فخر رازى: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۴ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
 +
محمد بن عمر فخر رازی (۵۴۳-۶۰۶ ق) متکلم، [[فقیه]] و مفسر ایرانی است. معروفترین اثر او کتاب [[مفاتیح الغیب]] مشهور به تفسیر کبیر فخر رازی است که از  مفصل‌ترین [[تفسیر قرآن|تفاسیر قرآن]] است.
 
{{شناسنامه عالم
 
{{شناسنامه عالم
 
|نام کامل = محمد بن عمر فخر رازی
 
|نام کامل = محمد بن عمر فخر رازی
 
|تصویر= [[پرونده:Fakhraldin-razi.jpg]]
 
|تصویر= [[پرونده:Fakhraldin-razi.jpg]]
|زادروز =   25 [[رمضان]] 543 قمری
+
|زادروز = ۵۴۳ قمری
|زادگاه = ری
+
|زادگاه = شهر ری
|وفات =  606 قمری
+
|وفات =  ۶۰۶ قمری
 
|مدفن = هرات
 
|مدفن = هرات
|اساتید =   
+
|اساتید =  کمال سمعانی، مجدالدین جیلی،...
 
|شاگردان =   
 
|شاگردان =   
|آثار =  مفاتیح الغیب، عیون الحکمه، اسرارالتنزیل و انوارالتاویل،...
+
|آثار =  مفاتیح الغیب، عیون الحکمه، نهایة العقول،...
 
}}
 
}}
محمد بن عمر فخر رازی (543-606 ق) حکیم, فیلسوف, [[فقیه]], پزشک, ریاضیدان و منجم ایرانی که در  قرن ششم هجری می زیسته است.
 
 
وی علاوه بر تالیف  کتب و رساله های فلسفی و پزشکی، در زمینه تفاسیر قرآن، اثر ارزشمندی نظیر [[مفاتیح الغیب]] که از  مفصل‌ترین تفاسیر قرآن است را به یادگار گذاشته است.
 
 
 
==ولادت==
 
==ولادت==
 
   
 
   
امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در 25 رمضان سال 543 یا 544 در شهر ری زاده شد.
+
امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در ۲۵ [[ماه رمضان|رمضان]] سال ۵۴۳ یا ۵۴۴ در شهر ری زاده شد.  
محمد بن عمر فخر رازی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است.
 
  
 
==تحصیلات==  
 
==تحصیلات==  
  
ایشان ابتدا نزد پدرشان که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی(سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فراگرفت..
+
محمد بن عمر فخر رازی ابتدا نزد پدرش که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی [[علم کلام]] و [[حکمت]] آموخته و ضیاالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فراگرفت. او برای آموختن فلسفه [[ابن سینا|بوعلی]] و [[ابو نصر فارابی|فارابی]] به [[خراسان]] رفت و نتیجه کامل گرفت و به [[ماوراءالنهر]] سفر کرد.
 
 
==مهاجرت برای کسب علم==
 
  
برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراالنهر سفر کرد.
+
وی یکی از مشاهیر علمی و ادبی [[اسلام]] شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی [[فلسفه]]، [[علم کلام|کلام]]، [[ریاضی|ریاضیات]] و [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]]، [[تفسیر قرآن]] و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است.
  
 
==مذهب==
 
==مذهب==
  
ایشان در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. ایشان شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماورا النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی امام فخر در سالهای پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال 601 ق در هرات بود.
+
فخر دارای در فروع دین [[شافعی]] مذهب و در اصول [[عقاید]] کلامی پیرو مذهب [[اشاعره|اشعری]] بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. وی شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی فخر رازی در سالهای پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال ۶۰۱ ق در هرات بود.
 
 
==فرزندان==
 
  
امام فخر دارای سه پسر و دو دختر بوده است. پسران او: محمد - ضیا الدین – شمس الدین. امام فخر در سالهای پایانی زندگی در هرات سکونت گزید.
+
==آثار و تألیفات==
  
==تالیفات==
+
نوشته ها و تصنیفات فخر رازی متعدد و در رشته های گوناگون فلسفه، حکمت، کلام، فقه و دانشهای همانند آنهاست. اکثر تالیفات او به زبان عربی و برخی به فارسی است:
  
نوشته ها و تصنیفات فخر رازی متعدد و در رشته های گوناگون فلسفه، حکمت، کلام، فقه و دانشهای همانند آنهاست. اکثر تالیفات او به زبان عربی و برخی به فارسی است.
+
۱. [[مفاتیح الغیب]] (تفسیر کبیر) در ۱۲ جلد {از مفصل‌ترین تفاسیر قرآنی است}.
  
1. مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر) در 12 جلد {مفصل‌ترین تفاسیر قرآنی است}
+
۲. تفسیر القرآن الصغیر که آن را به نام اسرار التنزیل و انوار التاویل نامیده است.
  
2. تفسیر القرآن الصغیر که آن را به نام اسرار التنزیل و انوار التاویل نامیده است.
+
۳. نهایة العقول
  
3. نهایة العقول
+
۴. المحصول فی علم الاصول
  
4. المحصول فی علم الاصول
+
۵. المحصل افکار المتقدمین و المتاخرین من الحکما و المتکلمین
  
5. المحصل افکار المتقدمین و المتاخرین من الحکما و المتکلمین
+
۶. الملخص فی الحکمه
  
6. الملخص فی الحکمه
+
۷. شرح عیون الحکمه
  
7. شرح عیون الحکمه
+
۸. مباحث المشرقیه که کتابی است بزرگ در علوم الهی و طبیعی که در آن انتقادات سختی به آرا حکما کرده است.
  
8. مباحث المشرقیه که کتابی است بزرگ در علوم الهی و طبیعی که در آن انتقادات سختی به آرا حکما کرده است.
+
۹. لباب الاشاره فی شرح اشارات که در این کتاب اشارات [[ابن سینا]] به طرز "قال-اقول" شرح کرده و انتقادات و اعتراضات سختی بر بوعلی و فلسفه او وارد آورده است.
  
9. لباب الاشاره فی شرح اشارات که در این کتاب اشارات ابن سینا به طرز "قال-اقول" شرح کرده و انتقادات و اعتراضات سختی بر بوعلی و فلسفه او وارد آورده است.
+
۱۰. المطالب العالیه فی الحکمه
  
10. المطالب العالیه فی الحکمه
+
۱۱. الاربعین فی اصول الدین
  
11. الاربعین فی اصول الدین
+
۱۲. تنبیه الاشاره فی الاصول
  
12. تنبیه الاشاره فی الاصول
+
۱۳. المعالم فی الاصلین
  
13. المعالم فی الاصلین
+
۱۴. سراج القلوب
  
14. سراج القلوب
+
۱۵. زبدة الافکار و عمدة النظار
  
15. زبدة الافکار و عمدة النظار
+
۱۶. الجامع الکبیر فی الطب
  
16. الجامع الکبیر فی الطب
+
۱۷. مناقب الامام الاعظم الشافعی
  
17. مناقب الامام الاعظم الشافعی
+
۱۸. تفسیر اسما الحسنی
  
18. تفسیر اسما الحسنی
+
۱۹. السر المکتوم فی مخاطبه الشمس و القمر و النجوم
  
19.السر المکتوم فی مخاطبه الشمس و القمر و النجوم
+
۲۰. تاسیس التقدیس که برای سیف الدین ملک العادل در کلام نوشته است.
  
20.تاسیس التقدیس که برای سیف الدین ملک العادل در کلام نوشته است.
+
۲۱. الرساله الکمالیه که به فارسی و در منطق و نجوم نوشته است و آن را محمد باقر سبزواری تصحیح و چاپ کرده است.
  
21.الرساله الکمالیه که به فارسی و در منطق و نجوم نوشته است و آن را محمد باقر سبزواری تصحیح و چاپ کرده است.
+
۲۲. الطریقه فی الجدل
  
