منابع و پی نوشتهای ضعیف
جامعیت مقاله متوسط
عنوان بندی متوسط
کیفیت پژوهش متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

صدقه: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
(مصارف صدقه)
 
(۱۸ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{متوسط}}
+
{{خوب}}
 
'''صدقه''' چیزى است که انسان از مال خود در راه رضای خدا به نیازمندان می دهد. صدقه به صورت [[واجب]] و [[مستحب]] بوده و در [[قرآن]] و [[حدیث|احادیث]] مورد تأکید فراوان قرار گرفته است.
 
'''صدقه''' چیزى است که انسان از مال خود در راه رضای خدا به نیازمندان می دهد. صدقه به صورت [[واجب]] و [[مستحب]] بوده و در [[قرآن]] و [[حدیث|احادیث]] مورد تأکید فراوان قرار گرفته است.
 
==تعریف صدقه==
 
==تعریف صدقه==
  
در [[قاموس قرآن (کتاب)|قاموس قرآن]] آمده است: صدقه چیزى است که انسان از مال خود قربة الى اللّه می دهد. و آن اعمّ از [[زکات|زکات]] است؛ صدقه به [[واجب]] و [[استحباب|مستحب]] هر دو گفته می شود، ولى زکات فقط اسم واجب است: {{متن قرآن|«خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً ...»}}<ref>[[سوره توبه]]، ۱۰۳.</ref> درباره صدقه واجب است و {{متن قرآن|«هُوَ یقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ یأْخُذُ الصَّدَقاتِ»}}<ref>سوره توبه، ۱۰۴.</ref> ظاهرا اعم از واجب و نداب است.<ref> قاموس قرآن، ج‌۴، ص: ۱۱۶ </ref>
+
در [[قاموس قرآن (کتاب)|قاموس قرآن]] آمده است: صدقه چیزى است که انسان از مال خود قربة الى اللّه می دهد. و آن اعمّ از [[زکات|زکات]] است؛ صدقه به [[واجب]] و [[استحباب|مستحب]] هر دو گفته می شود، ولى زکات فقط اسم واجب است: {{متن قرآن|«خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً ...»}}<ref>[[سوره توبه]]، ۱۰۳.</ref> درباره صدقه واجب است و {{متن قرآن|«هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ»}}<ref>سوره توبه، ۱۰۴.</ref> ظاهرا اعم از واجب و نداب است.<ref> قاموس قرآن، ج‌۴، ص: ۱۱۶ </ref>
  
 
[[راغب اصفهانی]] می گوید: "صدقه" چیزی است که انسان آن را به قصد قربت از مالش خارج می‌کند، مثل [[زکات]]، ولی در اصل صدقه در امری است که شخص بدون آنکه مجبور باشد خود انجام دهد و زکات در امر واجب گفته می‌شود. و گاهی واجب هم صدقه گفته می شود در جایی که صدقه دهنده قصدش صدق در کردارش باشد.<ref> مفردات راغب، ص۴۸۰ </ref>
 
[[راغب اصفهانی]] می گوید: "صدقه" چیزی است که انسان آن را به قصد قربت از مالش خارج می‌کند، مثل [[زکات]]، ولی در اصل صدقه در امری است که شخص بدون آنکه مجبور باشد خود انجام دهد و زکات در امر واجب گفته می‌شود. و گاهی واجب هم صدقه گفته می شود در جایی که صدقه دهنده قصدش صدق در کردارش باشد.<ref> مفردات راغب، ص۴۸۰ </ref>
  
 
و [[علامه شعرانی]] در تعریف صدقه گوید: صدقه مالی است که به قصد قربت در راه [[الله|خدا]] دهند خواه به فقیر یا به غنی، واجب باشد مانند زکات و [[کفاره|کفارات]] یا مستحب باشد.<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، ج۱، ص ۳۸ </ref>
 
و [[علامه شعرانی]] در تعریف صدقه گوید: صدقه مالی است که به قصد قربت در راه [[الله|خدا]] دهند خواه به فقیر یا به غنی، واجب باشد مانند زکات و [[کفاره|کفارات]] یا مستحب باشد.<ref> نثر طوبی، علامه شعرانی، ج۱، ص ۳۸ </ref>
==انواع صدقه==
 
