مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

شیخ کلینی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۱۸ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{بخشی از یک کتاب}}
+
{{خوب}}
 +
'''«محمد بن یعقوب کلینی رازی»''' (م، ۳۲۹ ق) ملقب به «ثقةالاسلام»، [[محدث]] و فقیه نامدار [[شیعه]] در قرن چهارم هجری و از شاگردان [[علی بن ابراهیم قمی]] است. وثاقت شیخ کلینى مورد اتفاق همگان است. او مؤلف کتاب گران‌سنگ «[[الکافی]]» - بزرگترین و مهمترین کتاب از مجموعه [[حدیث|حدیثی]] «[[کتب اربعه]]» - می‌باشد.<ref> سه کتاب دیگر این مجموعه عبارت‌اند از: [[من لایحضره الفقیه]]، تألیف [[شیخ صدوق]]، [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]] و [[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]]، تألیف [[شیخ طوسی]].</ref>
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = محمد بن یعقوب کلینی
 +
||تصویر = [[پرونده:Koleyni.jpg]]
 +
||زادروز = 
 +
|زادگاه =  کلین، ری
 +
|وفات =  ۳۲۹ قمری
 +
|مدفن =  [[بغداد]]
 +
|اساتید =  [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری]]، [[احمد ابن ادریس|احمد بن ادریس قمی]]، [[عبدالله بن جعفر حمیری]]، [[علی بن ابراهیم قمی]]،...
 +
|شاگردان = [[جعفر بن محمد قولویه]]، [[هارون بن موسی تلعکبری|هارون بن موسی تلعکبری]]، [[محمد بن ابراهیم نعمانی]]، [[محمد بن احمد صفوانی]]،...
 +
|آثار = [[الکافی]]، الرد علی القرامطه، تعبیر الرؤیا، رسائل الائمة الاطهار، کتاب الرجال،...
 +
}}
 +
==ولادت==
 +
سال ولادت محمد بن یعقوب کلینى معلوم نیست ولى وفاتش در ۳۲۸ یا ۳۲۹ بوده است و سفراء [[حضرت مهدى]] (علیه السلام) یعنى [[نواب اربعه|نواب خاصّ]] آن حضرت را درک کرده است. محل ولادت او کلین، قریه ای در ۳۸ کیلومترى جنوب غربى شهر رى کنونى است و از این قریه فقها و محدثینى بزرگ برخاسته ‌اند که از جمله آنها محمد بن یعقوب کلینى و دائى او مرحوم علّان می باشند.
  
 +
==تحصیلات و استادان==
  
 +
کلینی پس از گذراندن دوران آغازین تحصیل و آشنایی با منابع رجالی و حدیثی، از کلین مهاجرت کرد و  وارد ری شد. «ری» در آن زمان شهری بزرگ بود و عقاید و مذاهب گوناگونی در کنار هم و در آرامش کامل در آن جا به حیات خود ادامه می‌دادند. اما این آرامش گاه دستخوش حرکت های سیاسی می‌شد. فرقه [[اسماعیلیه]] با انگیزه تسلط بر [[ایران]] در این نقطه بیش از دیگران سرمایه‌گذاری کرده بود و به ترویج و تبلیغ تفکر و آراء خود می‌پرداخت.
  
 +
از این رو «ری» به نقطه برخورد آراء و اندیشه‌های فرقه اسماعیلیه و مذاهب [[شافعی]]، [[حنفی]] و [[شیعه]] تبدیل شده بود. کلینی در این زمان در کنارِ گذراندن تحصیلات خود نه تنها با عقاید و اندیشه‌های دیگر مذاهب و فرقه‌ها آشنا شد، بلکه به ماهیت واقعی بعضی از این فرقه‌ها که می‌رفت تشیع را از مسیر واقعی‌اش خارج کنند پی برد. کلینی در این شهر در محضر استادان بزرگی چون «ابوالحسن محمد بن اسدی کوفی»<ref> مفاخر اسلام، علی دوانی، ج ۳، ص ۲۶.</ref> به فراگیری [[حدیث]] پرداخت و در نوشتن و بحث و گفتگو پیرامون احادیث از خود شایستگی بسزایی نشان داد.
  
'''منبع:''' تلخيص از كتاب گلشن ابرار، جلد 1، صفحه 16
+
عصر کلینی را باید عصر حدیث نامید. زیرا نهضتی که برای فراگیری و نوشتن احادیث آغاز شده بود سراسر ممالک اسلامی را فراگرفته بود و تشنگان علم حدیث از این شهر به آن شهر و از این محفل به آن محفل در جستجوی روایتگری بودند تا از او حدیثی فرا گیرند و بر اندوخته‌های خویش بیفزایند. تلاش [[اهل سنت]] در این عصر به قدری چشمگیر بود که می‌توان گفت اهل سنت هر چه دارد از این عصر دارد. در این عصر که زمانش به حدود تقریبی یک قرن می‌رسد، [[صحاح سته]] (کتاب های شش گانه حدیثی اهل سنت) تدوین شد.
  
'''نویسنده:''' حسن ابراهيم زاده
+
در این زمان شاگردان [[امام هادی]] علیه السلام، [[امام حسن عسکری]] علیه السلام و [[امام رضا]] علیه السلام هنوز زنده بودند. اما از آن ها جز کتاب ها و جزوه‌های کوچک و پراکنده چیزی در دست نبود و بسیاری از این کتاب ها و جزوه‌ها نیز در همین عصر از بین رفت. کلینی با درک خطر نابودی [[حدیث|احادیث]]، با وفات این حاملان احادیث به [[قم]] -شهر [[محدث|محدثان]] و شاگران [[اهل بیت]] علیهم السلام- مهاجرت کرد.
  
'''ثقه الاسلام محمد بن یعقوب كلینی'''
+
در این زمان در قم راویان و محدثان در هر [[مسجد]] و حسینیه‌ای به نقل [[حدیث]] می‌پرداختند و بسیاری از اینان در شمار آخرین محدثانی بودند که بدون واسطه از زبان [[ائمه اطهار|ائمه]] علیهم السلام حدیث شنیده بودند. وجود این فرزانگان موجب شد که عاشقان کلام اهل بیت علیهم السلام به این شهر مهاجرت کنند و کلینی یکی از این افراد بود.
  
از زندگی كلینی جز «كافی» چیزی در دست نیست. كافی شناسنامه كلینی است و كلینی را باید در آیینه كافی به تماشا نشست. كافی قله‌ای است كه بدون فتح آن [[اجتهاد]] ممكن نیست و اقیانوسی است كه بدون عبور از آن فهم معارف [[دین]] میسر نیست. [[ایمان]]، نور و [[زهد]] و پارسایی گردآورنده مهمترین كتاب حدیثی شیعه ـ ثقه الاسلام كلینی ـ را به تماشا می‌نشینیم. سر بر در خانه‌اش می‌ساییم و نسل جوان ایران اسلامی و دنیای اسلام را به بهره‌گیری از حرارت و فروغ آفتاب [[حدیث]] فرا می‌خوانیم.
+
او با استفاده از محضر استادان بزرگی چون [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری]]، [[احمد ابن ادریس|احمد بن ادریس قمی]] (معروف به معلم)، [[عبدالله بن جعفر حمیری]] (مؤلف کتاب [[قرب الاسناد (کتاب)|قُرب الاسناد]]) و فرزند او محمد بن عبدالله حمیری به فراگیری حدیث پرداخت. استادان و محدثانی که کلینی برای شکوفایی اندیشه خدایی خود از آن ها بهره جسته است در حدود سی و پنج نفر می‌باشند. در میان اساتید کلینی [[علی بن ابراهیم قمی]] صاحب [[تفسیر قمی]] جایگاه بسزائی دارد؛ محدثی که نامش در اسناد بیش از هفت هزار و یکصد و چهل روایت (۷۱۴۰) از روایات کتاب [[الکافی (کتاب)|کافی]] به چشم می خورد.<ref> معجم رجال الحدیث، آیت الله خویی، ج ۱۱، ص ۱۹۴.</ref>
  
'''میلاد آفتاب'''
+
کلینی برای گرد آوری احادیث [[ائمه اطهار|امامان]] شیعه روستاها و شهرهای بی‌شماری را پشت سر نهاد و هر جا محدثی می‌یافت از او [[حدیث]] فرا می‌گرفت. [[کوفه]] یکی از شهرهایی بود که کلینی به آن قدم نهاد. در آن زمان کوفه یکی از مراکز بزرگ علمی بشمار می‌رفت و کمتر محدث و یا محققی بود که در سفرهای خود به آن شهر وارد نشده و از محضر عالمان آن جا استفاده‌ای نکرده باشد. کوفه در حقیقت جای تبادل نظر و نقطه آغاز در جهان [[اسلام]] بشمار می‌رفت که همه آزادانه در آن به تبلیغ مذهب خود می‌پرداختند. از این رو هر یک از نویسندگان و محدثان مذاهب گوناگون اسلامی مجلس درس و بحثی برای خود برپا داشته بودند و به نقل احادیث خویش می‌پرداختند.
  
در زمانی كه صدایی جز صدای سم اسبان [[بنی ‌عباس]] در سرزمین های اسلامی به گوش نمی ‌رسید در سرزمین ایران یعنی قلب تشیع ـ روستای «كلین»<ref> كلین روستایی در 38 كیلومتری شهر ری.</ref> ـ در خانه‌ای آكنده از عشق [[اهل بیت]] علیهم السلام كودكی متولد شد كه تاریخ حیات او با «[[غیبت صغری]]» عجین شد.
+
«[[ابن عقده]]» یکی از کسانی بود که در این شهر سکونت داشت. او از حافظان بزرگ حدیث بشمار می‌رفت و حافظه قوی او موجب شده بود که آیتی از آیات حافظه در جهان شود.<ref> مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۵۵.</ref> بسیاری از بزرگان مذاهب از محضر او کسب علم می‌کردند. او اگر چه از نظر مذهبی «[[زیدیه|زیدی]] جارودی» بود، اما [[زهد]] و پارسایی از او محدثی موثق ساخته بود که همه مذاهب در نقل احادیث به او اعتماد داشتند. کلینی نیز از این مرد بزرگ استفاده کرده، از او روایاتی فراگرفت.
  
محمد نامی بود كه یعقوب بن اسحاق برای فرزند خویش برگزید و اذان و اقامه اولین كلماتی بودند كه گوش او را نوازش دادند. اولین كلاس درس او دامان پاك و پر مهر مادری عطوف و عفیف بود. محمد مراحل ابتدایی علوم اسلامی را نزد پدر و دایی بزرگوارش علی بن محمد بن ابراهیم بن ابان كه از استادان علم [[حدیث]] بود، گذراند.  
+
کلینی پس از کسب علم و حدیث از ده ها استاد و محدث در شهرها و روستاهای آن زمان، سرانجام به [[بغداد]] رسید. او در مسافرت های خویش چنان علم و فضل خود را به نمایش گذاشته و تصویری از [[شیعه]] واقعی را در اذهان مردم هر دیار باقی نهاده بود که هنگام ورود به بغداد فردی گمنام نبود. شیعیان به او افتخار می‌کردند و [[اهل سنت]] به دیده تحسین به او می‌نگریستند. [[تقوا]]، علم و فضیلت او در اندک مدتی موجب شد که هم شیعه و هم اهل سنت در مشکلات دینی به او مراجعه کنند، به طوری که عامه و خاصه در [[فتوا|فتاوا]] به او روی می‌کردند و به همین سبب او اولین کسی بود که به لقب «ثقه الاسلام'''»''' شهرت یافت.<ref> ریحانه الادب، میرزا محمدعلی مدرس تبریزی، ج ۵، ص ۷۹.</ref>
 +
==شاگردان و راویان==
  
وی پس از گذراندن دوران آغازین تحصیل و آشنایی با منابع رجالی و حدیثی، از كلین مهاجرت كرد و با كوله‌باری از [[معرفت]] و شناخت مكتب اهل بیت علیهم السلام برای شكوفایی خلاقیت های درونی و سیراب شدن از دریای بی‌پایان علوم [[وحی]] و پیمودن كمالات اخلاقی و انسانی به «ری» وارد شد.
+
بسیاری از بزرگان از شیخ کلینی روایت نقل کرده‌اند، از جمله:
  
اگر چه فاصله 38 كیلومتری كلین تا «ری» برای او كه با زادگاه خویش وداع همیشگی كرد مسافتی طولانی بود و غم غربت و دوری از خانواده آزارش می‌داد، اما برای كسی كه برای خدا گام برمی‌دارد و برای خدا زندگی می‌كند این همه آسان است.
+
#احمد بن ابراهیم معروف به ابن ابی رافع صیمری،
 +
#احمد بن احمد کاتب کوفی،
 +
#احمد بن علی بن سعد سعید کوفی،
 +
#ابوغالب احمد بن محمد رازی،
 +
#عبدالکریم بن عبدالله بن نصر بزار تنیسی،
 +
#علی بن احمد بن موسی دقاق،
 +
#محمد بن احمد سنانی زاهری،
 +
#ابوالفضل محمد بن عبدالله بن مطلب شیبانی،
 +
#محمد بن علی ماجیلویه،
 +
#محمد بن عصام کلینی،
 +
#[[جعفر بن محمد قولویه|جعفر بن محمد بن قولویه قمی]] (مؤلف کتاب [[کامل الزیارات]])،
 +
#[[هارون بن موسی تلعکبری|هارون بن موسی تلعکبری]]،
 +
#[[محمد بن احمد صفوانی]]،
 +
#[[محمد بن ابراهیم نعمانی]] (مؤلف کتاب [[الغیبة نعمانى (کتاب)|غیبت نعمانی]]).
  
'''گزینش هدف'''
+
==آثار و تألیفات==
  
در هنگام ورود كلینی به «ری» بیشتر مردمان این شهر از پیروان مذاهب حنفی و شافعی بودند. اما به دلیل وجود شیعیان دلباخته‌ای در اطراف این شهر، اكثر اهل تسنن «ری» همواره تحت تأثیر [[اخلاق]] و رفتار اسلامی آن ها قرار داشتند. از این رو این دیار به شهری [[شیعه]] نشین معروف بود.
+
مجموعه کتاب «[[الکافی (کتاب)|الکافی]]» که شامل [[اصول کافی|اصول کافی]] (دو جلد)، فروع کافی (پنج جلد) و روضه کافی (یک جلد) است و دربردارنده ۱۶۱۹۹ [[حدیث]] از [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله و [[ائمه اطهار|ائمه]] معصومین ‌علیهم السلام می‌باشد. کتابی است که کلینی در طی بیست سال تلاش خستگی ناپذیر به تألیف آن موفق شده است. کلینی با تألیف این اثر جاودانه برتری و فضل علمای [[تشیع]] را نه تنها در روزگار خود، بلکه در تمام [[تاریخ اسلام]] به اثبات رساند. کاری که او در مدت بیست سال برای تشیع به پایان رساند، کاری بود که شش تن از بزرگترین عالمان [[اهل سنت]] در مدت یک قرن برای مذهب خود انجام دادند.
  
«ری» در آن زمان شهری بزرگ بود و عقاید و مذاهب گوناگونی در كنار هم و در آرامش كامل در آن جا به حیات خود ادامه می‌دادند. اما این آرامش گاه دستخوش حركت های سیاسی می‌شد. فرقه [[اسماعیلیه]] با انگیزه تسلط بر ایران در این نقطه بیش از دیگران سرمایه‌گذاری كرده بود و به ترویج و تبلیغ تفكر و آراء خود می‌پرداخت.  
+
شیخ کلینی علاوه بر تألیف مجموعه الکافی، کتاب های الرد علی القرامطه،<ref> در دورانی که «قرمطیان» با عقاید التقاطی خود، که مخلوطی از عقاید زردشتی، مانوی و اسلامی بود، به مبارزه با عقاید و مقدسات مسلمین پرداختند، کلینی با شجاعت شیعی خویش عقاید آن ها را به نقد کشید و برای آگاه کردن شیعیان از این حرکت انحرافی کتاب «الرد علی القرامطه» را نوشت و در دسترس شیعیان قرار داد. </ref> تفسیر رؤیا ([[تعبیر خواب]])، مجموعه [[شعر]] (حاوی [[قصیده|قصایدی]] که شعرا در [[مناقب]] و فضایل [[اهل بیت]] علیهم السلام سروده‌اند)، کتاب رسایل [[ائمه اطهار]] علیهم السلام و کتاب رجال را تألیف کرده است.
 +
==کلینی در منظر عالمان==
  
از این رو «ری» به نقطه برخورد آراء و اندیشه‌های فرقه اسماعیلیه و [[مذهب شافعی]]، حنفی و شیعه تبدیل شده بود. كلینی در این زمان در كنارِ گذراندن تحصیلات خود نه تنها با عقاید و اندیشه‌های دیگر مذاهب و فرقه‌ها آشنا شد. بلكه به ماهیت واقعی بعضی از این فرقه‌ها كه می‌رفت تشیع را از مسیر واقعی‌اش خارج كنند پی برد.  
+
*[[احمد بن علی نجاشی|نجاشى]] گوید: او در زمان خود شیخ و پیشواى [[شیعه|شیعه]] بود در رى، و [[حدیث|حدیث]] را از همه بیشتر ضبط کرده و بیشتر از همه مورد اعتماد است.
 +
*[[سید بن طاووس|ابن طاوس]] گوید: توثیق و امانت شیخ کلینى مورد اتفاق همگان است.
 +
*[[عزالدین ابن اثیر|ابن اثیر]] گوید: او به فرقه [[امامیه|امامیه]] در قرن سوم زندگى تازه‌اى بخشید و پیشوا و عالم بزرگ و فاضل و مشهور در آن مذهب است.
 +
*[[ابن حجرعسقلانی|ابن حجر عسقلانى]] گوید: کلینى از رؤساء فضلاء شیعه است در ایام [[مقتدر (خلیفه عباسی)|مقتدر عبّاسى]].
 +
*[[محمدتقی مجلسی|محمدتقى مجلسى]] گوید: حقّ اینست که در میان علماء شیعه مانند کلینى نیامده است و هر که در اخبار و ترتیب کتاب او دقت کند، در می یابد که او از جانب خداوند تبارک و تعالى مؤید بوده است.
  
او درد را شناخت و درمان را تشخیص داد. درد، جدایی مردم از سخنان اهل بیت علیهم السلام و دارو، رساندن این سخنان به مردم بود. او در این زمان هدف خویش را برگزید و به دور از هیاهو مسیر خود را مشخص كرد و تصمیم گرفت به فراگیری و نوشتن [[احادیث]] بپردازد.
+
==وفات و مدفن==
  
از این رو در محضر استادان بزرگی چون «ابوالحسن محمد بن اسدی كوفی ساكن ری»<ref> مفاخر اسلام، علی دوانی، ج ص 26.</ref> به فراگیری [[حدیث]] پرداخت و در نوشتن و بحث و گفتگو پیرامون احادیث از خود شایستگی بسزایی نشان داد. او بیشتر وقت زندگی خود را صرف حدیث كرد. اما با این حال از واقعیت های اطراف خویش و از مسائلی كه شیعیان با آن دست به گریبان بودند، غافل نبود.
+
مرحوم کلینی پس از هفتاد سال زندگی که بیست سال آن تلاش و تحقیق همراه با رنج ها و غربت ها برای تدوین کتاب کافی بود، سرانجام در ماه [[شعبان]] سال ۳۲۹ ق. دار فانی را وداع گفت.<ref> ریحانه الادب، ج ۵، ص ۸۰.</ref>
  
او از كسانی نبود كه عزلت گزیند و فقط به فكر نجات خویش باشد، بلكه در دوران های پرآشوب همواره همگام و همراه با جامعه شیعی بوده. در دورانی كه «[[قرمطیان]]» با عقاید التقاطی خود، كه مخلوطی از عقاید زردشتی، مانوی و اسلامی بود.<ref> فرهنگ فرق اسلامی، محمدجواد مشكور، ص 395.</ref> به مبارزه با عقاید و مقدسات مسلمین پرداختند، كلینی با شجاعت شیعی خویش عقاید آن ها را به نقد كشید و برای آگاه كردن شیعیان از این حركت انحرافی كتاب «الرد علی القرامطه» را نوشت و در دسترس شیعیان قرار داد.
+
[[احمد بن علی نجاشی|نجاشى]] گوید: کلینى در مقبره خود در باب الکوفه [[بغداد]] و در جانب غربى بخاک سپرده شد و ابن عبدون (متوفى بسال ۴۲۳) قبر او را می شناخته و گفته است: من قبر او را در جاده طائى دیده‌ام که لوحى داشت و روى آن نام او و پدرش بر آن نقش بود و در اواخر قرن چهارم کهنه شده بود. و اکنون قبر او در جانب شرقى دجله نزد باب جسر عتیق (جسر مأمون) است، کسى که از جانب مشرق بیاید و بطرف کرخ رود، مقبره در سمت دست چپ او واقع مى‌شود و [[شیعه|شیعیان]] قرنها است که زیارت این محل را بنام مقبره کلینى عادت کرده ‌اند و [[سنی|سنّى‌ها]] هم بر احترام آن مقبره و تعظیم (کلینى) اتفاق دارند و این شیوه مستمر و روش دیرین گذشتگان، ما را به احترام همین مکان وادار می کند، اگر چه دفن او در آنجا از لحاظ تاریخ محقق نباشد.
  
عصر كلینی را باید عصر [[حدیث]] نامید. زیرا نهضتی كه برای فراگیری و نوشتن احادیث آغاز شده بود سراسر ممالك اسلامی را فراگرفته بود و تشنگان علم حدیث از این شهر به آن شهر و از این محفل به آن محفل در جستجوی روایتگری بودند تا از او حدیثی فرا گیرند و بر اندوخته‌های خویش بیفزایند. تلاش [[اهل سنت]] در این عصر به قدری چشمگیر بود كه می‌توان گفت اهل سنت هر چه دارد از این عصر دارد. در این عصر كه زمانش به حدود تقریبی یك قرن می‌رسد كتاب های شش گانه حدیثی اهل سنت (صحاح سته) تدوین شد.
+
[[محمدتقی مجلسی|محمدتقى مجلسى]] گوید: مقبره کلینى در مولوى خانه بغداد است و بشیخ المشایخ معروف است و [[عامه]] و خاصّه آن را زیارت می کنند، من از جماعتى از شیعیان شنیدم که آن مقبره محمد بن یعقوب کلینى است و خودم او را در همان جا زیارت کردم.<ref> اصول کافى-ترجمه مصطفوى، مقدمه، ص ۸ </ref>
  
كلینی در این عصر مشغول فراگیری و نوشتن احادیث بود. در این زمان شاگردان [[امام هادی]] علیه السلام، [[امام حسن عسکری]] علیه السلام و [[امام رضا]] علیه السلام هنوز زنده بودند. اما از آن ها جز كتاب ها و جزوه‌های كوچك و پراكنده چیزی در دست نبود و بسیاری از این كتاب ها و جزوه‌ها نیز در همین عصر از بین رفت.
+
==روز بزرگداشت کلینی==
 +
روز نوزدهم اردیبهشت در تاریخ رسمی کشور [[ایران]] به عنوان روز بزرگداشت شیخ کلینی نام گذاری شده است.  
  
خطر نابودی احادیث، این میراث گرانقدر [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله و [[اهل بیت]] علیهم السلام هر لحظه احساس می ‌شد. زیرا با وفات این حاملان [[احادیث]] و غیب [[امام زمان]] علیه السلام شیعیان از این سخنان گرانبها محروم می‌شدند.
+
==پانویس==
 
 
كلینی با شناخت عصر خود و موقعیت حساس زمانی و درك این كه تشیع اگر از این مرحله به سلامت بگذرد برای همیشه از انحراف و التقاط رهایی یافته است، برای تكمیل هدف و رسالت خویش به [[قم]] شهر محدثان و شاگران [[اهل بیت]] علیهم السلام مهاجرت كرد.
 
 
 
در این زمان در قم راویان و محدثان در هر [[مسجد]] و حسینیه‌ای به نقل [[حدیث]] می‌پرداختند و بسیاری از اینان در شمار آخرین محدثانی بودند كه بدون واسطه از زبان ائمه علیهم السلام حدیث شنیده بودند. وجود این فرزانگان موجب شد كه عاشقان كلام اهل بیت علیهم السلام به این شهر مهاجرت كنند و كلینی یكی از این افراد بود.
 
 
 
او با استفاده از محضر استادان بزرگی چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری، احمد بن ادریس قمی (معروف به معلم)، عبدالله بن جعفر حمیری (مؤلف كتاب قُربُ الاسناد) و فرزند او محمد بن عبدالله حمیری به فراگیری حدیث پرداخت. استادان و محدثانی كه كلینی برای شكوفایی اندیشه خدایی خود از آن ها بهره جسته است در حدود سی و پنج نفر می‌باشند.
 
 
 
بی‌ شك همه استادان كلینی در تشكل شخصیت او نقش داشته‌اند اما در این میان به رادمردی برمی ‌خوریم كه كلینی را با او و او را با كلینی می ‌شناسیم. كسی كه نامش در یك سوم سلسله سندهای روایات كافی است. شخصیتی كه نامش با كافی جاودانه شد. محدثی كه در اسناد بیش از هفت هزار و یكصد و چهل روایت (7140) چون ستاره می‌درخشید.<ref> معجم رجال الحدیث، آیت الله خویی، ج 11، ص 194.</ref>
 
 
 
او علی ‌بن ابراهیم قمی است كه كتاب تفسیر او پایه تفسیرهای تشیع گردید. و شاید اگر كلینی پروانه‌وار به گرد شمع وجود او نمی‌چرخید و او را لحظه‌ای چه در حال بیماری و چه سلامت در خانه و مدرسه رها می‌كرد و از او غافل می‌ماند، روایات و احادیثی كه سلسله سندش به او ختم می‌شود چون دیگر آثار او برای همیشه از میان می‌رفت. اما كلینی این اقیانوس [[حدیث]] را رها نساخت. او كه تشنه كلام اهل بیت علیهم السلام بود جرعه جرعه نوشید و به این نوشیدن اكتفا نكرد بلكه دریایی از این كوثر عشق را برای شیعیان پس از خود به یادگار نهاد.
 
 
 
'''هجرتی دیگر'''
 
 
 
گرچه [[قم]] مركز تشیع بشمار می‌رفت و هر جوینده كلام اهل بیت علیهم السلام را سیراب می‌كرد. اما عطش سیری‌ناپذیر كلینی او را بر آن داشت تا آن دیار مقدس را به امید یافتن روایات و [[احادیث]] ناشنیده ترك كند. او روستاها و شهرهای بی‌شماری را پشت سر نهاد و هر جا محدثی می‌یافت از او [[حدیث]] فرا می‌گرفت. [[كوفه]] یكی از شهرهایی بود كه كلینی به آن قدم نهاد. در آن زمان كوفه یكی از مراكز بزرگ علمی بشمار می‌رفت و كمتر محدث و یا محققی بود كه در سفرهای خود به آن شهر وارد نشده و از محضر عالمان آن جا استفاده‌ای نكرده باشد.
 
 
 
كوفه در حقیقت جای تبادل نظر و نقطه آغاز در جهان اسلام بشمار می‌رفت كه همه آزادانه در آن به تبلیغ مذهب خود می‌پرداختند. از این رو هر یك از نویسندگان و محدثان مذاهب گوناگون اسلامی مجلس درس و بحثی برای خود برپا داشته بودند و به نقل احادیث خویش می‌پرداختند. «[[ابن عقده]]» یكی از كسانی بود كه در این شهر سكونت داشت. او از حافظان بزرگ حدیث بشمار می‌رفت و حافظه قوی او موجب شده بود كه آیتی از آیات حافظه در جهان شود.<ref> مفاخر اسلام، ج 3، ص 55.</ref>
 
 
 
بسیاری از بزرگان مذاهب از محضر او كسب علم می‌كردند. او اگر چه از نظر مذهبی «زیدی جارودی» بود اما زهد و پارسایی از او محدثی موثق ساخته بود كه همه مذاهب در نقل احادیث به او اعتماد داشتند. كلینی نیز از این مرد بزرگ استفاده كرده، از او روایاتی فراگرفت.
 
 
 
'''ثقه الاسلام'''
 
 
 
كلینی پس از كسب علم و حدیث از ده ها استاد و محدث در شهرها و روستاهای آن زمان، سرانجام به [[بغداد]] رسید. او در مسافرت های خویش چنان علم و فضل خود را به نمایش گذاشته و تصویری از [[شیعه]] واقعی را در اذهان مردم هر دیار باقی نهاده بود كه هنگام ورود به بغداد فردی گمنام نبود. شیعیان به او افتخار می‌كردند و اهل سنت به دیده تحسین به او می‌نگریستند. [[تقوا]]، علم و فضیلت او در اندك مدتی موجب شد كه هم شیعه و هم اهل سنت در مشكلات دینی به او مراجعه كنند، به طوری كه عامه و خاصه در فتاوا به او روی می‌كردند و به همین سبب او اولین كسی بود كه به لقب ثقه الاسلام شهرت یافت.<ref> [[ریحانه الادب]]، میرزا محمدعلی مدرس تبریزی، ج 5، ص 79.</ref>
 
 
 
كلینی نام آورترین شخصیت عصر خود بود. عصری كه اوج تلاش محدثان و عالمان بزرگ و حتی عصر چهار نایب خاص [[امام زمان]] علیه السلام بوده است. در این عصر به دلیل محدودیت ها و ممنوعیت های اجتماعی این بزرگان، مسئولیت فرهنگی و علمی تشیع بر دوش كلینی بوده است.
 
 
 
'''تألیف كافی'''
 
 
 
بغداد برای كلینی سرزمین تألیف بود. وی در آن جا فرصت یافت تا اندوخته‌های سال ها رنج و مشقت را در مجموعه‌ای گردآوری كند. او كه كمبودهای جامعه شیعی را به خوبی درك كرده بود و می‌دید كه با غایب شدن امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف و دسترس نداشتن همه شیعیان به نواب خاص آن حضرت، جای كتابی كه در بردارنده تعالیم اسلامی و شیعی باشد، خالی است تلاش خود را در پی تنظیم [[احادیث]] گردآوری شده، جهت داد و برای شیعیان دستورالعمل و كتاب هدایتی ارزشمندی در كنار [[قرآن]] تألیف كرد تا این كتاب مُفسِّر و مُبیّن تعالیم و احكامی باشد كه قرآن به صورت كلی بیان كرده است.
 
 
 
مجموعه كتاب «الكافی» ـ كه شامل اصول كافی (دو جلد)، فروع كافی (پنج جلد) و روضه كافی (یك جلد) است و دربردارنده شانزده هزار و یكصد و نود و نه (16199) حدیث از [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین ‌علیهم السلام می‌باشد. كتابی است كه كلینی در طی بیست سال تلاش خستگی ناپذیر به تألیف آن موفق شده است.
 
 
 
كلینی با تألیف این اثر جاودانه برتری و فضل علمای تشیع را نه تنها در روزگار خود، بلكه در تمام [[تاریخ اسلام]] به اثبات رساند. كاری كه او در مدت بیست سال برای تشیع به پایان رساند كاری بود كه شش تن از بزرگترین عالمان اهل سنت در مدت یك قرن برای مذهب خود انجام دادند. كتاب كافی مهمترین و نفیس‌ترین كتاب از مجموعه كتب چهارگانه حدیثی ([[كتب اربعه]]) مذهب تشیع است.<ref> سه كتاب دیگر این مجموعه عبارت‌اند از: [[من لایحضره الفقیه]]، تألیف [[شیخ صدوق]]، تهذیب و الاستبصار، تألیف [[شیخ طوسی]].</ref>
 
 
 
كافی در زمانی به تبیین ارزش های اخلاقی و اسلامی پرداخت كه اروپاییان دوران بربریت و وحشیگری را می‌گذراندند و قبایلشان با قتل و غارت امرار معاش می‌كردند. زمانی كه آن ها در جهل غوطه‌ور بودند و از علم چیزی نمی‌دانستند و [[عقل]] و علم را در دادگاه های تفتیش عقاید قرون وسطایی به محاكمه می‌كشیدند.
 
 
 
اولین باب از اولین كتاب تشیع با عنوان عقل و علم و آن گاه [[توحید]] و حجت، ارزش های الهی و انسانی را آموزش می‌داد. كتاب كافی را هر كسی از دیدگاه خود بررسی كرده است. بر كافی هم [[فیلسوف]] شرح نوشته است هم عارف و هم فقیه و این خود نشانه بزرگی و جامع بودن كافی است.
 
 
 
شرح های مهم كافی عبارت‌اند از:
 
 
 
* 1. [[مرآت العقول]] از [[علامه مجلسی]]، كه با دیدی فقهی نگاشته شده است.
 
 
 
* 2. شرح صدرالمتألهین معروف به [[ملاصدرا]]، كه نگرش او نگرشی فلسفی و عرفانی به [[احادیث]] است.
 
 
 
* 3. كتاب وافی نوشته ملامحسن فیض كاشانی.
 
 
 
* 4. شرح ملاصالح مازندرانی.
 
 
 
'''سبك كلینی'''
 
 
 
روش كلینی در ترتیب احادیث هر باب این است كه حدیث صحیح‌تر و روشن‌تر را در اول باب قرار داده و سپس به همین ترتیب احادیث مبهم و مجمل را ذكر كرده است.<ref> [[اصول كافی]] (مقدمه)، كلینی، ترجمه سید جواد مصطفوی، ج 1، ص 9.</ref> علاوه بر این، كلینی دست به ابتكار دیگری زد كه تا قبل از آن در میان عالمان و محدثان معمول نبود و آن بكار بردن كلمه «عدّه»<ref> منظور آن كه: این [[حدیث]] را شماری چند نقل كرده‌اند.</ref> به جای سلسله سندی است كه به راوی حدیث ختم می‌شود از مسائلی كه موجب شد كلینی این رویه را در نقل حدیث پیش گیرد، مشهور بودن راویان سلسله سند و نیز كم كردن حجم كتاب و كمبود وقت بوده است.
 
 
 
«عدّه» كلینی گاهی از احمد بن محمد بن عیسی، گاهی از سهل بن زیاد و زمانی از احمد بن محمد خالد برقی روایت می‌نماید و اشخاص هر یك از این سه، غیر از اشخاص «عده» دیگر می‌باشد.<ref> ریحانه الادب، ج 4، ص 113.</ref> مثلاً مراد او از «عدّه» در جایی كه به واسطه آن از احمد بن محمد بن عیسی روایت می‌كند عبارت از پنج نفر: محمد بن یحیی عطار، علی بن موسی كمیدانی، داوود بن كوره، احمد بن ادریس علی بن ابراهیم بن هاشم است.<ref> همان، ص 114.</ref>
 
 
 
این روش رهگشای سایر عالمان و محدثان شد به طوری كه [[شیخ طوسی]] در كتاب فهرست خود و [[نجاشی]] در كتاب رجال خویش این روش را برگزیدند و به همین شیوه روایت را نقل كردند.<ref> همان.</ref> علاوه بر این گاهی احادیثی بدون نام محدث و راوی و با عنوان «قد قال العالم» و یا «فی حدیث آخر» از كلینی نقل شده است كه جمعی از عالمان این [[احادیث]] را دلیلی بر وجود ارتباط بین كلینی و [[امام زمان]] عجل الله تعالی فرجه شریف دانسته و گفته‌اند «ممكن است كه این كتاب (كافی) به نظر اصلاح آن حضرت رسیده باشد».<ref> همان، ج 5، ص 81.</ref>
 
 
 
و از كلام بزرگان نقل شده است كه امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف فرموده‌اند: «الكافی كافٍ لشیعتنا»: «كافی» شیعیان ما را كافی است.
 
 
 
كلینی در زندگی سراسر نور و پربار خود علاوه بر تدوین و تألیف مجموعه الكافی، كتاب های الرد علی القرامطه، تفسیر رؤیا ([[تعبیر خواب]])، مجموعه شعر (حاوی قصایدی كه شعرا در مناقب و فضایل [[اهل بیت]] علیهم السلام سروده‌اند)، كتاب رسایل [[ائمه اطهار]] علیهم السلام و كتاب رجال را تألیف كرده است.
 
 
 
'''كلینی بر مسند تدریس'''
 
 
 
كلینی در مسیر تحقیق و نگارش از تعذیه فكری شاگردانی كه به امید كسب علم از محضرش به [[بغداد]] سفر كردند لحظه‌ای غافل نبود. او در بارور كردن اندیشه خدایی شاگردانش از جان مایه گذاشت.
 
 
 
بسیاری از بزرگان از او روایت نقل كرده‌اند كه از آن میان احمد بن ابراهیم معروف به ابن ابی رافع صیمری، احمد بن احمد كاتب كوفی، احمد بن علی بن سعد سعید كوفی، ابوغالب احمد بن محمد رازی، عبدالكریم بن عبدالله بن نصر بزار تنیسی، علی بن احمد بن موسی دقاق، محمد بن احمد سنانی زاهری، ابوالفضل محمد بن عبدالله بن مطلب شیبانی، محمد بن علی ماجیلویه، محمد بن عصام كلینی، جعفر بن محمد بن قولویه قمی مؤلف كتاب [[كامل الزیارات]]، هارون بن موسی تلعكبری، محمد بن احمد صفوانی و محمد بن ابراهیم نعمانی مؤلف كتاب غیبت نعمانی را می‌توان نام برد.<ref> مفاخر [[اسلام]]، ج 3، ص 27 و 90.</ref>
 
 
 
'''وفات'''
 
 
 
كلینی پس از هفتاد سال زندگی كه بیست سال آن تلاش و تحقیق همراه با رنج ها و غربت ها برای تدوین كتاب كافی بود از این جهان عروج كرد. او غروب نكرد بلكه با كتاب ارزشمند كافی هماره در آسمان تشیع پرتو افشانی می‌كند. او گرچه در قفس دنیا زیست اما در فضای [[بهشت]] تنفس می‌كرد چرا كه همه لحظه‌های عمرش را با كلام [[اهل بیت]] علیهم السلام سپری كرد.
 
 
 
و سرانجام در ماه [[شعبان]] سال 329 ق. عروج كرد<ref> ریحانه الادب، ج 5، ص 80.</ref> و نه تنها شیعیان بلكه پیروان دیگر مذاهب اسلامی را سوگوار و [[بغداد]] را با رفتنش یكپارچه ماتم كرد. ابوقیراط محمد بن جعفر حسنی<ref> همان.</ref> یكی از بزرگان بغداد بر پیكر مطهرش [[نماز]] خواند و شیعیان با دلی پراندوه پیكر مقدس او را در باب [[كوفه]] بغداد در بازار و در نزدیكی پل به خاك سپردند.
 
 
 
سلام بر كلینی روزی كه تولد یافت و روزی كه در آسمان دنیای اسلام درخشید و عروج كرد و روزی كه در پیشگاه ذات اقدس او برانگیخته می‌شود.
 
 
 
==پانویس ==
 
 
<references />
 
<references />
----
+
==منابع==
 
 
'''پیوندها'''
 
  
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64062&scope=GGExsrZOLQwsyjhIOD2Z3NNqBU3hT89K&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D9%86%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه]'''
+
*اصول کافى - ترجمه مصطفوى، مقدمه کتاب.
 +
*"ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی"، حسن ابراهیم زاده، مجموعه [[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد۱.
 +
*[http://dir.wikipg.com/wiki/%D8%B1%D9%88%D8%B2%20%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%20%D8%B4%DB%8C%D8%AE%20%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C روز بزرگداشت شیخ کلینی، دانش‌سرا].
 +
*[http://pcci.farhang.gov.ir/fa/desision/desision/calender1 تقویم سال ۱۳۹۰ هجری شمسی - مصوب ۶۶۸ مورخ ۸۹/۵/۲۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱)].
  
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=38505&scope=95YYli2geUFF5OlsWYfOhgp8B7e1asw6&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%81%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب الكافى]'''
+
[[رده:علمای قرن چهارم]][[رده:علماء شیعه]]
[[رده:علمای قرن چهارم]]
+
[[رده:محدثان]][[رده:فقیهان]]
 +
[[رده:راویان حدیث|محمد بن یعقوب کلینی]]
 +
{{حدیث}}
 +
{{خوب}}
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۳

«محمد بن یعقوب کلینی رازی» (م، ۳۲۹ ق) ملقب به «ثقةالاسلام»، محدث و فقیه نامدار شیعه در قرن چهارم هجری و از شاگردان علی بن ابراهیم قمی است. وثاقت شیخ کلینى مورد اتفاق همگان است. او مؤلف کتاب گران‌سنگ «الکافی» - بزرگترین و مهمترین کتاب از مجموعه حدیثی «کتب اربعه» - می‌باشد.[۱]

Koleyni.jpg
نام کامل محمد بن یعقوب کلینی
زادگاه کلین، ری
وفات ۳۲۹ قمری
مدفن بغداد

Line.png

اساتید

احمد بن محمد بن عیسی اشعری، احمد بن ادریس قمی، عبدالله بن جعفر حمیری، علی بن ابراهیم قمی،...

