فهرست تفاسیر ادبی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز
 
سطر ۱: سطر ۱:
 
__فهرست__
 
__فهرست__
 +
 +
'''«تفسیر ادبی»'''، [[تفسیر قرآن|تفسیری]] مشتمل‌ بر مباحث‌ زبانی و ادبی [[قرآن|قرآن‌]]، مانند لغت‌، اِعراب‌ و [[بلاغت|بلاغت‌]] می‌باشد. تفاسیر لغوی، تفاسیر نحوی و تفاسیر بلاغی، از انواع تفسیر ادبی هستند. در تفسیر ادبی مفسر بیش از هر چیزی به [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] و قواعد دستوری مربوط به کلمه و کلام زبان عربی در فهم [[آیه]] توجه می کند. در ادامه برخی از مشهورترین تفاسیر ادبی [[شیعه]] و [[سنی]] ذکر می شود.
 +
 
==تفاسیر ادبی شیعه==
 
==تفاسیر ادبی شیعه==
 
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0"
 
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0"
سطر ۱۷: سطر ۲۰:
 
|-
 
|-
 
|[[تفسير جوامع الجامع]]
 
|[[تفسير جوامع الجامع]]
|[[شیخ طبرسی|طبرسى فضل بن حسن]]
+
|[[شیخ طبرسی|فضل بن حسن طبرسى]]  
 
|ششم
 
|ششم
 
|عربى
 
|عربى
سطر ۲۵: سطر ۲۸:
 
*از تفسیر [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|کشاف]] در آن استفاده زیادی شده است.
 
*از تفسیر [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|کشاف]] در آن استفاده زیادی شده است.
 
|-
 
|-
|[[جلاء الأذهان و جلاء الأحزان]]
+
|[[جلاء الاذهان و جلاء الاحزان فی تفسیر القرآن (کتاب)|جلاء الأذهان و جلاء الأحزان]]
|جرجانى حسين بن حسن
+
|حسين بن حسن جرجانى
 
|هشتم
 
|هشتم
 
|فارسى
 
|فارسى
سطر ۳۴: سطر ۳۷:
 
*نام دیگر آن تفسیر گازر است.
 
*نام دیگر آن تفسیر گازر است.
 
|-
 
|-
|[[مواهب علیه]]
+
|[[مواهب علیه (کتاب)|مواهب علیه (تفسیر حسینی)]]
|كاشفى سبزوارى حسين بن على
+
|[[ملا حسین واعظ کاشفی]]
 
|نهم
 
|نهم
 
|فارسى
 
|فارسى
سطر ۴۵: سطر ۴۸:
 
|-
 
|-
 
|[[تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين]]
 
|[[تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين]]
|[[ملا فتح الله کاشانی|كاشانى ملا فتح الله]]
+
|[[ملا فتح الله کاشانی|ملا فتح الله كاشانى]]  
 
|دهم
 
|دهم
 
|فارسى
 
|فارسى
سطر ۵۲: سطر ۵۵:
 
*به نقد برخی روایات غیر معتبر ـ به ویژه در محور قصص و حکایات اسرائیلی ـ پرداخته  و تعارض آنها را با [[قرآن]] و سایر روایات معتبر نشان می‌دهد.
 
*به نقد برخی روایات غیر معتبر ـ به ویژه در محور قصص و حکایات اسرائیلی ـ پرداخته  و تعارض آنها را با [[قرآن]] و سایر روایات معتبر نشان می‌دهد.
 
|-
 
|-
|[[خلاصة المنهج]]
+
|خلاصة المنهج
|كاشانى ملا فتح الله
+
|[[ملا فتح الله کاشانی|ملا فتح الله كاشانى]]
 
|دهم
 
|دهم
 
|فارسى
 
|فارسى
 
|
 
|
 
|-
 
|-
|[[زبدة التفاسير]]
+
|[[زبدة التفاسیر (کتاب)|زبدة التفاسير]]
|كاشانى ملا فتح الله
+
|[[ملا فتح الله کاشانی|ملا فتح الله كاشانى]]
 
|دهم
 
|دهم
 
|عربى
 
|عربى
 
|
 
|
 
|-
 
|-
|[[الوجيز فى تفسير القرآن العزيز]]
+
|[[الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز (کتاب)|الوجيز فى تفسير القرآن العزيز]]
|عاملى على بن حسين
+
|[[علی بن حسین عاملی]]
 
|يازدهم
 
|يازدهم
 
|عربى
 
|عربى
سطر ۷۳: سطر ۷۶:
 
*به بسیاری از مباحث [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] پرداخته است.
 