صدقات دو دسته‌اند:
 
  
#صدقه واجب: یعنی بخشی از اموال شخصی که با شرایطی خاص به افرادی مخصوصی داده می‌شود؛ از جمله [[زکات|زکات]]، [[خمس]] و [[فطریه|فطریه]].
+
==جایگاه صدقه دادن ==
#صدقه مستحب: اندازه خاصی ندارد و انسان می‌تواند هر مقدار از مالش را که بخواهد در راه خدا به فقرا و نیازمندان ببخشد.<ref> طباطبائی، سید محمدحسین؛ تفسیر المیزان، مرکز نشر و توزیع کتاب، قم، ج ۲، ص ۴۰.</ref> آیه {{متن قرآن|«وَآتُوا حَقَّهُ یوْمَ حَصَادِهِ»}}؛<ref>[[سوره انعام]]، ۱۳۴.</ref> حق کشت و میوه را بدهید روز چیدن و درو کردن، اشاره به صدقه مستحبی دارد. چرا که این [[سوره های مکی و مدنی|سوره مکی]] است و زکوة واجب در [[مدینه]] مستقر گشت. این حق به هر گونه زرع و میوه تعلق می گیرد.<ref>  نگاه کنید: نثر طوبی، علامه شعرانی، انتشارات اسلامیه، ج۱، ص ۳۸ </ref>
+
آیه ۱۰۳ سوره توبه نیز صدقه را موجب تطهیر و تزکیه فرد و جامعه دانسته است: «{{متن قرآن|خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا...}}<ref>توبه، ۱۰۳.</ref>؛ از اموال آنها صدقه‌ای (به عنوان زکات بگیر) تا به وسیله آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و (به هنگام گرفتن زکات) به آنها دعا کن که دعای تو مایۀ آرامش آنهاست و خداوند شنوا و داناست.»
  
==اهمیت صدقه==
+
و در آیه ۱۰۴ [[سوره توبه]] آمده است: «{{متن قرآن|«أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ}}؛ آیا نمی‌دانستند که فقط خداوند [[توبه]] را از بندگانش می‌پذیرد و [[صدقات]] را می‌گیرد و خداوند توبه پذیر و مهربان است.» در روایتی از [[امام سجاد]] علیه السلام آمده است: «إنَّ الصَّدَقَة لا تَقَع فی یدِ العَبدِ حتّی تَقَعُ فی یدِ الرَّب<ref>تفسير عياشى، ج‏2، ص107</ref>؛ من ضمانت مى‌‏كنم كه صدقه‌‏اى كه بدست بنده خدا داده مى‌‏شود پيش از او بدست خود خدا مى‌‏رسد، چون خود او فرموده: {{متن قرآن|هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ}}"»
  
در [[سوره بقره]] آیه ۱۰۴ می‌خوانیم؛ {{متن قرآن|«ألَم یعلَمُوا أنَّ الله هُوَ یقبِلُ التُوبَة عَنْ عباده و یأخُذُ الصَّدَقات»}}؛ آیا نمی‌دانستند که فقط خداوند [[توبه]] را از بندگانش می‌پذیرد و [[صدقات]] را می‌گیرد و خداوند توبه پذیر و مهربان است.
+
آیه مورد بحث همچنین هشدار می‌دهد که در پرداخت [[زکات]] و صدقات نهایت [[ادب]] و [[احترام]] را به خرج دهند، چرا که گیرنده خدا است.
  
سخن از بندگان نیازمندی است که به اجازه و فرمان الهی، این گونه کمک‌ها را می‌پذیرند، در حقیقت نمایندگان پروردگارند و به این ترتیب دست آنها نیز دست خداست. این تعبیر یکی از لطیف ترین تعبیراتی است که عظمت و شکوه این حکم [[اسلام|اسلامی]] را مجسم می‌سازد و علاوه بر تشویق این فریضه الهی، هشدار می‌دهد که در پرداخت [[زکات]] و صدقات نهایت [[ادب]] و [[احترام]] را به خرج دهند، چرا که گیرنده خدا است. اما با توجه به آیات و روایات متعدد، باز هم کسانی هستند که به هنگام کمک مالی جزئی به برادران و خواهران نیازمند خود، آنها را تحقیر کرده و یا با خشونت و بی اعتنائی با آنها رفتار می‌کنند.<ref>مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، سال ۸۶، ج ۸، چاپ ۳، ص ۱۵۶.</ref>
 
