارى از کتب مفصل علامه در فقه کامل نیست و تمام ابواب فقهى ذکر نشده است. این کتاب دائرةالمعارف فتاواى مختلف در فقه شیعه مى‌باشد و علاوه بر مباحث رجالى و اصولى به اساسى‌ترین مبانى و نظریات فقهى مورد نیاز یک فقیه اشاره شده است.

علامۀ حلّى مباحث کتاب را در ۷ قسمت کلى و ۱۸ کتاب تقسیم نموده که عبارتند از:

  • قسمت اول، طهارة و صلاة
  • قسمت دوّم، زکاة، خمس، صوم و قسمتى از حج تا مبحث طواف و سعى
  • قسمت سوّم، بقیۀ کتاب حج و جهاد
  • قسمت چهارم، اجاره، عطایا و توابع آن و قسمتى از نکاح تا مبحث صداق
  • قسمت پنجم، بقیۀ نکاح، عتق و توابع آن، ایمان و توابع آن
  • قسمت ششم، صید و ذبائح و توابع آن، قضاء و شهادات، میراث
  • قسمت هفتم، حدود، قصاص و دیات

ویژگى‌های کتاب

«مختلف الشیعة» از نظر ویژگى‌هاى متعدد و تنوع در ابداعات و ابتکارات مجموعۀ کم نظیرى است که به بعضى از این ویژگى‌ها اشاره مى‌شود.

  • ذکر فتاواى کمیاب: در این کتاب بسیارى از فتاوا و نظریات فقهایى همچون ابن جنید، ابن ابی عقیل و پدر شیخ صدوق که در سایر کتب فقهى دیده نمى‌شود، وجود دارد. به همین دلیل این کتاب به عنوان یکى از منابع کمیاب دستیابى به نظریات این بزرگان مى‌باشد.
  • بیان قواعد اصولى و رجالی: علاوه بر طرح مباحث فقهى مفصّل، وسعت مباحث اصولى و رجالى مطرح شده در کتاب از دیگر خصوصیات کتاب مى‌باشد. بکارگیرى قواعد اصولى در نزد امامیه همچون استصحاب، جمع بین ادله در تعارض آنان و نظائر آن و همچنین رد قواعد اصولى عامه همچون قیاس در کتاب بسیار استفاده شده.
  • استفادۀ وسیع از منابع فقهى: مؤلف در سطح بسیار وسیعى به استقراء نظریات و بررسى آنها پرداخته است و علاوه بر آن به کتب فقهى متعددى نیز ارجاع داده است. وی بیش از همه از شیخ طوسى و پس از وى سید مرتضى و شیخ مفید نظریاتى را مطرح مى‌نماید امّا مؤلف در موارد نادرى به نظریات محمد بن یعقوب کلینى یعنى در سه مورد متعرض شده است. و اما کتاب‌هایى که در کتاب به آنها متعرض شده است عبارتند از: مصابیح الأنوار، المقنع، التبیان، المسائل الخلافیة سید مرتضى، مدارک الأحکام، المبسوط، النهایة، الإنتصار، المصباح، التهذیب، الخلاف، جمل العلم و العمل، استبصار، من‌ لا‌یحضره‌ الفقیه و... .

حواشى و شروح کتاب

به دلیل اهمیت کتاب «مختلف الشیعة» و اسلوب و روش خاص آن، علما و فقهاى عظام به آن توجه خاصى داشته‌اند و شروح و حواشى متعددى بر آن نوشته‌اند که عبارتند از:

منابع

متن کتاب

مختلف الشيعة فى الاحكام الشریعة