*به بسیاری از مباحث [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] پرداخته است.
 
|-
 
|-
|[[تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب]]
+
|[[کنزالدقائق و بحرالغرائب (کتاب)|تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب]]
|قمى مشهدى محمد بن محمدرضا
+
|[[ميرزا محمد قمى مشهدى|میرزا محمد مشهدى قمى]]
 
|دوازدهم
 
|دوازدهم
 
|عربى
 
|عربى
سطر ۹۹: سطر ۱۰۲:
  
 
|-
 
|-
|[[تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم]]
+
|[[تاج التراجم فی تفسیر القرآن للأعاجم (کتاب)|تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم]]
|اسفراينى ابوالمظفر شاهفور بن طاهر
+
|ابوالمظفر شاهفور بن طاهر اسفراينى
 
|پنجم
 
|پنجم
 
|فارسى كهن
 
|فارسى كهن
سطر ۱۱۲: سطر ۱۱۵:
 
|-
 
|-
 
|[[الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل]]
 
|[[الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل]]
|[[زمخشرى|زمخشرى محمود]]
+
|[[زمخشرى|محمود بن عمر زمخشرى]]  
  
 
|ششم
 
|ششم
سطر ۱۲۵: سطر ۱۲۸:
 
|-
 
|-
 
|[[المحرر الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز]]
 
|[[المحرر الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز]]
|ابن عطيه اندلسى عبدالحق بن غالب
+
|ابن عطيه اندلسى  
  
 
|ششم
 
|ششم
سطر ۱۳۷: سطر ۱۴۰:
  
 
|-
 
|-
|[[أنوار التنزيل و أسرار التأويل]]
+
|[[انوار التنزیل و اسرار التأویل (کتاب)|أنوار التنزيل و أسرار التأويل]]
|بيضاوى عبدالله بن عمر
+
|عبدالله بن عمر بيضاوى
 
|هشتم
 
|هشتم
  
سطر ۱۵۲: سطر ۱۵۵:
 
|-
 
|-
 
|[[البحر المحيط فى التفسير]]
 
|[[البحر المحيط فى التفسير]]
|اندلسى ابو حيان محمد بن يوسف
+
|[[ابوحیان اندلسی|ابوحيان غرناطی اندلسى]]
 
|هشتم
 
|هشتم
 
|عربى
 
|عربى
سطر ۱۶۲: سطر ۱۶۵:
 
|[[تفسير غرائب القرآن و رغائب الفرقان]]
 
|[[تفسير غرائب القرآن و رغائب الفرقان]]
 
|
 
|
نيشابورى نظام الدين حسن بن محمد
+
نظام الدين حسن نيشابورى
 
|
 
|
 
هشتم
 
هشتم
سطر ۱۷۸: سطر ۱۸۱:
 
|[[التبيان فى تفسير غريب القرآن (کتاب)|التبیان فی تفسیر غریب القرآن]]
 
|[[التبيان فى تفسير غريب القرآن (کتاب)|التبیان فی تفسیر غریب القرآن]]
 
|
 
|
ابن هائم شهاب الدين احمد بن محمد
+
شهاب الدين احمد ابن هائم
 
|
 
|
 
نهم
 
نهم
سطر ۱۹۰: سطر ۱۹۳:
  
 
|-
 
|-
|[[تفسير الجلالين]]
+
|[[تفسیر الجلالین (کتاب)|تفسير الجلالين]]
|محلى جلال الدين/[[سیوطی|جلال الدين سيوطى]]
+
|جلال الدين محلى/ [[سیوطی|جلال الدين سيوطى]]
 
|نهم/دهم
 
|نهم/دهم
 
|عربى
 
|عربى
  
 
|
 
|
*از [[سوره کهف]] تا آخر [[سوره ناس]] نوشته جلال الدین محلی است و
+
*از [[سوره کهف]] تا آخر [[سوره ناس]] نوشته جلال الدین محلی است و جلال الدين سيوطى بخش ناتمام تفسير (از ابتداى [[سوره بقره]] تا انتهاى [[سوره اِسراء|سوره اسراء]]) را نوشته است.
 
 
جلال الدين سيوطى بخش ناتمام تفسير (از ابتداى [[سوره بقره]] تا انتهاى [[سوره اِسراء|سوره اسراء]]) را نوشته است.  
 
  
 
|}
 
|}

نسخهٔ کنونی تا ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۵۳

«تفسیر ادبی»، تفسیری مشتمل‌ بر مباحث‌ زبانی و ادبی قرآن‌، مانند لغت‌، اِعراب‌ و بلاغت‌ می‌باشد. تفاسیر لغوی، تفاسیر نحوی و تفاسیر بلاغی، از انواع تفسیر ادبی هستند. در تفسیر ادبی مفسر بیش از هر چیزی به صرف و نحو و قواعد دستوری مربوط به کلمه و کلام زبان عربی در فهم آیه توجه می کند. در ادامه برخی از مشهورترین تفاسیر ادبی شیعه و سنی ذکر می شود.