22.الطریقه فی الجدل
+
۲۳. شرح سقط الزند
  
23.شرح سقط الزند
+
۲۴. رساله فی السؤال
  
24.رساله فی السؤال
+
۲۵. منتخب تنکلوشا
  
25.منتخب تنکلوشا
+
۲۶.مباحث الوجود و العدم
  
26.مباحث الوجود و العدم
+
۲۷. مباحث الجدل
  
27.مباحث الجدل
+
۲۸. جواب القیلانی
  
28.جواب القیلانی
+
۲۹. النبض
  
29.النبض
+
۳۰. شرح کلیات قانون ابن سینا در طب
  
30.شرح کلیات قانون ابن سینا در طب
+
۳۱. تفسیر الفاتحه
  
31.تفسیر الفاتحه
+
۳۲. سوره البقره
  
32.سوره البقره
+
۳۳. شرح الوجیز للغزالی
  
33.شرح الوجیز للغزالی
+
۳۴. الطریقه العلائیه فی الخلاف در چهار مجلد
  
34.الطریقه العلائیه فی الخلاف در چهار مجلد
+
۳۵. لوامع البینات فی شرح اسما االله و صفاته
  
35.لوامع البینات فی شرح اسما ا... و صفاته
+
۳۶. فی ابطال القیاس. (ناتمام)
  
36.فی ابطال القیاس. ناتمام
+
۳۷. شرح نهج البلاغه. (ناتمام)
  
37.شرح نهج البلاغه. ناتمام
+
۳۸. فضائل الصحابه الراشدین
  
38.فضائل الصحابه الراشدین
+
۳۹. القضا و القدر
  
39.القضا و القدر
+
۴۰. رساله الحدوث
  
40.رساله الحدوث
+
۴۱. اللطایف الغیاثیه
  
41.اللطایف الغیاثیه
+
۴۲. شفا الغی من الخلاف
  
42.شفا الغی من الخلاف
+
۴۳. الخلق و البعث
  
43.الخلق و البعث
+
۴۴. الخمسین فی اصول الدین به فارسی
  
44.الخمسین فی اصول الدین به فارسی
+
۴۵. الاخلاق
  
45.الاخلاق
+
۴۶. الرساله الصاحبیه
  
46.الرساله الصاحبیه
+
۴۷. الرساله المجدیه
  
47.الرساله المجدیه
+
۴۸. عصمه الانبیا
  
48.عصمه الانبیا
+
۴۹. فی الرمل
  
49.فی الرمل
+
۵۰. شرح مصادرات اقلیدس
  
50.شرح مصادرات اقلیدس
+
۵۱. رساله فی الهندسه
  
51.رساله فی الهندسه
+
۵۲. رساله نفثه المصدور
  
52.رساله نفثه المصدور
+
۵۳. رساله فی ذم الدنیا
  
53.رساله فی ذم الدنیا
+
۵۴. الاختیارات العلائیه فی التاثیرات المائیه
  
54.الاختیارات العلائیه فی التاثیرات المائیه
+
۵۵. احکام الاحکام
  
55.احکام الاحکام
+
۵۶. الریاض المونقه فی الملل و النحل
  
56.الریاض المونقه فی الملل و النحل
+
۵۷. رساله فی النفس
  
57.رساله فی النفس
+
۵۸. زبده العلم فی الکلام
  
58.زبده العلم فی الکلام
+
۵۹. تهذیب الدلایل و عیون المسائل
  
59.تهذیب الدلایل و عیون المسائل
+
۶۰. تعجیز الافلاسفه
  
60.تعجیز الافلاسفه
+
۶۱. البیان و البرهان فی رد علی اهل الزیغ و الطغیان
  
61.البیان و البرهان فی رد علی اهل الزیغ و الطغیان
+
۶۲.شرح مفصل زمشخری
  
62.شرح مفصل زمشخری
+
۶۳. المباحث العمادیه فی مطالب المعادیه
  
63.المباحث العمادیه فی مطالب المعادیه
+
۶۴. نهایه الیجاز فی البیان
  
64.نهایه الیجاز فی البیان
+
۶۵. الانارات فی شرح الاشارات
  
65.الانارات فی شرح الاشارات
+
۶۶. ارشاد النظار الی لطایف الاسرار
  
66.ارشاد النظار الی لطایف الاسرار
+
۶۷. تحصیل الحق
  
67. تحصیل الحق
+
۶۸. حدایق الازهار یا ستینی
  
68.حدایق الازهار یا ستینی
+
۶۹. رساله فی النبوات
  
69.رساله فی النبوات
+
۷۰. مباحث الحدود
  
70.مباحث الحدود
+
۷۱. الجوهر الفرد
  
71.الجوهر الفرد
+
۷۲. الرعایه
  
72.الرعایه
+
۷۳. اجوبه المسائل البخاریه
  
73.اجوبه المسائل البخاریه
+
۷۴. من الراس الی الخلق
  
74. من الراس الی الخلق
+
۷۵. الاشربه
 
 
75. الاشربه
 
 
 
76.براهین النهائیه
 
 
 
77. و...
 
  
 +
۷۶. براهین النهائیه
  
 +
از فخر الدین رازی همچون اکثر متفکران و دانشمندان ایرانی اشعار اندکی به زبانهای فارسی و عربی بر جای مانده است. سروده های فارسی او بسیار کم و بیشتر در قالب [[رباعی]] است. این رباعی ها با اشعار کسانی چون ابوسعید ابوالخیر، [[عمر خیام]]، [[ابن سینا]] و [[بابا افضل کاشی|بابا افضل کاشانی]] به گونه ای در هم آمیخته است. مفصل ترین اثر منظوم فارسی فخرالدین رازی منظومه نویافته ای است در [[منطق]] و [[فلسفه]]. فخر رازی این منظومه را در میانه سالهای ۵۸۹ تا ۵۹۳ ساخته و در آن مباحث فلسفه و منطق، طبیعیات و الهیات را به منظور آموزش نو آموزان و طالب علمان به نظم آورد. فخرالدین رازی این منظومه را خطاب به ناصرالدین ملکشاه فرزند سلطان تکش خوارزمشاه سروده و در برخی ابیات آن از این شاهزاده ستایش کرده است.
 
==وفات==
 
==وفات==
  
در اوایل سال 606 ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در 62 سالگی در هرات درگذشت.  
+
در اوایل سال ۶۰۶ ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز [[عید فطر]] همین سال در ۶۲ سالگی در هرات درگذشت.  
  
==وصیت نامه ای علمی==
+
متن وصیت نامه امام فخر در کتابهایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود ۸ ماه پیش از مرگش یعنی در ۲۱ محرم ۶۰۶ هـ.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر بن علی اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون [[دین]] و فلسفه و [[قرآن]] با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.
 
 
متن وصیت نامه امام فخر در کتابهایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود 8 ماه پیش از مرگش یعنی در 21 محرم 606 هـ.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر بن علی اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است
 
 
 
==شعر فارسی امام فخر رازی==
 
 
 
از فخر الدین رازی همچون اکثر متفکران و دانشمندان ایرانی اشعار اندکی به زبانهای فارسی و عربی بر جای مانده است. سروده های فارسی او بسیار کم و بیشتر در قالب رباعی است. این رباعی ها با اشعار کسانی چون ابو سعید ابوالخیر، عمر خیام، ابن سینا و بابا افضل کاشانی به گونه ای در هم آمیخته است. مفصل ترین اثر منظوم فارسی فخرالدین رازی منظومه نویافته ای است در منطق و فلسفه. فخر رازی این منظومه را در میانه سالهای 589 تا 593 ساخته و در آن مباحث فلسفه و منطق، طبیعیات و الهیات را به منظور آموزش نو آموزان و طالب علمان به نظم آورد. فخرالدین رازی این منظومه را خطاب به ناصرالدین ملکشاه فرزند سلطان تکش خوارزمشاه سروده و در برخی ابیات آن از این شاهزاده ستایش کرده است.
 
  
 
==منابع==
 
==منابع==
  
- دائره المعارف طهور
+
* دائره المعارف طهور.
 
+
* جامع العلوم ستینی، فخر الدین رازی.
- جامع العلوم ستینی، فخر الدین رازی
 
  
 
[[رده:علمای قرن ششم]]
 
[[رده:علمای قرن ششم]]
 
[[رده:مفسرین قرآن]]
 
[[رده:مفسرین قرآن]]
 
[[رده:متکلمان]]
 
[[رده:متکلمان]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۷

محمد بن عمر فخر رازی (۵۴۳-۶۰۶ ق) متکلم، فقیه و مفسر ایرانی است. معروفترین اثر او کتاب مفاتیح الغیب مشهور به تفسیر کبیر فخر رازی است که از مفصل‌ترین تفاسیر قرآن است.

Fakhraldin-razi.jpg
نام کامل محمد بن عمر فخر رازی
زادروز ۵۴۳ قمری
زادگاه شهر ری
وفات ۶۰۶ قمری
مدفن هرات

Line.png

اساتید

کمال سمعانی، مجدالدین جیلی،...