 
در روایتی از [[امام سجاد]] علیه السلام می‌خوانیم: «إنَّ الصَّدَقَة لا تَقَع فی یدِ العَبدِ حتّی تَقَعُ فی یدِ الرَّب»؛ صدقه در دست بنده قرار نمی‌گیرد مگر این که قبلاً در دست خدا قرار گیرد.
 
 
صدقه عامل پاکی فرد و جامعه: {{متن قرآن|«خُذْ مِنْ أمْوالِهِم صَدَقة تُطَهِّرُهُم وَ تُزَّکیهم بِها...»}}<ref>توبه، ۱۰۳.</ref>
 
«از اموال آنها صدقه‌ای (به عنوان زکات بگیر) تا به وسیله آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و (به هنگام گرفتن زکات) به آنها دعا کن که دعای تو مایۀ آرامش آنهاست و خداوند شنوا و داناست.»
 
 
در این آیه اشاره به یکی از [[احکام شرعی|احکام]] مهم اسلامی یعنی مسأله زکات به عنوان یک قانون کلی شده است و خداوند در ابتدای این آیه چنین به [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (ص) دستور می‌دهد: از اموال آنها صدقه‌ای بگیر و در ادامه به دو قسمت، فلسفۀ اخلاقی روانی و اجتماعی زکات اشاره کرده و می‌فرماید؛ تو با این کار آنها را پاک می‌کنی و نموّ می‌دهی، آنها را از رذائل اخلاقی، از دنیا پرستی و [[بخل]] و امساک پاک می‌کنی و نهال نوع دوستی [[سخاوت]] و توجه به حقوق دیگران را در آنها پرورش می‌دهی.
 
از این گذشته، مفاسد و آلودگی‌هائی که در جامعه به خاطر فقر و فاصله طبقاتی به وجود می‌آید با انجام این فریضۀ الهی بر می‌چینی و صحنه اجتماع را از این آلودگی‌ها پاک می‌سازی و نیز همبستگی اجتماعی و نموّ و پیشرفت اقتصادی را در سایۀ این گونه برنامه‌ها تأمین می‌نمائی.<ref> همان، ص ۱۵۳. </ref>
 
 
==مصارف صدقه==
 
==مصارف صدقه==
 +
[[آیه]] 60  سوره توبه مصارف صدقه را در هشت مصرف خلاصه می‌کند:
  
 
{{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»}}؛<ref>سوره توبه، 60. </ref> این [[آیه]] به روشنی مصارف واقعی صدقه را بیان کرده و به تمام توقعات بی جا پایان می‌دهد و آن را در هشت مصرف خلاصه می‌کند:
 
{{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»}}؛<ref>سوره توبه، 60. </ref> این [[آیه]] به روشنی مصارف واقعی صدقه را بیان کرده و به تمام توقعات بی جا پایان می‌دهد و آن را در هشت مصرف خلاصه می‌کند:
سطر ۴۵: سطر ۳۵:
  
 
۱- قبل از هر چیز، صدقه باید از اموال [[حلال]] و خوب و سالم باشد.
 
۱- قبل از هر چیز، صدقه باید از اموال [[حلال]] و خوب و سالم باشد.
{{متن قرآن|«یا أیها الَّذینَ آمَنُوا أنْفِقُوا مِنْ طَیباتِ ما کسَبْتُمْ وَ...»}}
+
{{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ...»}}
 
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت حلال) به دست آوردید، و از آن چه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم انفاق کنید!»<ref>  همان، [[سوره بقره]]، ۲۶۷. </ref>
 
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت حلال) به دست آوردید، و از آن چه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم انفاق کنید!»<ref>  همان، [[سوره بقره]]، ۲۶۷. </ref>
 
   
 
   
 
۲- بهتر است که صدقه و [[انفاق]] مخفی باشد.
 
۲- بهتر است که صدقه و [[انفاق]] مخفی باشد.
{{متن قرآن|«وَاِنْ تُخْفُوها وَ تُؤتُوها الفُقَراءَ فَهُوَ خَرٌ لَکمْ »}}
+
{{متن قرآن|«وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ»}}
 
«هر گاه آنها را مخفی ساخته و به نیازمندان بدهید برای شما بهتر است.»<ref> همان، سوره بقره، ۲۷۱. </ref>
 
«هر گاه آنها را مخفی ساخته و به نیازمندان بدهید برای شما بهتر است.»<ref> همان، سوره بقره، ۲۷۱. </ref>
 
   
 
   
 
۳- این که صدقه و انفاق همراه با آزار و منّت نباشد.
 
۳- این که صدقه و انفاق همراه با آزار و منّت نباشد.
{{متن قرآن|«یا أیها الَّذینَ آمَنُوا لاتُبْطِلُوا صَدَقاتِکمْ بِالمَنِّ و...»}}
+
{{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ...»}}
 
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند، و به خدا و روز رستاخیز، ایمان نمی‌آورد...».<ref>  همان/ ۲۶۴. </ref>
 
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند، و به خدا و روز رستاخیز، ایمان نمی‌آورد...».<ref>  همان/ ۲۶۴. </ref>
  
 
۴- انفاق و صدقه باید توأم با [[اخلاص]] و خلوص [[نیت|نیت]] باشد.
 
۴- انفاق و صدقه باید توأم با [[اخلاص]] و خلوص [[نیت|نیت]] باشد.
{{متن قرآن|«ینْفِقُونَ أموالَهُمْ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللهِ»}}
+
{{متن قرآن|«يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ»}}
 
«کسانی که اموالشان را برای جلب خوشنودی خدا انفاق می‌کنند».<ref> همان/ ۲۶۵. </ref>
 
«کسانی که اموالشان را برای جلب خوشنودی خدا انفاق می‌کنند».<ref> همان/ ۲۶۵. </ref>
 
   
 
   
 
۵- انفاق و صدقه از اموالی باشد که آنها را دوست داریم و مورد علاقه ماست.
 
۵- انفاق و صدقه از اموالی باشد که آنها را دوست داریم و مورد علاقه ماست.
{{متن قرآن|«لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّی تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ...»}}
+
{{متن قرآن|«لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ...»}}
 
«هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این که از آن چه دوست می‌دارید (در راه خدا) انفاق کنید،...».<ref> همان، [[آل عمران]]، ۹۲. </ref>
 
«هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این که از آن چه دوست می‌دارید (در راه خدا) انفاق کنید،...».<ref> همان، [[آل عمران]]، ۹۲. </ref>
 
   
 
   
 
۶- این که انفاق کننده هرگز خود را مالک حقیقی تصور نکرده، بلکه خود را واسطه بین خدا و خلق بداند.
 
۶- این که انفاق کننده هرگز خود را مالک حقیقی تصور نکرده، بلکه خود را واسطه بین خدا و خلق بداند.
{{متن قرآن|«وَأنْفِقُوا مِنّا جَعَلَکمْ مَسْتَخْلِفْنی فِیهِ »}}
+
{{متن قرآن|«وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ»}}
«انفاق کنید از آنچه خداوند شما را نماینده خود در آن قرار داده است».<ref> همان، [[سوره حدید|سوره حدید]]، ۷۷. </ref>
+
«انفاق کنید از آنچه خداوند شما را نماینده خود در آن قرار داده است».<ref> همان، [[سوره حدید|سوره حدید]]، ۷. </ref>
+
 
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
<references />
 
<references />
سطر ۷۴: سطر ۶۴:
  
 
*یوسف عاصم آبادی، صدقه، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی : ۲۴ آبان ۱۳۹۱.
 
*یوسف عاصم آبادی، صدقه، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی : ۲۴ آبان ۱۳۹۱.
 
 
*قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، ۱۳۷۱ ش‌، چاپ ششم‌.
 
*قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، ۱۳۷۱ ش‌، چاپ ششم‌.
 
 
*المفردات، راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، ۱۴۱۲ ق‌،چاپ اول، ص۴۸۰.
 
*المفردات، راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، ۱۴۱۲ ق‌،چاپ اول، ص۴۸۰.
 
+
*نثر طوبی، ابوالحسن شعرانی، انتشارات اسلامیه.
 +
*عیاشى، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر، تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى، تهران، چاپخانه علمیه، ۱۳۸۰ق.
 
==برای مطالعه بیشتر==
 
==برای مطالعه بیشتر==
  
[http://www.razemandegari.com/category/%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%B5%D8%AF%D9%82%D9%87 سایت راز ماندگاری، صدقه]
+
[http://raz.ahlolbait.com/category/%D8%B7%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%B5%D8%AF%D9%82%D9%87 سایت راز ماندگاری، صدقه]
 
{{سنجش کیفی
 
{{سنجش کیفی
 
|سنجش=شده
 
|سنجش=شده
|شناسه= ضعیف
+
|شناسه= خوب
 
|عنوان بندی مناسب= متوسط
 
|عنوان بندی مناسب= متوسط
 
|کفایت منابع و پی نوشت ها= ضعیف
 
|کفایت منابع و پی نوشت ها= ضعیف

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۵۹

صدقه چیزى است که انسان از مال خود در راه رضای خدا به نیازمندان می دهد. صدقه به صورت واجب و مستحب بوده و در قرآن و احادیث مورد تأکید فراوان قرار گرفته است.

تعریف صدقه

در قاموس قرآن آمده است: صدقه چیزى است که انسان از مال خود قربة الى اللّه می دهد. و آن اعمّ از زکات است؛ صدقه به واجب و مستحب هر دو گفته می شود، ولى زکات فقط اسم واجب است: «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً ...»[۱] درباره صدقه واجب است و «هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ»[۲] ظاهرا اعم از واجب و نداب است.[۳]

راغب اصفهانی می گوید: "صدقه" چیزی است که انسان آن را به قصد قربت از مالش خارج می‌کند، مثل زکات، ولی در اصل صدقه در امری است که شخص بدون آنکه مجبور باشد خود انجام دهد و زکات در امر واجب گفته می‌شود. و گاهی واجب هم صدقه گفته می شود در جایی که صدقه دهنده قصدش صدق در کردارش باشد.[۴]

و علامه شعرانی در تعریف صدقه گوید: صدقه مالی است که به قصد قربت در راه خدا دهند خواه به فقیر یا به غنی، واجب باشد مانند زکات و کفارات یا مستحب باشد.[۵]

جایگاه صدقه دادن

آیه ۱۰۳ سوره توبه نیز صدقه را موجب تطهیر و تزکیه فرد و جامعه دانسته است: «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا...[۶]؛ از اموال آنها صدقه‌ای (به عنوان زکات بگیر) تا به وسیله آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و (به هنگام گرفتن زکات) به آنها دعا کن که دعای تو مایۀ آرامش آنهاست و خداوند شنوا و داناست.»

و در آیه ۱۰۴ سوره توبه آمده است: ««أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ؛ آیا نمی‌دانستند که فقط خداوند توبه را از بندگانش می‌پذیرد و صدقات را می‌گیرد و خداوند توبه پذیر و مهربان است.» در روایتی از امام سجاد علیه السلام آمده است: «إنَّ الصَّدَقَة لا تَقَع فی یدِ العَبدِ حتّی تَقَعُ فی یدِ الرَّب[۷]؛ من ضمانت مى‌‏كنم كه صدقه‌‏اى كه بدست بنده خدا داده مى‌‏شود پيش از او بدست خود خدا مى‌‏رسد، چون خود او فرموده: هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ

آیه مورد بحث همچنین هشدار می‌دهد که در پرداخت زکات و صدقات نهایت ادب و احترام را به خرج دهند، چرا که گیرنده خدا است.