شاگردان

جعفر بن محمد قولویه، هارون بن موسی تلعکبری، محمد بن ابراهیم نعمانی، محمد بن احمد صفوانی،...

آثار

الکافی، الرد علی القرامطه، تعبیر الرؤیا، رسائل الائمة الاطهار، کتاب الرجال،...

ولادت

سال ولادت محمد بن یعقوب کلینى معلوم نیست ولى وفاتش در ۳۲۸ یا ۳۲۹ بوده است و سفراء حضرت مهدى (علیه السلام) یعنى نواب خاصّ آن حضرت را درک کرده است. محل ولادت او کلین، قریه ای در ۳۸ کیلومترى جنوب غربى شهر رى کنونى است و از این قریه فقها و محدثینى بزرگ برخاسته ‌اند که از جمله آنها محمد بن یعقوب کلینى و دائى او مرحوم علّان می باشند.

تحصیلات و استادان

کلینی پس از گذراندن دوران آغازین تحصیل و آشنایی با منابع رجالی و حدیثی، از کلین مهاجرت کرد و وارد ری شد. «ری» در آن زمان شهری بزرگ بود و عقاید و مذاهب گوناگونی در کنار هم و در آرامش کامل در آن جا به حیات خود ادامه می‌دادند. اما این آرامش گاه دستخوش حرکت های سیاسی می‌شد. فرقه اسماعیلیه با انگیزه تسلط بر ایران در این نقطه بیش از دیگران سرمایه‌گذاری کرده بود و به ترویج و تبلیغ تفکر و آراء خود می‌پرداخت.

از این رو «ری» به نقطه برخورد آراء و اندیشه‌های فرقه اسماعیلیه و مذاهب شافعی، حنفی و شیعه تبدیل شده بود. کلینی در این زمان در کنارِ گذراندن تحصیلات خود نه تنها با عقاید و اندیشه‌های دیگر مذاهب و فرقه‌ها آشنا شد، بلکه به ماهیت واقعی بعضی از این فرقه‌ها که می‌رفت تشیع را از مسیر واقعی‌اش خارج کنند پی برد. کلینی در این شهر در محضر استادان بزرگی چون «ابوالحسن محمد بن اسدی کوفی»[۲] به فراگیری حدیث پرداخت و در نوشتن و بحث و گفتگو پیرامون احادیث از خود شایستگی بسزایی نشان داد.

عصر کلینی را باید عصر حدیث نامید. زیرا نهضتی که برای فراگیری و نوشتن احادیث آغاز شده بود سراسر ممالک اسلامی را فراگرفته بود و تشنگان علم حدیث از این شهر به آن شهر و از این محفل به آن محفل در جستجوی روایتگری بودند تا از او حدیثی فرا گیرند و بر اندوخته‌های خویش بیفزایند. تلاش اهل سنت در این عصر به قدری چشمگیر بود که می‌توان گفت اهل سنت هر چه دارد از این عصر دارد. در این عصر که زمانش به حدود تقریبی یک قرن می‌رسد، صحاح سته (کتاب های شش گانه حدیثی اهل سنت) تدوین شد.

در این زمان شاگردان امام هادی علیه السلام، امام حسن عسکری علیه السلام و امام رضا علیه السلام هنوز زنده بودند. اما از آن ها جز کتاب ها و جزوه‌های کوچک و پراکنده چیزی در دست نبود و بسیاری از این کتاب ها و جزوه‌ها نیز در همین عصر از بین رفت. کلینی با درک خطر نابودی احادیث، با وفات این حاملان احادیث به قم -شهر محدثان و شاگران اهل بیت علیهم السلام- مهاجرت کرد.

در این زمان در قم راویان و محدثان در هر مسجد و حسینیه‌ای به نقل حدیث می‌پرداختند و بسیاری از اینان در شمار آخرین محدثانی بودند که بدون واسطه از زبان ائمه علیهم السلام حدیث شنیده بودند. وجود این فرزانگان موجب شد که عاشقان کلام اهل بیت علیهم السلام به این شهر مهاجرت کنند و کلینی یکی از این افراد بود.

او با استفاده از محضر استادان بزرگی چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری، احمد بن ادریس قمی (معروف به معلم)، عبدالله بن جعفر حمیری (مؤلف کتاب قُرب الاسناد) و فرزند او محمد بن عبدالله حمیری به فراگیری حدیث پرداخت. استادان و محدثانی که کلینی برای شکوفایی اندیشه خدایی خود از آن ها بهره جسته است در حدود سی و پنج نفر می‌باشند. در میان اساتید کلینی علی بن ابراهیم قمی صاحب تفسیر قمی جایگاه بسزائی دارد؛ محدثی که نامش در اسناد بیش از هفت هزار و یکصد و چهل روایت (۷۱۴۰) از روایات کتاب کافی به چشم می خورد.[۳]

کلینی برای گرد آوری احادیث امامان شیعه روستاها و شهرهای بی‌شماری را پشت سر نهاد و هر جا محدثی می‌یافت از او حدیث فرا می‌گرفت. کوفه یکی از شهرهایی بود که کلینی به آن قدم نهاد. در آن زمان کوفه یکی از مراکز بزرگ علمی بشمار می‌رفت و کمتر محدث و یا محققی بود که در سفرهای خود به آن شهر وارد نشده و از محضر عالمان آن جا استفاده‌ای نکرده باشد. کوفه در حقیقت جای تبادل نظر و نقطه آغاز در جهان اسلام بشمار می‌رفت که همه آزادانه در آن به تبلیغ مذهب خود می‌پرداختند. از این رو هر یک از نویسندگان و محدثان مذاهب گوناگون اسلامی مجلس درس و بحثی برای خود برپا داشته بودند و به نقل احادیث خویش می‌پرداختند.

«ابن عقده» یکی از کسانی بود که در این شهر سکونت داشت. او از حافظان بزرگ حدیث بشمار می‌رفت و حافظه قوی او موجب شده بود که آیتی از آیات حافظه در جهان شود.[۴] بسیاری از بزرگان مذاهب از محضر او کسب علم می‌کردند. او اگر چه از نظر مذهبی «زیدی جارودی» بود، اما زهد و پارسایی از او محدثی موثق ساخته بود که همه مذاهب در نقل احادیث به او اعتماد داشتند. کلینی نیز از این مرد بزرگ استفاده کرده، از او روایاتی فراگرفت.

کلینی پس از کسب علم و حدیث از ده ها استاد و محدث در شهرها و روستاهای آن زمان، سرانجام به بغداد رسید. او در مسافرت های خویش چنان علم و فضل خود را به نمایش گذاشته و تصویری از شیعه واقعی را در اذهان مردم هر دیار باقی نهاده بود که هنگام ورود به بغداد فردی گمنام نبود. شیعیان به او افتخار می‌کردند و اهل سنت به دیده تحسین به او می‌نگریستند. تقوا، علم و فضیلت او در اندک مدتی موجب شد که هم شیعه و هم اهل سنت در مشکلات دینی به او مراجعه کنند، به طوری که عامه و خاصه در فتاوا به او روی می‌کردند و به همین سبب او اولین کسی بود که به لقب «ثقه الاسلام» شهرت یافت.[۵]

شاگردان و راویان

بسیاری از بزرگان از شیخ کلینی روایت نقل کرده‌اند، از جمله:

  1. احمد بن ابراهیم معروف به ابن ابی رافع صیمری،
  2. احمد بن احمد کاتب کوفی،
  3. احمد بن علی بن سعد سعید کوفی،
  4. ابوغالب احمد بن محمد رازی،
  5. عبدالکریم بن عبدالله بن نصر بزار تنیسی،
  6. علی بن احمد بن موسی دقاق،
  7. محمد بن احمد سنانی زاهری،
  8. ابوالفضل محمد بن عبدالله بن مطلب شیبانی،
  9. محمد بن علی ماجیلویه،
  10. محمد بن عصام کلینی،
  11. جعفر بن محمد بن قولویه قمی (مؤلف کتاب کامل الزیارات
  12. هارون بن موسی تلعکبری،
  13. محمد بن احمد صفوانی،
  14. محمد بن ابراهیم نعمانی (مؤلف کتاب غیبت نعمانی).

آثار و تألیفات

مجموعه کتاب «الکافی» که شامل اصول کافی (دو جلد)، فروع کافی (پنج جلد) و روضه کافی (یک جلد) است و دربردارنده ۱۶۱۹۹ حدیث از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین ‌علیهم السلام می‌باشد. کتابی است که کلینی در طی بیست سال تلاش خستگی ناپذیر به تألیف آن موفق شده است. کلینی با تألیف این اثر جاودانه برتری و فضل علمای تشیع را نه تنها در روزگار خود، بلکه در تمام تاریخ اسلام به اثبات رساند. کاری که او در مدت بیست سال برای تشیع به پایان رساند، کاری بود که شش تن از بزرگترین عالمان اهل سنت در مدت یک قرن برای مذهب خود انجام دادند.

شیخ کلینی علاوه بر تألیف مجموعه الکافی، کتاب های الرد علی القرامطه،[۶] تفسیر رؤیا (تعبیر خواب)، مجموعه شعر (حاوی قصایدی که شعرا در مناقب و فضایل اهل بیت علیهم السلام سروده‌اند)، کتاب رسایل ائمه اطهار علیهم السلام و کتاب رجال را تألیف کرده است.

کلینی در منظر عالمان

  • نجاشى گوید: او در زمان خود شیخ و پیشواى شیعه بود در رى، و حدیث را از همه بیشتر ضبط کرده و بیشتر از همه مورد اعتماد است.
  • ابن طاوس گوید: توثیق و امانت شیخ کلینى مورد اتفاق همگان است.
  • ابن اثیر گوید: او به فرقه امامیه در قرن سوم زندگى تازه‌اى بخشید و پیشوا و عالم بزرگ و فاضل و مشهور در آن مذهب است.
  • ابن حجر عسقلانى گوید: کلینى از رؤساء فضلاء شیعه است در ایام مقتدر عبّاسى.
  • محمدتقى مجلسى گوید: حقّ اینست که در میان علماء شیعه مانند کلینى نیامده است و هر که در اخبار و ترتیب کتاب او دقت کند، در می یابد که او از جانب خداوند تبارک و تعالى مؤید بوده است.

وفات و مدفن

مرحوم کلینی پس از هفتاد سال زندگی که بیست سال آن تلاش و تحقیق همراه با رنج ها و غربت ها برای تدوین کتاب کافی بود، سرانجام در ماه شعبان سال ۳۲۹ ق. دار فانی را وداع گفت.[۷]

نجاشى گوید: کلینى در مقبره خود در باب الکوفه بغداد و در جانب غربى بخاک سپرده شد و ابن عبدون (متوفى بسال ۴۲۳) قبر او را می شناخته و گفته است: من قبر او را در جاده طائى دیده‌ام که لوحى داشت و روى آن نام او و پدرش بر آن نقش بود و در اواخر قرن چهارم کهنه شده بود. و اکنون قبر او در جانب شرقى دجله نزد باب جسر عتیق (جسر مأمون) است، کسى که از جانب مشرق بیاید و بطرف کرخ رود، مقبره در سمت دست چپ او واقع مى‌شود و شیعیان قرنها است که زیارت این محل را بنام مقبره کلینى عادت کرده ‌اند و سنّى‌ها هم بر احترام آن مقبره و تعظیم (کلینى) اتفاق دارند و این شیوه مستمر و روش دیرین گذشتگان، ما را به احترام همین مکان وادار می کند، اگر چه دفن او در آنجا از لحاظ تاریخ محقق نباشد.

محمدتقى مجلسى گوید: مقبره کلینى در مولوى خانه بغداد است و بشیخ المشایخ معروف است و عامه و خاصّه آن را زیارت می کنند، من از جماعتى از شیعیان شنیدم که آن مقبره محمد بن یعقوب کلینى است و خودم او را در همان جا زیارت کردم.[۸]

روز بزرگداشت کلینی

روز نوزدهم اردیبهشت در تاریخ رسمی کشور ایران به عنوان روز بزرگداشت شیخ کلینی نام گذاری شده است.

پانویس

  1. سه کتاب دیگر این مجموعه عبارت‌اند از: من لایحضره الفقیه، تألیف شیخ صدوق، تهذیب و الاستبصار، تألیف شیخ طوسی.
  2. مفاخر اسلام، علی دوانی، ج ۳، ص ۲۶.
  3. معجم رجال الحدیث، آیت الله خویی، ج ۱۱، ص ۱۹۴.
  4. مفاخر اسلام، ج ۳، ص ۵۵.
  5. ریحانه الادب، میرزا محمدعلی مدرس تبریزی، ج ۵، ص ۷۹.
  6. در دورانی که «قرمطیان» با عقاید التقاطی خود، که مخلوطی از عقاید زردشتی، مانوی و اسلامی بود، به مبارزه با عقاید و مقدسات مسلمین پرداختند، کلینی با شجاعت شیعی خویش عقاید آن ها را به نقد کشید و برای آگاه کردن شیعیان از این حرکت انحرافی کتاب «الرد علی القرامطه» را نوشت و در دسترس شیعیان قرار داد.
  7. ریحانه الادب، ج ۵، ص ۸۰.
  8. اصول کافى-ترجمه مصطفوى، مقدمه، ص ۸

منابع