آثار

مفاتیح الغیب، عیون الحکمه، نهایة العقول،...

ولادت

امام فخرالدین ابو عبدا... محمد بن عمر بن حسین بن حسن بن علی تیمی طبرستانی مشهور به ابن خطیب رازی و امام المشککین از بزرگان متکلمین و خطبا و فیلسوف مشهور سده ششم هجری در ۲۵ رمضان سال ۵۴۳ یا ۵۴۴ در شهر ری زاده شد.

تحصیلات

محمد بن عمر فخر رازی ابتدا نزد پدرش که خطیب مشهوری بود درس خوانده و سپس نزد کمال سمعانی (سمنانی) مقدمات علوم و نزد مجدالدین جیلی علم کلام و حکمت آموخته و ضیاالدین عمر و محمود بن حسن حمصی دیگر علوم را فراگرفت. او برای آموختن فلسفه بوعلی و فارابی به خراسان رفت و نتیجه کامل گرفت و به ماوراءالنهر سفر کرد.

وی یکی از مشاهیر علمی و ادبی اسلام شمرده می شود که در عصر خود از بزرگترین علما و حکمای اسلام بوده و در علوم معقول و منقول یعنی فلسفه، کلام، ریاضیات و فقه و اصول، تفسیر قرآن و ادبیات استاد، صاحب نظر و مرجع فضلای زمان محسوب می شده است.

مذهب

فخر دارای در فروع دین شافعی مذهب و در اصول عقاید کلامی پیرو مذهب اشعری بود و با این وصف با علمای هم کیش خود همیشه در مجادله و مناظره بود. وی شعرهایی پراکنده به فارسی و عربی نیز سروده است که حاوی مفاهیم پندآمیز هستند. زندگی امام فخر، علی رغم عسرت و تنگدستی دوران نوجوانی پس از ورود به خوارزم و ماوراء النهر و سکونت چند ساله در دربار خوارزمشاهیان رونق یافت. از حوادث دردناک زندگی فخر رازی در سالهای پایانی زندگی مرگ فرزند جوانش محمد در اواسط سال ۶۰۱ ق در هرات بود.

آثار و تألیفات

نوشته ها و تصنیفات فخر رازی متعدد و در رشته های گوناگون فلسفه، حکمت، کلام، فقه و دانشهای همانند آنهاست. اکثر تالیفات او به زبان عربی و برخی به فارسی است:

۱. مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر) در ۱۲ جلد {از مفصل‌ترین تفاسیر قرآنی است}.

۲. تفسیر القرآن الصغیر که آن را به نام اسرار التنزیل و انوار التاویل نامیده است.

۳. نهایة العقول

۴. المحصول فی علم الاصول

۵. المحصل افکار المتقدمین و المتاخرین من الحکما و المتکلمین

۶. الملخص فی الحکمه

۷. شرح عیون الحکمه

۸. مباحث المشرقیه که کتابی است بزرگ در علوم الهی و طبیعی که در آن انتقادات سختی به آرا حکما کرده است.

۹. لباب الاشاره فی شرح اشارات که در این کتاب اشارات ابن سینا به طرز "قال-اقول" شرح کرده و انتقادات و اعتراضات سختی بر بوعلی و فلسفه او وارد آورده است.

۱۰. المطالب العالیه فی الحکمه

۱۱. الاربعین فی اصول الدین

۱۲. تنبیه الاشاره فی الاصول

۱۳. المعالم فی الاصلین

۱۴. سراج القلوب

۱۵. زبدة الافکار و عمدة النظار

۱۶. الجامع الکبیر فی الطب

۱۷. مناقب الامام الاعظم الشافعی

۱۸. تفسیر اسما الحسنی

۱۹. السر المکتوم فی مخاطبه الشمس و القمر و النجوم

۲۰. تاسیس التقدیس که برای سیف الدین ملک العادل در کلام نوشته است.

۲۱. الرساله الکمالیه که به فارسی و در منطق و نجوم نوشته است و آن را محمد باقر سبزواری تصحیح و چاپ کرده است.

۲۲. الطریقه فی الجدل

۲۳. شرح سقط الزند

۲۴. رساله فی السؤال

۲۵. منتخب تنکلوشا

۲۶.مباحث الوجود و العدم

۲۷. مباحث الجدل

۲۸. جواب القیلانی

۲۹. النبض

۳۰. شرح کلیات قانون ابن سینا در طب

۳۱. تفسیر الفاتحه

۳۲. سوره البقره

۳۳. شرح الوجیز للغزالی

۳۴. الطریقه العلائیه فی الخلاف در چهار مجلد

۳۵. لوامع البینات فی شرح اسما االله و صفاته

۳۶. فی ابطال القیاس. (ناتمام)

۳۷. شرح نهج البلاغه. (ناتمام)

۳۸. فضائل الصحابه الراشدین

۳۹. القضا و القدر

۴۰. رساله الحدوث

۴۱. اللطایف الغیاثیه

۴۲. شفا الغی من الخلاف

۴۳. الخلق و البعث

۴۴. الخمسین فی اصول الدین به فارسی

۴۵. الاخلاق

۴۶. الرساله الصاحبیه

۴۷. الرساله المجدیه

۴۸. عصمه الانبیا

۴۹. فی الرمل

۵۰. شرح مصادرات اقلیدس

۵۱. رساله فی الهندسه

۵۲. رساله نفثه المصدور

۵۳. رساله فی ذم الدنیا

۵۴. الاختیارات العلائیه فی التاثیرات المائیه

۵۵. احکام الاحکام

۵۶. الریاض المونقه فی الملل و النحل

۵۷. رساله فی النفس

۵۸. زبده العلم فی الکلام

۵۹. تهذیب الدلایل و عیون المسائل

۶۰. تعجیز الافلاسفه

۶۱. البیان و البرهان فی رد علی اهل الزیغ و الطغیان

۶۲.شرح مفصل زمشخری

۶۳. المباحث العمادیه فی مطالب المعادیه

۶۴. نهایه الیجاز فی البیان

۶۵. الانارات فی شرح الاشارات

۶۶. ارشاد النظار الی لطایف الاسرار

۶۷. تحصیل الحق

۶۸. حدایق الازهار یا ستینی

۶۹. رساله فی النبوات

۷۰. مباحث الحدود

۷۱. الجوهر الفرد

۷۲. الرعایه

۷۳. اجوبه المسائل البخاریه

۷۴. من الراس الی الخلق

۷۵. الاشربه

۷۶. براهین النهائیه

از فخر الدین رازی همچون اکثر متفکران و دانشمندان ایرانی اشعار اندکی به زبانهای فارسی و عربی بر جای مانده است. سروده های فارسی او بسیار کم و بیشتر در قالب رباعی است. این رباعی ها با اشعار کسانی چون ابوسعید ابوالخیر، عمر خیام، ابن سینا و بابا افضل کاشانی به گونه ای در هم آمیخته است. مفصل ترین اثر منظوم فارسی فخرالدین رازی منظومه نویافته ای است در منطق و فلسفه. فخر رازی این منظومه را در میانه سالهای ۵۸۹ تا ۵۹۳ ساخته و در آن مباحث فلسفه و منطق، طبیعیات و الهیات را به منظور آموزش نو آموزان و طالب علمان به نظم آورد. فخرالدین رازی این منظومه را خطاب به ناصرالدین ملکشاه فرزند سلطان تکش خوارزمشاه سروده و در برخی ابیات آن از این شاهزاده ستایش کرده است.

وفات

در اوایل سال ۶۰۶ ق بیماری سختی گریبانگیر او شد و سرانجام روز عید فطر همین سال در ۶۲ سالگی در هرات درگذشت.

متن وصیت نامه امام فخر در کتابهایی چون طبقات الشافعیه سبکی و طبقات الاطبا ذکر شده است. این وصیت نامه را وی حدود ۸ ماه پیش از مرگش یعنی در ۲۱ محرم ۶۰۶ هـ.ق خطاب به شاگردش ابوبکر ابراهیم بن ابی بکر بن علی اصفهانی املا کرده است. وصیت نامه متضمن چکیده نظریات او پیرامون دین و فلسفه و قرآن با عباراتی فشرده است و در آخر مطالبی پیرامون نگهداری فرزندانش خطاب به وصی و شاگردش عنوان کرده است.

منابع

  • دائره المعارف طهور.
  • جامع العلوم ستینی، فخر الدین رازی.