مصارف صدقه

آیه 60 سوره توبه مصارف صدقه را در هشت مصرف خلاصه می‌کند:

«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»؛[۸] این آیه به روشنی مصارف واقعی صدقه را بیان کرده و به تمام توقعات بی جا پایان می‌دهد و آن را در هشت مصرف خلاصه می‌کند:

  1. فقرا
  2. مساکین
  3. عاملان و جمع آوری کنندگان زکات که آنچه به آنها داده می‌شود در حقیقت به منزله مزد و اُجرت آنها است.
  4. «مُؤلِفَة قلوبُهُم» یعنی کسانی که انگیزه معنوی نیرومندی برای پیشبرد اهداف اسلامی ندارند و با تشویق مالی می‌توان تألیف قلب و جلب محبت آنان را نمود.
  5. برای آزادساختن بردگان.
  6. برای اداء دین بدهکاران و آنها که بدون جرم و تقصیر زیر بار بدهکاری‌ مانده و از ادای آن عاجز شده‌اند.
  7. مصرف در راه خدا و منظور آن، تمام راه‌هایی است که بر گسترش وتقویت آئین الهی منتهی شود.
  8. «ابن سَبیلْ»، کمک به واماندگان در راه، مسافرانی که بخاطر علتی در راه مانده و زاد و توشه کافی برای رسیدن به مقصد ندارند.[۹]

شرایط صدقه

آن گونه که از سخنان معصومین (علیهم السلام) و آیات قرآن کریم استفاده می‌شود، صدقه دارای شرایطی می‌باشد از جمله:

۱- قبل از هر چیز، صدقه باید از اموال حلال و خوب و سالم باشد. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ...» «ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! از قسمت‌های پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت حلال) به دست آوردید، و از آن چه از زمین برای شما خارج ساخته‌ایم انفاق کنید!»[۱۰]

۲- بهتر است که صدقه و انفاق مخفی باشد. «وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ» «هر گاه آنها را مخفی ساخته و به نیازمندان بدهید برای شما بهتر است.»[۱۱]

۳- این که صدقه و انفاق همراه با آزار و منّت نباشد. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ...» «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بخشش‌های خود را با منّت و آزار باطل نسازید همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می‌کند، و به خدا و روز رستاخیز، ایمان نمی‌آورد...».[۱۲]

۴- انفاق و صدقه باید توأم با اخلاص و خلوص نیت باشد. «يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» «کسانی که اموالشان را برای جلب خوشنودی خدا انفاق می‌کنند».[۱۳]

۵- انفاق و صدقه از اموالی باشد که آنها را دوست داریم و مورد علاقه ماست. «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ...» «هرگز به (حقیقت) نیکوکاری نمی‌رسید مگر این که از آن چه دوست می‌دارید (در راه خدا) انفاق کنید،...».[۱۴]

۶- این که انفاق کننده هرگز خود را مالک حقیقی تصور نکرده، بلکه خود را واسطه بین خدا و خلق بداند. «وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ» «انفاق کنید از آنچه خداوند شما را نماینده خود در آن قرار داده است».[۱۵]

پانویس

  1. سوره توبه، ۱۰۳.
  2. سوره توبه، ۱۰۴.
  3. قاموس قرآن، ج‌۴، ص: ۱۱۶
  4. مفردات راغب، ص۴۸۰
  5. نثر طوبی، علامه شعرانی، ج۱، ص ۳۸
  6. توبه، ۱۰۳.
  7. تفسير عياشى، ج‏2، ص107
  8. سوره توبه، 60.
  9. همان، ج ۸، ص ۱۳.
  10. همان، سوره بقره، ۲۶۷.
  11. همان، سوره بقره، ۲۷۱.
  12. همان/ ۲۶۴.
  13. همان/ ۲۶۵.
  14. همان، آل عمران، ۹۲.
  15. همان، سوره حدید، ۷.

منابع

  • یوسف عاصم آبادی، صدقه، دانشنامه پژوهه، تاریخ بازیابی : ۲۴ آبان ۱۳۹۱.
  • قاموس قرآن، سید على اکبر قرشى، دار الکتب الإسلامیة، تهران‌، ۱۳۷۱ ش‌، چاپ ششم‌.
  • المفردات، راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ دارالعلم الدار الشامیة، دمشق، ۱۴۱۲ ق‌،چاپ اول، ص۴۸۰.
  • نثر طوبی، ابوالحسن شعرانی، انتشارات اسلامیه.
  • عیاشى، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر، تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى، تهران، چاپخانه علمیه، ۱۳۸۰ق.

برای مطالعه بیشتر

سایت راز ماندگاری، صدقه