تفاسیر ادبی شیعه

نام کتاب نام مولف قرن زبان توضیحات
تلخيص البيان عن مجازات القرآن سيد رضى محمد بن حسين پنجم عربى
  • این کتاب آیاتی از کلام الهی که در آن صنعت مجاز به کار رفته را به ترتیب مصحف مشخص نموده است.
تفسير جوامع الجامع فضل بن حسن طبرسى ششم عربى
  • از تفسیر کشاف در آن استفاده زیادی شده است.
جلاء الأذهان و جلاء الأحزان حسين بن حسن جرجانى هشتم فارسى
  • تفسير ابوالفتوح رازی را اساس و اصل و مأخذ براى خود قرار داده است‌.
  • در مواردی اسرائيليات و رواياتى است كه ريشه در انديشه يهود دارد به این تفسیر راه یافته است.
  • نام دیگر آن تفسیر گازر است.
مواهب علیه (تفسیر حسینی) ملا حسین واعظ کاشفی نهم فارسى
  • تفسیر حسینی، نام دیگر این کتاب.
  • از ویژگی برجسته این تفسیر علاوه بر ادبی بودن آن، گرایش عرفانی نویسنده کتاب است.
تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين ملا فتح الله كاشانى دهم فارسى
  • به زبان فارسى روان و سليس (به تناسب قرن دهم هجرى) نگاشته شده‌ است.
  • به نقد برخی روایات غیر معتبر ـ به ویژه در محور قصص و حکایات اسرائیلی ـ پرداخته و تعارض آنها را با قرآن و سایر روایات معتبر نشان می‌دهد.
خلاصة المنهج ملا فتح الله كاشانى دهم فارسى
زبدة التفاسير ملا فتح الله كاشانى دهم عربى
الوجيز فى تفسير القرآن العزيز علی بن حسین عاملی يازدهم عربى
  • در روش ادبی، علمی و بلاغی با الکشاف زمخشری شباهت فراونی دارد.
  • جامع بين منقول و معقول است.
  • به بسیاری از مباحث علوم قرآنی پرداخته است.
تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب میرزا محمد مشهدى قمى دوازدهم عربى
  • از مهمترین تفاسیر روایی شیعه است و از آن به عنوان ما حصل تفاسير مهم اماميه یاد می شود.
  • روایات را همراه اسانيد آنها می آورد و به بيان ارتباط آيات و اعراب‌ آنها نیز می پردازد.
ترجمه تفسير جوامع الجامع جمعی از مترجمان پانزدهم فارسى

تفاسیر ادبی اهل سنت

نام کتاب نام مولف قرن زبان توضیحات
تاج التراجم فى تفسير القرآن للاعاجم ابوالمظفر شاهفور بن طاهر اسفراينى پنجم فارسى كهن
  • نخستین تالیف در حوزه تفسیر قرآن به زبان فارسی است.
  • از نظر اهميت، همپايه تفسير منسوب به طبرى (فارسى) و سور آبادى و بصاير يميتى است‌.
الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل محمود بن عمر زمخشرى ششم عربى
  • از آن به عنوان محکمترین و متقن ترین تفاسیر اهل سنت یاد می شود.
  • وجوه اعجاز در بلاغت قرآن را به بهترین شکل بيان كرده‌ است.
  • روایت های نقل شده از اهل بیت (ع) تا حدودی نشانگر محبت نویسنده تفسیر، به اهل بیت (ع) است.
المحرر الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز ابن عطيه اندلسى ششم عربى
  • از منابع اساسى تفاسيرى چون البحر المحيط ابو حيان و الجامع لاحكام القرآن قرطبى بوده است.
  • المحرر الوجيز جامع بين منقول و معقول است.
  • در برخی موارد روایت هایی را که بیانگر جایگاه اهل بیت (ع) هست را بیان می کند.
أنوار التنزيل و أسرار التأويل عبدالله بن عمر بيضاوى هشتم عربى
  • معروف به تفسیر بیضاوی است.
  • در عین اینکه پرمحتوا است ولی کم حجم می باشد. از این رو آنرا «سید المختصرات» گویند.
  • اين تفسير در واقع خلاصه تفسير كشاف زمخشرى است.
  • عدم بیان اسرائلیات جز اندکی از موارد از امیتازهای برجسته تفسیر بیضاوی است.
البحر المحيط فى التفسير ابوحيان غرناطی اندلسى هشتم عربى
  • از جامع‌ترين تفاسير مشتمل بر نكات ادبى است.
  • پرداختن عميق به مباحث نحوى از ویژگی برجسته این تفسیر است.
تفسير غرائب القرآن و رغائب الفرقان

نظام الدين حسن نيشابورى

هشتم

عربى

  • محبت وی به اهل بیت در مواردی مشاهده شده است.
التبیان فی تفسیر غریب القرآن

شهاب الدين احمد ابن هائم

نهم

عربى

  • تفسيرى بر مفردات و كلمات غريب قرآن مى‌باشد.
  • التبيان را مى‌توان حاشيه‌اى بر كتاب «غریب القرآن» سجستانی دانست.
تفسير الجلالين جلال الدين محلى/ جلال الدين سيوطى نهم/دهم عربى
***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: